Speseryebasaar

Die eerste ding wat jy opmerk, is die reuk. Dit arriveer voordat jy by die deur kom – warm, droog, gelaagd. Kaneel sit bo-op. Onder is daar iets donkerder en nader aan die aarde. Dit is komyn, en gedroogde peper, en die soet stof van gebreekte roosblare. Dan kom die geluid: 'n paar honderd gesprekke onder 'n klipplafon, wat van die kluise af weerkaats en effens vaag na jou terugkeer. Jou oë pas laaste aan. Geel lig. Keëls van lemoenpoeier. Glasflesse so hoog soos 'n mens gestapel.

Jy staan binne-in 'n sewentiende-eeuse gebou wat ontwerp is om geld te maak. Nie vir 'n handelaar nie – vir 'n moskee. Hierdie saal behoort aan die kompleks van die Nuwe Moskee, wat net buite die deur staan. Ottomaanse godsdienstige geboue is deur skenkings betaal, en 'n skenking het 'n bestendige inkomste nodig gehad. Dus het die bouers 'n oordekte mark opgerig en die winkelselle verhuur. Daardie huur het die personeel, die onderwysers, die sopkombuis, die lampolie betaal. Handel hier was nooit geskei van aanbidding nie. Dit was die enjin.

Die Turkse naam is Mısır Çarşısı. Mısır beteken Egipte. Niemand is heeltemal seker hoekom nie. Een verduideliking sê dat die konstruksie betaal is met belastinginkomste uit Egipte, destyds 'n Ottomaanse provinsie. 'n Ander sê die mark het sy naam gekry van die goedere – rys, suiker, speserye – wat op skepe van Alexandrië en Kaïro aangekom het. Beide verduidelikings is al eeue lank herhaal. Nie een van die twee is nog beslis nie. In Engels word die plek gewoonlik die Speserybasaar genoem, wat die reuk akkuraat beskryf en die argument heeltemal laat vaar.

Vir die grootste deel van sy bestaan was dit nie 'n plek vir aandenkings nie. Dit was waar die stad vir medisyne gekom het. 'n Speseryhandelaar was ook 'n apteker. Hy het naeltjies vir tandpyn verkoop, gemmer vir 'n slegte maag, mastiekhars vir die asem. Die Turkse woord aktar dek steeds beide ambagte – kruiedokter en speseryverkoper. As jy driehonderd jaar gelede koors gehad het, het jy nie eers hospitaal toe gegaan nie. Jy het hierheen gekom, jou simptome beskryf en met 'n papierdraai poeier vertrek.

Kyk op. Die plafon is 'n lang reeks vlak koepels en puntige gewelwe, gedra op dik klippilare. Die plan is 'n L: twee lang arms wat by 'n hoek ontmoet, met hekke aan die punte en in die middel van elke arm. Vind daardie hoek. Staan daarin en jy kan albei arms gelyktydig afsien, en die mark lees skielik as een masjien eerder as 'n gang van winkels. Die kamers bo die hekke is van die begin af in die struktuur ingebou.

Die verkopers het 'n roetine, en dit is die moeite werd om ten minste een keer te hoor. Saffraan sal in drie grade aan jou aangebied word. Tee sal geskink word. Iewers sal 'n man na 'n skinkbord neutpasta wys en dit 'n grappende mediese naam gee, en almal naby sal lag, en iemand sal dit koop. Dit is teater, wat 'n paar honderd keer per dag opgevoer word. Jy kan dit geniet en steeds met leë hande wegstap. Pryse binne die oordekte saal is gewoonlik hoër as in die strate buite.

As jy iets huis toe wil dra, ignoreer die gekleurde piramides wat vir foto's gebou is. Kokke koop hier vier dinge. Sumak, 'n donkerrooi bessie wat tot 'n suur krummel gemaal word. Urfa-peper, in die son gedroog en dan toegedraai sodat dit sweet, wat dit rokerig maak. Pul biber, die gevlokte rooipeper wat op amper elke tafel in die land sit. En pekmez, 'n dik druiwesiroop wat met sesampasta by ontbyt geëet word. Al vier oorleef 'n tas sonder om te kla.

Stap uit die westelike einde en die mark gaan voort in die ope lug. Daar is saadhandelaars, hokke vol sangvoëls, saailinge in plastiekbakkies, kaas en olywe wat per gewig verkoop word. Daar is ook glasflesse met lewende bloedsuiers. Hulle word nie as 'n kuriositeit vir besoekers uitgesit nie. Hulle word as 'n bederf verkoop, stil en bestendig, soos hulle al baie lank in hierdie kwartier verkoop word. Die meeste mense loop reguit verby hulle. Sodra jy hulle gesien het, bly jy hulle sien.

Die laan wat langs die buitemuur loop, word Hasırcılar Çarşısı genoem, die straat van die matwewers, hoewel niemand nou matte daar weef nie. Halfpad vorm 'n tou op die sypaadjie vir die grootste deel van die dag. Binne daardie winkel word bone fyner gemaal as meel, want Turkse koffie word gekook eerder as gefiltreer. Die maal maak meer saak as die boontjie. Vra vir koffiemaal vir 'n cezve — die klein potjie met 'n lang handvatsel — en die man agter die toonbank sal presies weet wat jy wil hê.

'n Entjie verder aan, bo 'n ry ysterwarewinkels, is daar 'n nou trappie waarby amper almal verbyloop. Dit klim na die Rüstem Pasha-moskee, 'n klein sestiende-eeuse gebou wat amper muur tot muur met İznik-teëls uitgevoer is. Tulpe, angeliers en 'n spesifieke rooi tamatie waarvan die resep latere pottebakkers nie kon namaak nie. Die moskee is doelbewus bo die winkels verhef sodat hul huur vir die onderhoud daarvan kon betaal. Dieselfde finansiële idee as die basaar, op 'n kleiner en baie mooier skaal.

Hierdie gebou het meer as een keer gebrand. Bedekte markte vol olie, papier en gestapelde sakke was altyd in gevaar, en Istanbul het hele kwartiere aan brande verloor. Wat jy nou sien, is die produk van herhaalde herstelwerk, insluitend 'n lang restourasie in onlangse jare wat latere toevoegings verwyder en geblokkeerde vensters weer oopgemaak het. Daarom is die lig binne beter as wat die meeste besoekers verwag. Die klip is oud. Baie van die oppervlak is nie. Albei dinge is waar in dieselfde vertrek.

Voordat jy vertrek, staan vir 'n oomblik stil by een van die middelste hekke. Agter jou vaar veerbote Eminönü binne en meeue werk op die water. Binne verander die geraas van die saal skaars van uur tot uur – 'n lae, egalige geluid gemaak van onderhandeling en voetstappe. Mense koop al vir ongeveer drie en 'n half eeue hul aandete in hierdie kamer. Jy kyk nie hoe dit gebeur nie. Jy staan daarbinne. Gaan nou soek jou peper.