Koninklijk Paleis van Madrid

Sta op het plein en kijk omhoog. De paleisgevel strekt zich uit langs de heuvelrug als een klif van lichtgekleurde kalksteen, met drieduizend ramen die het westelijke licht vangen. De steen is warm, bijna goudkleurig op dit uur, en de enorme omvang – meer kamers dan welke andere Europese koninklijke residentie dan ook – voelt minder aan als een huis dan als een in de rots gebeitelde verklaring.

Dit was nooit bedoeld als paleis. Op kerstavond 1734 verwoestte een brand het oude Alcázar-fort dat hier had gestaan sinds de Moren over Toledo heersten. Koning Filips V, de eerste Bourbon op de Spaanse troon, zag de rokende ruïnes en maakte een keuze. Hij zou iets grootser bouwen dan Versailles, grootser dan alles wat zijn Franse neven zich konden voorstellen. Hij huurde Italiaanse architecten in – eerst Filippo Juvarra, daarna Giovanni Battista Sacchetti na Juvarra's dood – en zij ontwierpen een paleis dat 2006 jaar nodig had om voltooid te worden.

Filips heeft hier nooit gewoond. Zijn zoon Ferdinand evenmin. De eerste vorst die onder deze plafonds sliep, was Karel III, die er in 1764 zijn intrek nam. Tegen die tijd had het gebouw de koninklijke schatkist en de arbeid van duizenden steenhouwers opgeslokt, de meesten van hen anoniem, hun namen verloren gegaan, maar hun beitelsporen nog steeds zichtbaar op de balustrades als je goed kijkt.

Het paleis ligt aan de rand van het oude Madrid, waar het plateau afloopt naar de rivier de Manzanares. Loop naar het westelijke terras en je zult begrijpen waarom de Moren hier een fort bouwden: het uitzicht domineert de riviervallei en de verre toppen van de Sierra de Guadarrama. Op heldere winterochtenden lijken die bergen zo dichtbij dat je ze bijna kunt aanraken.

Binnen ontvouwen de staatsvertrekken zich als een museum van achttiende-eeuwse ambitie. De troonzaal, ontworpen door Sacchetti en voltooid onder Karel III, herbergt een plafondfresco van Tiepolo – zijn laatste grote werk voordat hij in Madrid stierf. Het fresco toont de Spaanse monarchie omringd door allegorische figuren die de reikwijdte van het rijk over vier continenten symboliseren. Tiepolo schilderde zichzelf in de compositie, een klein figuurtje in de hoek, kijkend naar zijn eigen creatie.

De Koninklijke Wapenkamer, gehuisvest in een apart gebouw vlakbij de hoofdingang, herbergt een van de mooiste collecties wapens en harnassen van Europa. Harnassen gedragen door Karel V en Filips II staan in vitrines, het staal gepolijst tot een spiegelglans. Sommige helmen zijn zo klein dat je je afvraagt hoe een volwassen hoofd erin paste – dan realiseer je je dat deze gemaakt waren voor tentoonstellingen, voor processies, niet voor gevechten.

Geen enkele monarch heeft in het paleis gewoond sinds Alfonso de Dertiende Spanje verliet in 1931. De huidige koninklijke familie gebruikt een kleinere residentie buiten de stad. Dit gebouw dient nu de staat – officiële ceremonies, ontvangsten voor buitenlandse hoogwaardigen, af en toe een staatsbanket. Meestal is het echter voor bezoekers zoals u, die door de zalen lopen die ontworpen waren om te intimideren en te imponeren, nu stil op het geluid van voetstappen op marmer na.

De tuinen strekken zich uit ten noorden en ten zuiden van het paleis. Het Campo del Moro, op de westelijke helling onder het gebouw, werd in de negentiende eeuw aangelegd in Engelse stijl. Pauwen zwerven over de gazons. De bomen zijn zo oud dat hun wortels sommige paden hebben beschadigd. In de zomer is de schaduw diep en koel, en je kunt de rivier beneden horen, hoewel je hem niet door de bladeren heen kunt zien.

De Sabatini-tuinen, aan de noordkant, zijn formeler van opzet: geometrische hagen, grindpaden en een vijver die de noordelijke vleugel van het paleis weerspiegelt. Deze tuinen werden in de jaren zeventig voor het publiek geopend en zijn aangelegd op de plek waar ooit de koninklijke stallen waren. In het weekend komen families uit Madrid hierheen om de kinderen tussen de fonteinen te laten spelen, terwijl de ouders op stenen bankjes zitten en de veranderende lichtinval op de paleismuren bewonderen.

Als je weggaat, kijk dan nog een keer om naar het gebouw. Let op de daklijn: geen steile gevels, geen gotische torens, gewoon een plat Italiaans dak dat niet zou misstaan in Rome. Dat was een bewuste keuze. De Bourbons wilden een breuk met het Habsburgse verleden van Spanje markeren, een nieuwe dynastie met een nieuwe smaak. En dat is ze gelukt. Dit paleis lijkt op niets anders in Madrid. Het lijkt wel een stukje van een andere hoofdstad, in zijn geheel overgeplant op een Spaanse heuvelrug.

Het plein wordt nu gevuld met avondlicht. De stenen zijn van goudkleurig naar amberkleurig veranderd. Gierzwaluwen cirkelen boven de daken, hun kreten scherp en helder in de afkoelende lucht. Het paleis zal hier nog lang staan nadat dit moment voorbij is, geduldig en onbeweeglijk, wachtend op de volgende lichtwisseling, het volgende seizoen, de volgende eeuw.