Çemberlitaş Hamamı

Druk deur die tweede deur en die lug verander heeltemal. Dit is warm, nat en swaar, en dit lê binne sekondes op jou vel. Klank tree vreemd op hier binne. Water loop in marmerkomme, en elke druppel keer terug van die koepel as 'n eggo. Houtklompe stamp teen nat klip. Iewers skraap 'n metaalbak oor marmer. Die reuk is seep en warm rots saam. Lig kom neer in smal strale van klein glasskyfies wat in die koepel bo jou geplaas is.

Hierdie is 'n hamam - 'n Turkse stoombad. Dit werk al baie lank hier sonder 'n lang pouse. Die gebou dateer uit 1584. Mense was in hierdie kamers sedert voor die eerste Engelse kolonie in Noord-Amerika posgevat het. Dit was nog nooit 'n museum nie. Dit is herstel, beskadig, teruggesny en weer herstel, maar die vure onder die vloer het aanhou brand. Baie min geboue doen steeds presies die werk waarvoor hulle gebou is.

Die bad is in opdrag gegee deur Nurbanu Sultan. Sy was die vrou van een sultan en die moeder van die volgende, wat haar in die Ottomaanse stelsel een van die magtigste mense in die ryk gemaak het. Tradisie sê sy is in Venesië gebore en as jong vrou gevange geneem, hoewel historici steeds oor haar oorsprong stry. Behandel daardie storie versigtig. Wat seker is, is dat sy enorme rykdom beheer het en baie daarvan aan openbare geboue bestee het.

Hier is die deel wat die meeste besoekers nooit hoor nie. Hierdie bad is nie gebou om Nurbanu ryker te maak nie. Die inkomste daarvan was gekoppel aan 'n liefdadigheidstigting, die soort skenking wat Ottomane 'n vakıf genoem het. Geld van baders het haar moskeekompleks oorkant die water in Üsküdar ondersteun, saam met die skool en die kombuis wat daaraan verbonde was. Dus het elke persoon wat betaal het om hier te was, ook vir iemand anders se lesse en iemand anders se aandete betaal.

Die ontwerp word toegeskryf aan Mimar Sinan, die hoofargitek van die Ottomaanse hof. Hy het moskees, brûe en akwadukte regoor die ryk gebou, en hy het tot op uiterste ouderdom gewerk. Teen 1584 was hy naby die einde van 'n loopbaan wat dekades geduur het. 'n Badhuis was 'n klein opdrag vir so 'n man. Kyk tog hoe die warm kamer aanmekaargesit is. Die verhoudings is versigtig, en die lig word as 'n ernstige probleem behandel.

Die gebou was 'n dubbelbadkamer. Mans en vroue het aparte afdelings gehad, elkeen volledig, rug aan rug gebou. Toe kom die negentiende eeu. Die pad buite, Divanyolu, is verbreed vir moderne verkeer, en 'n deel van die vroue-afdeling het afgesak om plek te maak. Die twee helftes was nog nooit weer gelyk nie. Wanneer jy hoor dat 'n padprojek 'n gebou deur Sinan beskadig het, klink dit soos onlangse nuus. Dit is nie. Dit het meer as 'n eeu gelede gebeur.

Loop die warm kamer binne en stop. 'n Koepel sit oor 'n wye ruimte, gedra deur kolomme en boë, en die vloer is een deurlopende vel warm marmer. In die middel staan 'n verhewe marmerplatform, die göbek taşı, of naelsteen. Die oond onder verhit dit van onder af. Mense lê daarop en doen glad niks nie. Dit is die hele aktiwiteit, en dit neem langer om te waardeer as wat die meeste eerstekeerbesoekers verwag.

Kyk op na die koepel. Klein openinge deurboor dit, elkeen bedek met dik glas. Stoom vul die kamer, en daardie strale verander in soliede ligkolomme wat in die mis staan. Ottomaanse bouers het die openinge olifantoë genoem. 'n Kamer soos hierdie het geen kunsmatige beligting nie, en dit het nooit enige gehad nie. Die bad het op daglig, hout, water en klip geloop. Die hele binnekant verander uur vir uur, afhangende van die lug buite.

Die volgorde is oud en eenvoudig. Jy trek uit in 'n privaat hokkie en draai jouself toe in 'n peştemal - 'n dun katoenlap. Hout- of plastieksandale keer dat jy gly. Jy gaan in die hitte in en bly lank genoeg om behoorlik te sweet, wat gewoonlik langer neem as wat mense dink. Dan spoel jy jouself af met 'n klein metaalbakkie en koel water uit 'n marmerkom. Eers daarna begin die was. Om hierdie stadium te haas bederf alles wat volg.

Die skrop kom volgende. 'n Medewerker werk oor jou vel met 'n growwe handskoen genaamd 'n kese. Wat afkom, is verbasend, en daar is geen beleefde manier om dit te beskryf nie. Dan die skuim. 'n Lapsak word met lug en seep gevul en gedruk, en 'n wolk warm skuim bedek jou heeltemal. Dit ruik skoon en effens soet. Jy word gewas, met verskeie bakke water afgespoel en teruggestuur na die koeler kamers.

’n Paar dinge is die moeite werd om te weet voordat jy jou verbind. Jy is nooit heeltemal uitgetrek in die openbare kamers nie, want die omhulsel bly aan. Mans en vroue gebruik aparte afdelings met aparte personeel, en daardie reëling is nie onderhandelbaar nie. Bediendes werk vinnig en ferm, en fermheid hier is nie onbeskoftheid nie. As jy minder druk wil hê, sê dit aan die begin. Dienste en pryse wissel, so stem saam oor wat jy wil hê voordat jy uittrek eerder as daarna.

Voor of na jou bad, kyk na die klipkolom wat in die plein buite staan. Dit is baie ouer as die gebou. Dit is in 330 opgerig, toe Konstantyn hierdie stad die hoofstad van die Romeinse Ryk gemaak het, en die hoofforum van daardie stad het hier gestaan. Ysterhoepels is later bygevoeg om die beskadigde klip bymekaar te hou. Daarom word die buurt Çemberlitaş genoem – die hoepelklip. Vuur het die kolom meer as een keer swart gemaak.

Wanneer jy uitkom, gaan sit in die koel kamer en drink die tee wat hulle vir jou bring. Moenie reguit in die straat loop nie. Jou liggaam benodig twintig minute om uit te werk wat so pas daarmee gebeur het. Om jou sit ander mense in dieselfde stilte, in dieselfde wit klere, van ses of sewe verskillende lande. Buite ry trems verby 'n Romeinse kolom en 'n gebou langs Sinan sonder om stadiger te raak. Maak eers die tee klaar.