حمام چمبرلیتاش

از در دوم که رد شوی، هوا کاملاً عوض می‌شود. گرم، مرطوب و سنگین است و در عرض چند ثانیه روی پوستت می‌نشیند. صدا در اینجا به طرز عجیبی شنیده می‌شود. آب به درون حوضچه‌های مرمری می‌ریزد و هر قطره از گنبد به صورت پژواک برمی‌گردد. چوب‌های چوبی به سنگ خیس برخورد می‌کنند. جایی یک کاسه فلزی روی سنگ مرمر خراشیده می‌شود. بوی صابون و سنگ گرم با هم می‌آید. نور به صورت پرتوهای باریک از دیسک‌های شیشه‌ای کوچک که در گنبد بالای سرت قرار گرفته‌اند، به پایین می‌آید.

این یک حمام است - یک حمام بخار ترکی. مدت‌هاست که بدون وقفه طولانی در اینجا کار می‌کند. قدمت ساختمان به سال ۱۵۸۴ برمی‌گردد. مردم از قبل از اینکه اولین مستعمره انگلیسی در آمریکای شمالی مستقر شود، در این اتاق‌ها شستشو می‌کردند. هرگز موزه نبوده است. تعمیر شده، آسیب دیده، برش داده شده و دوباره تعمیر شده است، اما آتش‌های زیر کف همچنان می‌سوختند. تعداد بسیار کمی از ساختمان‌ها در هر کجا هنوز دقیقاً همان کاری را که برای آن ساخته شده‌اند، انجام می‌دهند.

این حمام به سفارش نوربانو سلطان ساخته شده است. او همسر یک سلطان و مادر سلطان بعدی بود که در نظام عثمانی او را به یکی از قدرتمندترین افراد امپراتوری تبدیل کرد. روایت‌ها حاکی از آن است که او در ونیز متولد شده و در جوانی به اسارت گرفته شده است، هرچند مورخان هنوز در مورد ریشه‌های او بحث می‌کنند. با این داستان با دقت برخورد کنید. آنچه مسلم است این است که او ثروت عظیمی را در اختیار داشت و بخش زیادی از آن را صرف ساختمان‌های عمومی می‌کرد.

این بخشی است که اکثر بازدیدکنندگان هرگز نمی‌شنوند. این حمام برای ثروتمندتر کردن نوربانو ساخته نشده بود. درآمد آن به یک بنیاد خیریه، نوعی موقوفه که عثمانی‌ها آن را وقف می‌نامیدند، وابسته بود. پول حمام‌کنندگان، مجموعه مسجد او را که در آن سوی آب در اوسکودار قرار داشت، به همراه مدرسه و آشپزخانه متصل به آن، تأمین می‌کرد. بنابراین هر کسی که برای شستشو در اینجا هزینه می‌کرد، هزینه درس و شام شخص دیگری را نیز پرداخت می‌کرد.

طراحی این حمام به معمار سینان، معمار ارشد دربار عثمانی، نسبت داده می‌شود. او مساجد، پل‌ها و قنات‌ها را در سراسر امپراتوری ساخت و تا سن بسیار بالا کار کرد. تا سال ۱۵۸۴ او تقریباً به پایان دوران حرفه‌ای‌اش که دهه‌ها طول کشیده بود، نزدیک می‌شد. ساخت حمام برای مردی مثل او، سفارش کوچکی بود. با این حال، به نحوه‌ی چیدمان اتاق گرم نگاه کنید. تناسبات دقیق هستند و نور به عنوان یک مشکل جدی در نظر گرفته شده است.

ساختمان یک حمام دو نفره بود. مردان و زنان بخش‌های جداگانه‌ای داشتند که هر کدام کامل و پشت به پشت ساخته شده بودند. سپس قرن نوزدهم از راه رسید. جاده‌ی بیرون، دیوان‌یولو، برای ترافیک مدرن تعریض شد و بخشی از بخش زنانه برای ایجاد فضا پایین آمد. از آن زمان، دو نیمه هرگز برابر نبوده‌اند. وقتی می‌شنوید که یک پروژه‌ی جاده‌سازی به ساختمانی از سینان آسیب رسانده است، انگار خبر جدیدی است. اینطور نیست. این اتفاق بیش از یک قرن پیش افتاده است.

وارد اتاق گرم شوید و بایستید. گنبدی بر فراز فضایی وسیع قرار دارد که بر روی ستون‌ها و طاق‌ها حمل می‌شود و کف آن یک ورق پیوسته از مرمر گرم است. در مرکز آن یک سکوی مرمری برجسته، گوبک تاشی یا سنگ ناف، قرار دارد. کوره‌ی زیر آن را از زیر گرم می‌کند. مردم روی آن دراز می‌کشند و هیچ کاری نمی‌کنند. این تمام فعالیت است و قدردانی از آن بیشتر از آنچه اکثر بازدیدکنندگان تازه وارد انتظار دارند طول می‌کشد.

به گنبد نگاه کنید. روزنه‌های کوچکی آن را سوراخ می‌کنند که هر کدام با شیشه ضخیم پوشیده شده‌اند. بخار اتاق را پر می‌کند و آن تیرها به ستون‌های جامد نور تبدیل می‌شوند که در مه ایستاده‌اند. سازندگان عثمانی این روزنه‌ها را چشم فیل می‌نامیدند. اتاقی مانند این هیچ نور مصنوعی ندارد و هرگز هم نداشته است. حمام با نور روز، چوب، آب و سنگ کار می‌کرد. کل فضای داخلی ساعت به ساعت، بسته به آسمان بیرون، تغییر می‌کند.

این توالی قدیمی و ساده است. در یک کابین خصوصی لباس‌هایتان را درمی‌آورید و خود را در یک پشتمال - یک پارچه نخی نازک - می‌پیچید. صندل‌های چوبی یا پلاستیکی مانع از لیز خوردن شما می‌شوند. وارد گرما می‌شوید و به اندازه کافی می‌مانید تا به درستی عرق کنید، که معمولاً بیشتر از آنچه مردم فکر می‌کنند طول می‌کشد. سپس خود را با یک کاسه فلزی کوچک و آب خنک از یک حوضچه مرمری می‌شویید. تنها پس از آن شستشو شروع می‌شود. عجله در این مرحله هر چیزی را که پس از آن می‌آید خراب می‌کند.

مرحله بعدی اسکراب است. یک متصدی با دستکش زبری به نام «کیسه» روی پوست شما کار می‌کند. چیزی که از آن جدا می‌شود تکان‌دهنده است و هیچ راه مودبانه‌ای برای توصیف آن وجود ندارد. سپس کف. یک کیسه پارچه‌ای را با هوا و صابون پر کرده و فشرده می‌کنند و ابری از کف گرم شما را کاملاً می‌پوشاند. بوی تمیزی و کمی شیرین می‌دهد. شما را می‌شویند، با چند کاسه آب می‌شویند و به سمت اتاق‌های خنک‌تر برمی‌گردانند.

قبل از رفتن به حمام، چند نکته را باید بدانید. در اتاق‌های عمومی هرگز لباس‌هایتان را کاملاً درنمی‌آورید، زیرا پوشش روی بدن شما باقی می‌ماند. مردان و زنان از بخش‌های جداگانه با کارکنان جداگانه استفاده می‌کنند و این ترتیب قابل مذاکره نیست. متصدیان حمام سریع و محکم کار می‌کنند و محکم بودن در اینجا بی‌ادبی نیست. اگر فشار کمتری می‌خواهید، در ابتدا بگویید. خدمات و قیمت‌ها متفاوت است، بنابراین قبل از درآوردن لباس‌هایتان به جای بعد از آن، در مورد آنچه می‌خواهید توافق کنید.

قبل یا بعد از حمام، به ستون سنگی که در میدان بیرون قرار دارد نگاه کنید. این ستون بسیار قدیمی‌تر از ساختمان است. این ستون در سال ۳۳۰ میلادی، زمانی که کنستانتین این شهر را پایتخت امپراتوری روم کرد، ساخته شد و میدان اصلی آن شهر درست در اینجا قرار داشت. حلقه‌های آهنی بعداً برای نگه داشتن سنگ آسیب‌دیده به هم اضافه شدند. به همین دلیل است که این محله را چمبرلیتاش - سنگ حلقه‌ای - می‌نامند. آتش بیش از یک بار ستون را سیاه کرده است.

وقتی بیرون می‌آیید، در اتاق خنک بنشینید و چایی را که برایتان می‌آورند بنوشید. مستقیماً وارد خیابان نشوید. بدن شما به بیست دقیقه زمان نیاز دارد تا بفهمد چه اتفاقی برایش افتاده است. در اطراف شما، افراد دیگری در همان سکوت، با همان لباس‌های سفید، از شش یا هفت کشور مختلف نشسته اند. در بیرون، ترامواها بدون اینکه سرعت خود را کم کنند، از کنار یک ستون رومی و یک ساختمان اثر سینان عبور می‌کنند. اول چای را تمام کنید.