Strahov-klooster

De lucht hierboven is anders — ijler, schoner, met de geur van oud papier en houtpoets. Je staat op de Petřínheuvel, aan de rand van de Praagse wijk Malá Strahov, waar de witte muren van het Strahovklooster al bijna negen eeuwen over de stad waken. De kasseien onder je voeten zijn gladgesleten door generaties monniken, pelgrims en nu bezoekers zoals jij.

Strahov werd in 1143 gesticht door Vladislav II, hertog van Bohemen, die de Premonstratenzers uitnodigde zich hier te vestigen. De Premonstratenzers — genoemd naar hun moederklooster in Prémonté, Frankrijk — waren een hervormingsbeweging binnen de kerk, toegewijd aan geleerdheid en gemeenschappelijk gebed. Ze kozen deze heuveltop bewust. Het lag buiten de middeleeuwse stadsmuren, ver genoeg van het lawaai van de marktpleinen beneden, maar dichtbij genoeg om te voorzien in de spirituele behoeften van de hoofdstad.

Het klooster overleefde de Hussitische Oorlogen van de vijftiende eeuw, zij het ternauwernood. In 1420 bestormden de Hussitische troepen het complex en staken de bibliotheek in brand. Eeuwenoude manuscripten veranderden in één middag in as. De monniken herbouwden de bibliotheek langzaam, manuscript voor manuscript. Tegen de zeventiende eeuw was Strahov uitgegroeid tot een van de belangrijkste intellectuele centra van Centraal-Europa, met een bibliotheek die kon wedijveren met die van Wenen en München.

Loop richting de ingang van de bibliotheek en u ziet twee afzonderlijke zalen, elk een meesterwerk van barokarchitectuur. De Theologische Zaal werd voltooid in 1679, met een plafond dat door Siard Nosecký is beschilderd met fresco's uit het Oude en Nieuwe Testament. De boekenkasten bevatten meer dan achttienduizend boeken, waarvan vele gebonden zijn in wit varkensleer, met gouden ruggen. De geur binnen is overweldigend: leer, stof, de vage zoetheid van vergaand papier. Licht filtert door de hoge ramen en werpt lange schaduwen over de parketvloer.

De Filosofische Zaal werd later gebouwd, in 1794, en is de grootste van de twee. Het fresco op het plafond, geschilderd door Anton Maulbertsch in slechts zes maanden, verbeeldt de ontwikkeling van de menselijke kennis van het oude Griekenland tot de Verlichting. De boekenkasten reiken bijna vijftien meter hoog, waardoor er roltrappen nodig zijn om de bovenste verdiepingen te bereiken. De collectie omvat zeldzame edities van Copernicus, Kepler en Tycho Brahe – astronomen die ons begrip van de kosmos ingrijpend hebben veranderd.

Het Strahov-klooster doorstond de Dertigjarige Oorlog, de Napoleontische invasies en twee wereldoorlogen. Maar de grootste beproeving kwam in 1950, toen de communistische regering alle kloosters in Tsjecho-Slowakije ontbond. De monniken werden verdreven, hun bezittingen in beslag genomen en de bibliotheek genationaliseerd. Veertig jaar lang functioneerde Strahov als staatsmuseum, zonder religieuze activiteiten. Pas na de Fluwelen Revolutie van 1989 keerden de Premonstratenzers terug, namen hun thuis weer in bezit en hervatten hun eeuwenoude ritme van gebed en studie.

Naast de bibliotheken omvat het kloostercomplex de Maria-Hemelvaartkerk, die na een brand in de zeventiende eeuw in barokstijl werd herbouwd. Het interieur is een explosie van verguld stucwerk, fresco's en marmeren altaren. Mozart zou hier tijdens zijn bezoeken aan Praag op het orgel hebben gespeeld, hoewel geen enkel eigentijds verslag de exacte datum bevestigt. De kerk biedt nog steeds concerten en de akoestiek is buitengewoon – het geluid lijkt in de lucht te zweven, tussen het gewelfde plafond en de stenen vloer.

Het klooster herbergt ook een rariteitenkabinet, een Wunderkammer die door de monniken in de loop der eeuwen is samengesteld. In glazen vitrines vindt u fossielen, opgezette dieren, wetenschappelijke instrumenten en curiositeiten uit verre landen – een narwalhoorn, een gedroogde krokodil, een verzameling vlinders op fluweel. Het is een herinnering aan het feit dat kloosters gedurende een groot deel van de Europese geschiedenis niet alleen gebedshuizen waren, maar ook centra van kennis, waar monniken de natuurlijke wereld bestudeerden als een manier om het goddelijke te begrijpen.

De Strahov-brouwerij is gevestigd op het terrein van het klooster en zet een brouwtraditie voort die teruggaat tot de oprichting van de orde. De monniken brouwden bier als voedingsbron tijdens vastenperiodes, wanneer vast voedsel verboden was maar vloeibaar voedsel wel was toegestaan. De huidige brouwerij is een moderne onderneming, maar gebruikt nog steeds recepten die geïnspireerd zijn op de middeleeuwse kloosterpraktijk. U kunt het resultaat proeven in het kloosterrestaurant, waar donkere lagers en pale ales worden geserveerd naast geroosterd varkensvlees en knoedels.

Vanaf het terras van het klooster kunt u de hele stad beneden u zien liggen – de rode daken van Malá Strana, de gotische torenspitsen van de oude stad, de zilveren bocht van de Moldau. Op heldere dagen strekt het uitzicht zich uit tot aan de horizon, waar de heuvels van Bohemen zich in de verte uitstrekken. Het is hetzelfde uitzicht dat de monniken al negenhonderd jaar aanschouwen, een landschap dat ingrijpend is veranderd, maar in de essentie hetzelfde is gebleven.

Als u zich klaarmaakt om te vertrekken, werp dan nog een blik op de ramen van de bibliotheek. Het glas is oud, licht vervormd, en het licht dat erdoorheen valt, buigt op onverwachte manieren. Binnen wachten de boeken in stilte, hun pagina's bevatten de verzamelde kennis van eeuwen. Strahov is geen relikwie. Het is een levende instelling, waar monniken nog steeds voor zonsopgang opstaan om te bidden, waar geleerden nog steeds komen studeren, waar verleden en heden naast elkaar bestaan, slechts gescheiden door de dikte van een deur.