Michaelerplatz

Ga in het midden van dit plein staan en kijk naar beneden. Onder je voeten, onder beschermende glazen panelen in de kasseien, liggen de opgegraven fundamenten van Romeinse militaire kazernes – bakstenen grachten, stenen funderingen, fragmenten van een nederzetting die ouder is dan Wenen zelf. De stad heeft zich hier altijd in lagen opgebouwd, elke eeuw voortbouwend op de vorige zonder alles wat eraan voorafging volledig uit te wissen.

Michaelerplatz ligt aan de rand van het Hofburgpaleis, het uitgestrekte complex dat meer dan zes eeuwen lang de Habsburgse keizers huisvestte. Het plein zelf is klein, bijna intiem voor zo'n statige locatie, maar het fungeert als een scharnierpunt – de oude middeleeuwse stad aan de ene kant, het keizerlijke complex aan de andere. Gedurende een groot deel van de Weense geschiedenis was dit de officiële toegangspoort tot de macht. Ambassadeurs, verzoekers en hovelingen passeerden hier op weg naar de audiëntiezalen dieper in het paleis.

Het gebouw dat het plein domineert, is de Michaelertrakt, de lichtgroene vleugel van de Hofburg die in het begin van de twintigste eeuw werd voltooid. Het ontwerp veroorzaakte een schandaal. Architect Joseph Emanuel Fischer von Erlach had in de zeventiende eeuw plannen geschetst voor een grootse barokke gevel, maar het project liep bijna twee eeuwen vast. Toen het gebouw uiteindelijk in 1910 werd voltooid, was het resultaat een ingetogen neobarokstructuur die veel Weense inwoners te sober en te eenvoudig vonden voor een keizerlijke toegangspoort. Het keizerrijk had toen nog minder dan tien jaar te gaan.

Recht tegenover de Michaelertrakt staat het Loos Haus, een sober modernistisch kantoorgebouw dat in 1911 werd voltooid. De vlakke, onversierde gevel – glad wit pleisterwerk, groene marmeren zuilen op de begane grond, rijen identieke ramen erboven – wekte grote verontwaardiging. Keizer Franz Joseph zou na de voltooiing van het gebouw de ingang via de Michaelerplatz hebben geweigerd, omdat hij het een doorn in het oog vond. Critici noemden het het "huis zonder wenkbrauwen" omdat de ramen geen decoratieve lateien hadden. Vandaag de dag vormt het contrast tussen de twee gebouwen een gecomprimeerd betoog over de twintigste eeuw, bevroren in steen en pleisterwerk aan weerszijden van een geplaveid plein.

De Sint-Michielskerk markeert de noordelijke rand van het plein. De oorsprong ervan gaat terug tot de dertiende eeuw, hoewel de huidige gevel uit de jaren zeventig van de zeventiende eeuw stamt. De kerk diende als parochiekerk voor het keizerlijk hof en in de crypte liggen de lichamen van lagere edelen, hofambtenaren en rijke kooplieden. De crypte is bijzonder – de koele, droge lucht heeft veel van de overblijfselen op natuurlijke wijze gemummificeerd, en sommige doodskisten zijn eeuwenlang open gelaten als memento mori, een herinnering aan de sterfelijkheid voor de levenden. Bezoekers kunnen de crypte op bepaalde dagen bezichtigen, maar het is niet voor mensen met een zwakke maag.

De Romeinse ruïnes die zichtbaar zijn door de glazen panelen werden in de jaren negentig tijdens bouwwerkzaamheden blootgelegd. Archeologen hebben de overblijfselen gevonden van officierskwartieren van het Romeinse fort Vindobona, dat in de eerste en tweede eeuw de Donaugrens bewaakte. De beslissing om de ruïnes bloot te laten liggen in plaats van ze te herbegraven was bewust – een keuze om het diepe verleden van de stad zichtbaar te maken in het dagelijks leven. Forenzen steken elke ochtend het plein over en kijken neer op de muren waar Romeinse soldaten ooit tegenaan leunden.

Het plein is ook een werkterrein. Fiakers – de paardenkoetsen die toeristen door de oude stad vervoeren – staan in de rij langs de westelijke rand, hun koetsiers met grijze vilthoeden wachtend op klanten. De geur van paarden vermengt zich met de uitlaatgassen van de bussen die rond het plein rijden. Straatmuzikanten staan soms opgesteld bij de trappen van de kerk, hun geluid weerkaatst tegen de omringende stenen. Het is een plein dat weigert puur monumentaal te zijn – te veel beweging, te veel functies die over elkaar heen liggen.

Op een heldere middag valt het licht op de Michaelertrakt onder een hoek die elk detail van het sculpturale programma accentueert — allegorische figuren die de macht van het rijk vertegenwoordigen, nu slechts decoratie op een gebouw dat regeringskantoren huisvest. Het Loos Haus daarentegen absorbeert het licht vlak, de oppervlakken bieden geen schaduw of reliëf. De twee gebouwen vormen nooit helemaal een harmonieus geheel. Ze staan in een permanente, beleefde tegenstelling.

Als u naar de rand van het plein loopt, het dichtst bij de Hofburg, ziet u de poort die naar het paleiscomplex leidt — de doorgang waar keizers in vergulde koetsen doorheen reden en waar nu toeristen met camera's en reisgidsen doorheen stromen. Het plein zelf blijft een drempel, een plek die wordt bepaald door wat erachter ligt. Maar de lagen onder uw voeten, de Romeinse bakstenen en middeleeuwse funderingen, suggereren dat drempels hier altijd al zijn geweest, lang voordat welk rijk dan ook ze claimde.