Naschmarkt

De lucht hier ruikt naar een botsing van geuren: gebrande koffie en gegrilde vis, kardemom en natte steen, rijpe perziken en de vage dieselgeur van stationair draaiende bestelbusjes langs de stoeprand. Je staat op de Naschmarkt, de uitgestrekte openluchtmarkt van Wenen, een halve kilometer lange strook kraampjes en cafés die zich uitstrekt langs de Wienzeile tussen Karlsplatz en Kettenbrückengasse. De ondergrond bestaat op sommige stukken uit oneffen kasseien, op andere uit glad asfalt, en overal filtert het licht door de groen-witte luifels.

Deze markt voorziet Wenen al meer dan twee eeuwen van voedsel. Het begon aan het einde van de zeventiende eeuw als een kleine groep melkverkopers in de buurt van de Karlskirche en groeide vervolgens langs de loop van de rivier de Wien – die nu onder de straat ligt waar je overheen bent gelopen. Halverwege de negentiende eeuw was de Naschmarkt uitgegroeid tot het centrale groente- en fruitcentrum van de stad, waar boeren van het platteland en handelaren uit het hele rijk naartoe kwamen. De naam zelf is onderwerp van discussie: sommigen zeggen dat hij afkomstig is van de essen die ooit langs de rivieroever stonden, anderen beweren dat hij afgeleid is van het woord voor snacken, een verwijzing naar de rol van de markt als plek om te proeven en te genieten.

Loop door de centrale gang en je komt langs kraampjes met Turkse olijven, Iraanse saffraan, Kroatische truffels, Griekse honing en Pakistaanse specerijen. Dit is geen folkloristische reconstructie van het oude Wenen – het is een functionerende markt en de diversiteit aan goederen weerspiegelt de lange geschiedenis van de stad als kruispunt. Na de Tweede Wereldoorlog vestigden gastarbeiders uit Turkije, de Balkan en het Midden-Oosten zich in Wenen en brachten hun culinaire tradities met zich mee. De Naschmarkt absorbeerde die smaken en vandaag de dag kun je er za'atar en schnitzel kopen bij de kraampjes in de buurt.

Op zaterdagochtend opent de vlooienmarkt haar deuren. Deze markt strekt zich vanuit de Kettenbrückengasse westwaarts uit tot een chaotisch doolhof van tweedehands boeken, camera's uit het Sovjettijdperk, beschadigd porselein, vintage posters en twijfelachtige antiekstukken. De lokale bevolking komt vroeg op zoek naar Biedermeier-meubels of bladmuziek in eerste druk. Toeristen komen laat en betalen te veel voor geëmailleerde koffiepotten. De grens tussen de eetkraampjes en de vlooienmarkt is vaag – je zou zomaar een kaasverkoper naast een man kunnen vinden die Tiroolse wandelschoenen uit de jaren zestig verkoopt.

De architectuur rondom de markt is zeker een blik waard. Aan de zuidkant verrijzen Otto Wagners Jugendstil-flatgebouwen in elegante rondingen, met gevels versierd met bladgoud en keramische tegels. Wagner ontwierp ze begin twintigste eeuw als onderdeel van zijn visie op een modern Wenen, en ze zien er nog steeds verrassend fris uit. Aan de noordkant zijn de gebouwen ingetogener, blokken uit de late negentiende eeuw met stucwerk en smeedijzer. Het contrast is scherp en het herinnert je eraan dat Wenen altijd een stad van lagen is geweest, waar oud en nieuw naadloos in elkaar overvloeien.

Het eten is hier niet goedkoop, maar wel authentiek. Je kunt staand eten aan een toonbank – oesters met witte wijn, gegrilde octopus, börek gevuld met spinazie, falafel in platbrood, Vietnamese pho, Italiaanse antipasti. De kwaliteit verschilt per kraam en de verkopers kennen hun vaste klanten bij naam. Als je wilt zitten, zijn er cafés met terrasjes waar je de stroom winkelend publiek kunt gadeslaan en kunt discussiëren over een kop koffie die duurder is dan zou moeten.

Een detail dat de meeste bezoekers missen: de kleine bronzen plaquettes in de bestrating, verspreid over de markt. Ze markeren de loop van de oude rivier de Wien, die ooit open door deze vallei stroomde voordat hij eind negentiende eeuw werd overdekt om plaats te maken voor de markt en de metrolijn eronder. De rivier stroomt nog steeds onder je voeten, onzichtbaar, en op regenachtige dagen kun je hem soms door de buizen horen ruisen.

De Naschmarkt is het drukst op zaterdagochtend en rustiger op doordeweekse middagen. Als je vroeg komt – vóór negen uur – zie je de verkopers hun kraampjes opzetten, kratten met producten uitladen en piramides van granaatappels en kaki's schikken. Het licht is dan zachter, de drukte minder en je kunt je door de gangpaden bewegen zonder je door toeristen heen te hoeven wurmen.

Dit is geen museum. De Naschmarkt is een plek waar Weense mensen nog steeds hun boodschappen doen, waar restaurants hun koks naartoe sturen om vis te kopen voor de avondmaaltijd, waar gepensioneerden met slagers discussiëren over de prijs van lamsvlees. Het heeft oorlogen, overstromingen, stadsplanningsprojecten en de opkomst van supermarkten overleefd. Het overleeft omdat het nuttig blijft, omdat het mensen voedt, omdat het verandert.

Loop terug naar de metro en let op de kleine details: de handgeschreven borden in drie talen, de houten kratten met de namen van de telers erop, de geur van geroosterde kastanjes in de herfst, de manier waarop het licht valt op de glazen potten met ingemaakte groenten. De Naschmarkt is niet groots of monumentaal. Het is alledaags, noodzakelijk, levendig.