مسجد سلیمانیه

باد اول از همه می‌رسد. بالای این تپه، هوا دائماً در حرکت است و بوی دریا را از شاخ طلایی پایین می‌آورد. مرغ‌های دریایی از روی دیوارهای حیاط می‌چرخند. در باغ گورستان آواز پرندگان و کمی دورتر، صدای ترافیک از شیب به گوش می‌رسد. در مقایسه با مساجد پایین در کنار خط تراموا، این مکان آرام است. دانش‌آموزان با کتاب از کنار آن عبور می‌کنند. گربه‌ها روی سنگ گرم می‌خوابند. سپس به داخل می‌روید و اتاق بسیار بزرگ و بسیار ساکت است.

این مسجد سلیمانیه است که برای سلطان سلیمان بین سال‌های ۱۵۵۰ تا ۱۵۵۷ ساخته شده است. معمار آن سینان بود که حدود پنجاه سال به عنوان معمار ارشد امپراتوری خدمت کرد و روی صدها ساختمان کار کرد. او در دهه شصت زندگی خود بود که اینجا را شروع کرد. او قبلاً چیزهای زیادی ساخته بود. این مأموریتی بود که او را در مرکز امپراتوری، بر روی بلندترین تپه قابل مشاهده، برای حاکمی در اوج قدرت عثمانی قرار داد.

سینان کار خود را با دقت ارزیابی می‌کرد. او یک مسجد اولیه را به عنوان اثر شاگردی خود، این یکی را به عنوان اثر شاگردی خود و یک مسجد بعدی در ادرنه را به عنوان اثر استاد خود توصیف کرد. این روایت خود اوست که در اواخر عمرش نوشته شده است. بنابراین ساختمانی که در آن ایستاده‌اید، از نظر او، بهترین اثر او نبود. لحظه‌ای با این ایده فکر کنید. او فکر می‌کرد که می‌تواند بهتر عمل کند و در حدود هفتاد سالگی رفت و آن را انجام داد.

به بالا نگاه کنید. گنبد مرکزی حدود پنجاه و سه متر از کف ارتفاع دارد و تقریباً بیست و هفت متر دهانه دارد. دو نیم گنبد فضا را در امتداد یک محور امتداد می‌دهند و گنبدهای کوچکتر طرفین را پر می‌کنند. تناسبات نکته اصلی هستند. سینان در حال حل مسئله‌ای بود که هزار سال پیش توسط ایاصوفیه مطرح شده بود - چگونگی ساخت یک فضای داخلی یکپارچه - و او اتاقی می‌خواست که در یک نگاه قابل درک باشد. نزدیک در بایستید و می‌توانید همه چیز را به طور همزمان درک کنید.

توجه کنید که چقدر نور وجود دارد و چقدر به طور مساوی می‌تابد. پنجره‌ها به صورت نوارهایی در امتداد دیوارها، اطراف پایه گنبد و در پنل‌های تمپان قرار گرفته‌اند. هیچ گوشه تاریکی وجود ندارد. این را با فضای داخلی رنگی و طرح‌دار جاهای دیگر شهر مقایسه کنید. در اینجا دیوارها عمدتاً ساده هستند، کاشی‌کاری به ناحیه اطراف محراب محدود شده است و شیشه‌های رنگی در چند پنجره متمرکز شده‌اند. محدودیت، تصمیم طراحی است.

سینان همچنین به صدا فکر کرد. گلدان‌های سفالی در سازه نزدیک گنبد، با دهانه‌هایی رو به داخل اتاق، ساخته شدند تا پژواک را جذب کرده و صدای واعظ را منتقل کنند. مسجد طوری طراحی شده بود که هم شنیده شود و هم دیده شود. وقتی شلوغ نیست، گوش دهید. صدایی از منبر بدون تقویت به دیوار پشتی می‌رسد. این مهندسی بود که یک سازنده در قرن شانزدهم فقط می‌توانست با ساختن آن آن را آزمایش کند.

این جزئیاتی است که مردم به یاد دارند. بالای ورودی اصلی یک محفظه کوچک وجود دارد. جریان‌های هوا طوری طراحی شده بودند که دود چراغ‌های نفتی کل مسجد را به آن اتاق بکشند، جایی که دوده روی دیوارها جمع می‌شد. دوده پاک می‌شد و برای ساخت جوهر استفاده می‌شد. بنابراین چراغ‌هایی که نمازگزاران را روشن می‌کردند، مواد لازم برای نوشتن نسخه‌های خطی را نیز فراهم می‌کردند. این یک حلقه بسته است که چهارصد سال قبل از اینکه کسی از این عبارت استفاده کند، اختراع شده است.

به محراب و دیوار اطراف آن نگاه کنید. کاشی‌های اینجا کار ایزنیک از دوران باشکوه هستند - زمینه سفید، آبی کبالت، فیروزه‌ای و آن قرمز مومی عمیق که سفالگران ایزنیک اخیراً در آن استاد شده بودند. شیشه‌های رنگی کنار محراب توسط صنعتگری با نام مستعار ابراهیم مست ساخته شده است. پنجره‌ها از بهترین نمونه‌های باقی‌مانده در هر ساختمان عثمانی هستند و رنگ‌ها بسته به موقعیت خورشید کاملاً تغییر می‌کنند.

در بیرون، چهار مناره در گوشه‌های حیاط قرار دارند و ده بالکن بین آنها قرار دارد. توضیح سنتی، شمارش مضاعف است: چهار به این دلیل که سلیمان چهارمین سلطانی بود که از استانبول حکومت می‌کرد، ده به این دلیل که دهمین سلطان از سلسله عثمانی بود. چه معمار این را در نظر داشته باشد چه نه، این شمارش قرن‌ها تکرار شده است. به حیاط بروید و خودتان بالکن‌ها را بشمارید. یک دقیقه طول می‌کشد و به طرز عجیبی رضایت‌بخش است.

مسجد هرگز تمام پروژه نبود. در اطراف آن، سینان مجموعه‌ای از ساختمان‌ها را بنا نهاد: مدارس، یک دانشکده پزشکی، یک بیمارستان، یک آشپزخانه عمومی که غذای رایگان سرو می‌کرد، یک حمام، یک کاروانسرا و مغازه‌هایی که اجاره آنها تمام هزینه‌ها را تأمین می‌کرد. تعدادی از این ساختمان‌ها در امتداد خیابان‌های اطراف باقی مانده‌اند. یکی از آنها اکنون دارای یک کتابخانه است، دیگری یک رستوران معروف به خورش لوبیا. ایده، ایجاد یک محله خودگردان بود، نه یک بنای تاریخی.

به باغ پشت مسجد بروید و دو مقبره خواهید یافت. سلیمان در مقبره بزرگتر، زیر سقف گنبدی شکل با روزنه‌های کوچک، آرمیده است. همسرش خرم سلطان در مقبره کوچکتر در کنار او آرمیده است. او به عنوان یک اسیر که به خانه امپراتوری آورده شده بود، شروع به زندگی کرد و همسر قانونی او شد، که با نسل‌ها رسم عثمانی در هم شکست. اینکه او در مقبره خودش، در این باغ، دفن شده است، خود یک بیانیه بود.

سینان نیز در اینجا، در یک مقبره کوچک گوشه‌ای در لبه مجتمع، درست بیرون دیوار، دفن شده است. این مقبره ساده است - یک سایبان سنگی بر روی یک نشانگر مرمری در گوشه خیابان. او خودش آن را طراحی کرد. او پس از مدتی ساخت و ساز برای سلاطین، قبر خودش را در جاده، کنار کانال آبی که خودش هم ساخته بود، قرار داد. اکثر بازدیدکنندگان بدون اینکه به بالا نگاه کنند، از کنار آن رد می‌شوند.

قبل از رفتن، به سمت تراس ضلع شمالی بروید. شاخ طلایی در پایین، با پل‌ها، کشتی‌ها و تپه‌های ساحل دیگر، باز می‌شود. سلیمان این تپه را انتخاب کرد تا شهر بتواند مسجد را از آب ببیند. با ایستادن در اینجا، منظره معکوس را خواهید دید - منظره‌ای که سازندگان هر روز به مدت هفت سال داشتند. بمانید تا یک کشتی عبور کند. سپس از تپه به خیابان‌های معمولی برگردید.