Balıklıgöl

Het water spat uiteen aan je voeten, en het is niet één vis die springt – het zijn er honderden tegelijk. Gooi een handvol voer in het water en het oppervlak verandert in een kolkende massa oranje en grijze ruggen. Het geluid is nat en hol, als langzaam applaus. Boven je houden platanen de hitte tegen. Er hangt een geur van thee, stof en warme stenen. Ergens achter je klinkt een oproep tot gebed. Deze lange vijver ligt midden in een stad en zit vol karpers.

De vijver is omzoomd met natuursteen en heeft een geplaveid pad. Aan de noordkant staat een arcade van spitsbogen recht boven het water, die zich ondersteboven herhaalt in de weerspiegeling. Het water is ondiep en helder bij de rand, en je kunt de vissen in lagen zien liggen. Sommige zijn groot en licht van kleur, andere bijna zwart. Ze verzamelen zich overal waar mensen staan. Niemand jaagt ze weg, en niemand vist hier. Dat is het eerste wat je moet begrijpen over deze plek.

De reden hiervoor is een verhaal dat hier al heel lang de ronde doet. Volgens de overlevering kreeg de profeet Abraham ruzie met de heerser van de stad, een koning die bekendstaat als Nimrod, en werd hij van de heuvel in een groot vuur gegooid. In het verhaal veranderde God het vuur in water en de gloeiende kolen in vissen. Dit is een religieuze overlevering, geen gedocumenteerde geschiedenis. Maar het verklaart wel de vijver, de vissen en de stille menigte die eromheen staat.

Voor gelovigen zijn de karpers beschermd. Mensen kopen kleine zakjes voer bij kraampjes vlak bij de ingang en gooien er handvol in, en kinderen hangen ver over de rand. Je hoort wel eens dat het eten van een van deze vissen ongeluk brengt. Wat je daar ook van vindt, het praktische gevolg is reëel. Een vijver midden in een hete zuidelijke stad herbergt een dichte, ongestoorde vispopulatie, die de hele dag door vreemden wordt gevoerd. Kijk een tijdje en je zult ze voetstappen langs de muur zien volgen.

Er zijn hier eigenlijk twee vijvers. De grotere draagt de naam Halil-ür Rahman, een titel die voor Abraham werd gebruikt en 'vriend van de Barmhartige' betekent. Een kleiner meertje ligt een klein eindje lopen naar het zuiden, vernoemd naar Zeliha, een figuur uit de lokale legende. Dit tweede meertje is meestal rustiger en de bomen eromheen zijn ouder en dichter. Loop erheen. Je ziet er dezelfde vissen en hetzelfde groene water, maar met veel minder mensen tussen jou en de oever.

Aan bijna alle kanten omringen gebouwen het meertje. Aan de westkant staat de Halil-ür Rahman-moskee, met een vierkante minaret en een kleine begraafplaats ernaast. Langs de noordkant ligt een Ottomaanse moskee met een binnenplaats met arcaden, die direct uitkijkt op het meertje. Dat complex is vernoemd naar een Ottomaanse gouverneur uit de achttiende eeuw. Koepels, bogen en minaretten lijken allemaal ondersteboven in het water te staan als het wateroppervlak stil is. Fotografen wachten hier in de late namiddag precies op dat moment.

Kijk nu omhoog, naar het zuiden. Een rotsachtige heuvel rijst boven het meertje uit, met de overblijfselen van een citadel op de top en twee hoge zuilen op de heuvelrug. De mensen hier noemen ze de Troon van Nimrod. De zuilen zijn oud en een ervan draagt een inscriptie in het Syrisch, een oude taal van deze regio, met de naam van een lid van de heersende familie van de stad. Het verhaal hieronder en de steen hierboven komen uit twee verschillende werelden.

De stad om u heen heeft verschillende namen gekend. In de Griekse en Romeinse tijd heette ze Edessa en was ze de hoofdstad van een klein koninkrijk aan de grens tussen grotere rijken. Ze werd een vroeg en belangrijk centrum van het christendom, met een school waar in het Syrisch werd onderwezen. Later kwam ze achtereenvolgens in handen van Arabieren, Armeniërs, kruisvaarders, Turken en Ottomanen. De naam Urfa heeft ons via al die lagen bereikt.

Net ten westen van het bassin bevindt zich een moskeecomplex dat een kleine grot omsluit. Volgens de overlevering werd Abraham erin geboren en als kind verborgen gehouden. Er zijn aparte ingangen voor mannen en vrouwen, en een lage doorgang leidt naar de rotskamer en een bron. Bezoekers bewegen zich er stil, sommigen met een rozenkrans. Historici verschillen van mening over de vraag of dit de stad Ur is die in de Bijbel wordt genoemd. Hoe dan ook, de grot is klein, vochtig en heeft een andere temperatuur dan de straat buiten.

Hier is iets dat de meeste bezoekers verrast. In 1993 ontdekten bouwvakkers tijdens werkzaamheden in deze buurt een levensgroot menselijk beeld, gehouwen uit kalksteen. Het heeft geen mond en de ogen zijn van zwarte steen. Het is ongeveer elfduizend jaar oud en behoort tot de oudste levensgrote menselijke figuren die ooit ergens zijn gevonden. Je kunt het bewonderen in het archeologisch museum van de stad, op korte loopafstand. Het stond hier al lang voordat de verhalen die je net hebt gehoord bestonden.

Loop weg van het water en het park opent zich om je heen – bankjes, theetuinen, gezinnen, verkopers met ballonnen en geroosterde kikkererwten. 's Avonds komt de hele buurt hierheen. Als je in de nazomer door de oudere straatjes in de buurt loopt, kijk dan omhoog. Je ziet misschien rode peperpasta en chilipepers drogen op platte daken. De donkerrode lokale pepervlokken, isot genaamd, worden op die manier gemaakt en ze worden in bijna elk gerecht in deze stad gebruikt.

Ga nog een keer terug naar de rand van het water. Ga op het lage muurtje zitten. De vissen bewegen zich onder het oppervlak in langzaam veranderende vormen, de bogen herhalen zich in het water en het geluid bestaat voornamelijk uit stemmen en het kabbelende water. Mensen komen al eeuwenlang naar precies deze plek, om redenen die ze niet allemaal delen. Jij bent nu een van hen, voor een paar minuten, in de schaduw, midden in een zeer oude stad.