Çemberlitaş Hamamı

Przepchnij drugie drzwi, a powietrze całkowicie się zmieni. Jest gorące, wilgotne i ciężkie, a w ciągu kilku sekund osiada na skórze. Dźwięki zachowują się tu dziwnie. Woda spływa do marmurowych mis, a każda kropla powraca z kopuły niczym echo. Drewniane chodaki stukają o mokry kamień. Gdzieś metalowa misa szurając po marmurze. Zapach to połączenie mydła i ciepłej skały. Światło pada wąskimi snopami z małych szklanych dysków osadzonych w kopule nad tobą.

To hamam – turecka łaźnia parowa. Działa tu bez przerwy od bardzo dawna. Budynek pochodzi z 1584 roku. Ludzie myli się w tych pomieszczeniach jeszcze przed pojawieniem się pierwszej angielskiej kolonii w Ameryce Północnej. Nigdy nie był muzeum. Był naprawiany, uszkadzany, cięty i ponownie remontowany, ale ogień pod podłogą wciąż płonął. Bardzo niewiele budynków nadal spełnia dokładnie tę funkcję, do której zostały zbudowane.

Łaźnia została zlecona przez sułtana Nurbanu. Była żoną jednego sułtana i matką kolejnego, co w systemie osmańskim uczyniło ją jedną z najpotężniejszych osób w imperium. Tradycja głosi, że urodziła się w Wenecji i jako młoda kobieta została wzięta do niewoli, choć historycy wciąż spierają się o jej pochodzenie. Należy uważnie przeczytać tę historię. Pewne jest, że dysponowała ogromnym majątkiem i przeznaczała go w dużej mierze na budynki publiczne.

Oto fragment, którego większość zwiedzających nigdy nie słyszy. Łaźnia ta nie została zbudowana po to, by wzbogacić Nurbanu. Jej dochody były powiązane z fundacją charytatywną, rodzajem fundacji zwanej przez Osmanów vakıf. Pieniądze od kąpiących się wspierały jej kompleks meczetowy po drugiej stronie rzeki w Üsküdar, wraz ze szkołą i przylegającą do niej kuchnią. Tak więc każdy, kto płacił za kąpiel w tym miejscu, płacił również za czyjeś lekcje i obiad.

Projekt przypisuje się Mimarowi Sinanowi, głównemu architektowi dworu osmańskiego. Budował meczety, mosty i akwedukty w całym imperium i pracował do późnej starości. W 1584 roku zbliżał się do końca kariery, która trwała dekady. Łaźnia była niewielkim zleceniem dla takiego człowieka. Mimo to, spójrzcie, jak zbudowano to gorące pomieszczenie. Proporcje są starannie dobrane, a światło traktowane jako poważny problem.

Budynek był podwójną łaźnią. Mężczyźni i kobiety mieli oddzielne sekcje, każda kompletnie zbudowana, zbudowana tyłem do siebie. Potem nadszedł XIX wiek. Droga na zewnątrz, Divanyolu, została poszerzona dla współczesnego ruchu, a część sekcji dla kobiet została obniżona, aby zrobić miejsce. Od tamtej pory te dwie połowy nigdy nie były równe. Kiedy słyszysz, że projekt drogowy Sinana uszkodził budynek, brzmi to jak niedawna wiadomość. Ale nie jest. Stało się to ponad sto lat temu.

Wejdź do gorącego pomieszczenia i zatrzymaj się. Kopuła wznosi się nad szeroką przestrzenią, wsparta na kolumnach i łukach, a podłoga to jedna ciągła tafla ciepłego marmuru. Pośrodku stoi podwyższona marmurowa platforma, göbek taşı, czyli kamień pępkowy. Piec poniżej podgrzewa ją od spodu. Ludzie leżą na niej i nic nie robią. To cała czynność, a docenienie jej zajmuje więcej czasu, niż większość osób odwiedzających ją po raz pierwszy się spodziewa.

Spójrz w górę na kopułę. Przebijają ją małe otwory, każdy z nich przykryty grubym szkłem. Para wypełnia pomieszczenie, a te promienie zamieniają się w solidne kolumny światła, stojące we mgle. Osmańscy budowniczowie nazywali te otwory oczami słonia. W takim pomieszczeniu nie ma sztucznego oświetlenia i nigdy go nie było. Łaźnia była zasilana światłem dziennym, drewnem, wodą i kamieniem. Całe wnętrze zmienia się z godziny na godzinę, w zależności od nieba na zewnątrz.

Sekwencja jest stara i prosta. Rozbierasz się w prywatnej kabinie i owijasz się peştemalem – cienką bawełnianą szmatką. Drewniane lub plastikowe sandały zapobiegają poślizgnięciu. Wchodzisz na upał i zostajesz tam wystarczająco długo, żeby się porządnie spocić, co zazwyczaj zajmuje więcej czasu, niż się wydaje. Następnie spłukujesz się w małej metalowej misce i chłodnej wodzie z marmurowej umywalki. Dopiero potem zaczyna się mycie. Pośpiech na tym etapie psuje wszystko, co następuje.

Następnie następuje szorowanie. Opiekun masuje twoją skórę szorstką rękawicą zwaną kese. To, co spływa, jest zaskakujące i nie sposób tego opisać. Potem piana. Płócienny woreczek zostaje napełniony powietrzem i mydłem, a następnie ściśnięty, a chmura ciepłej piany pokrywa cię całkowicie. Pachnie czysto i lekko słodko. Jesteś myty, opłukiwany kilkoma miskami z wodą i odsyłany z powrotem do chłodniejszych pomieszczeń.

Warto wiedzieć kilka rzeczy, zanim się zdecydujesz. W pomieszczeniach publicznych nigdy nie jesteś całkowicie rozebrany, ponieważ opatrunek pozostaje na swoim miejscu. Mężczyźni i kobiety korzystają z oddzielnych stref z oddzielnym personelem, a to rozwiązanie nie podlega negocjacjom. Opiekunowie pracują szybko i stanowczo, a stanowczość w tym przypadku nie jest oznaką nieuprzejmości. Jeśli chcesz mniej nacisku, powiedz o tym na początku. Usługi i ceny są różne, więc ustal, czego chcesz, zanim się rozbierzesz, a nie dopiero po.

Przed lub po kąpieli spójrz na kamienną kolumnę stojącą na placu przed wejściem. Jest znacznie starsza niż budynek. Zostało wzniesione w 330 roku, kiedy Konstantyn uczynił to miasto stolicą Cesarstwa Rzymskiego, a główne forum tego miasta znajdowało się właśnie tutaj. Później dodano żelazne obręcze, aby utrzymać uszkodzony kamień w całości. Dlatego dzielnica nazywa się Çemberlitaş – kamień z obręczami. Ogień nie raz osmalił kolumnę.

Po wyjściu usiądź w chłodnym pomieszczeniu i napij się herbaty, którą ci przyniosą. Nie wychodź prosto na ulicę. Twoje ciało potrzebuje dwudziestu minut, aby zrozumieć, co się z nim stało. Wokół ciebie inni ludzie siedzą w tej samej ciszy, w tych samych białych ubraniach, z sześciu lub siedmiu różnych krajów. Na zewnątrz tramwaje, nie zwalniając, mijają rzymską kolumnę i budynek Sinana. Najpierw dopij herbatę.