Çamlıca-heuwel

Die eerste ding wat jy opmerk, is die wind. Dit kom oor die rant met niks om dit te keer nie, en dit dra die reuk van denne. Çamlıca beteken die plek van dennebome, en die bome is nog steeds hier. Die paadjies onder jou voete is klip en gruis. Iewers onder kom die geraas van die stad dun en plat aan, meer soos weer as verkeer. Teeglase stamp teen metaalbakke. Op 'n helder dag is die lig hier bo harder en helderder as in die strate.

Jy staan op die hoogste grond in Istanbul, aan die Asiatiese kant, in die distrik Üsküdar. Van hierdie rant af kan jy die Bosporus, die See van Marmara, die Prinse-eilande en die stadshorison van die ou stad sien. Op 'n helder dag kan jy die brûe tel. Dit is een van die min plekke waar die hele vorm van Istanbul gelyktydig sin maak – twee kontinente, een nou seestraat, en water aan drie kante van alles.

Mense het hierdie heuwel al eeue lank vir die uitsig geklim. In die negentiende eeu het dit 'n modieuse plek vir uitstappies geword. Gesinne het op vakansiedae en naweke per koets opgery. Hulle het kos gebring, onder die dennebome gesit en gebly tot die lig uitgegaan het. Ottomaanse skrywers het die heuwel dikwels genoem. Anders as die meeste modieuse plesiere van daardie tydperk, het hierdie een niks gekos behalwe die reis nie. Enigiemand wat kon opstap, het dieselfde uitsig as 'n pasja gehad.

In die 1980's is die tuin op die heuweltop weer in 'n Ottomaanse styl uitgelê. Klippaadjies, lae mure, blombeddings en 'n teehuis het tussen die bome ingegaan. Die resultaat is nie heeltemal histories en nie heeltemal modern nie, en dit werk in elk geval. Kelners dra skinkborde tussen die tafels. Gesinne vestig hulle vir ure. Dit is normaal hier om een glas tee te koop en tot sonsondergang te bly, en niemand sal jou aanjaag nie.

Nou iets wat die meeste besoekers mis. Kyk op in die herfs. Istanbul lê op een van die besigste voëlmigrasieroetes ter wêreld. Ooievaars en roofvoëls sal nie ver oor oop water vlieg nie, so hulle tregter oor die nou seestraat onder jou. Hierdie rif is een van die bekendste uitkykpunte vir daardie oorsteek. Op 'n goeie Septemberdag beweeg duisende voëls in stadige spirale oorhoof. Voëlkykers kom hierheen met voustoele en bly van oggend tot skemer.

Die groot moskee op die rant het in 2019 geopen. Dit is die grootste moskee wat in moderne Turkye gebou is, en dit kan tienduisende mense gelyktydig akkommodeer. Die ontwerp leen uit klassieke Ottomaanse argitektuur - 'n sentrale koepel, halfkoepels wat daaromheen afstap, en 'n wye binnehof. Van ver af lyk dit oud. Van naby vertel die nuwe klip jou anders. Menings in die stad oor hierdie gebou is verdeeld, en plaaslike mense sal jou graag hulle s'n gee.

Tel die minarette. Daar is ses. Vier van hulle is 107.1 meter hoog. Daardie desimale punt is doelbewus. Dit verwys na die jaar 1071, die datum van 'n geveg wat Anatolië vir Turkse nedersetting oopgemaak het. Argitekte versteek selde 'n datum binne 'n meting, en amper geen besoeker merk hierdie een op nie. Nou sal jy. Die gebou dra verskeie nommers van daardie soort, gekies as verwysings eerder as vir effek.

Hier is 'n tweede verrassing. Die moskee het uit 'n oop ontwerpkompetisie gekom, en twee vroulike argitekte het dit gewen. Groot moskees word amper altyd deur mans ontwerp, en hierdie een was nie. Turkse koerante het destyds wyd oor die resultaat berig. Wat jy ook al van die argitektuur dink, daardie feit lê daarbinne. Loop die binnehof binne en stop vir 'n oomblik. Die skaal is baie makliker om te beoordeel uit die plaveisel as uit enige foto.

Besoekers wat nie Moslem is nie, is welkom buite gebedstye. Trek jou skoene by die deur uit. Vroue bedek hul hare, en serpe is gewoonlik by die ingang beskikbaar. Binne is die mat sag en die klank droog, want tekstiele absorbeer die eggo. Die beligting bly laag om die kante en helderder onder die koepel. Staan naby die middel en praat stil. Jy sal hoor hoe 'n kamer van hierdie grootte 'n enkele menslike stem hanteer.

Kyk na die aangrensende heuwel. 'n Hoë toring staan daar, smal aan die basis en breër naby die bokant. Dit het 'n skare afsonderlike uitsaaimaste vervang wat oor dekades oor hierdie heuwels versprei het. In plaas van baie antennas, dra een struktuur hulle nou almal. Dit het in 2021 geopen en styg meer as 350 meter. Uitkykvloere is naby die bopunt, so besoekers daarbo kyk af na die heuwel waar jy staan.

’n Vroulike argitek het ook daardie toring ontwerp. Twee landmerke op twee aangrensende heuwels, albei in kompetisie deur vroue gewen – dit is nie die gewone storie van hoe ’n stadshorison gebou word nie. Die toring het die uitsig vanaf Çamlıca permanent verander, wat sommige mense geïrriteer en ander bly gemaak het. Dit is nou die hoogste struktuur in die stad, en jy kan dit van die grootste deel van Istanbul af sien. Sodra jy sy vorm ken, sal jy dit oral begin opmerk.

Die heuwel behou sy eie weer. Dit is etlike grade koeler as die kus, en die wind kan selfs in Augustus sterk wees. In die winter sak sneeu hier neer voordat dit elders in die stad neersak. Mis vul soms die vallei van die Bosporus onder terwyl hierdie rant skoon bly. Op daardie oggende rys die minarette van die ou stad uit wit, en die water verdwyn heeltemal. Plaaslike mense hou die weervoorspelling dop en ry presies daarvoor op.

Vind ’n bankie wat weswaarts kyk en bly vir die laaste uur van daglig. Die seestraat verander van grys na goud na swart. Ligte gaan in 'n stadige golf aan, eers op die Asiatiese kus, dan oor die water. Die oproep tot gebed begin by een minaret, en ander stemme antwoord van onder af. Jy staan op die hoogste grond in 'n stad van miljoene, en dit kos niks om hier te wees nie. Sit totdat die wind koud word.