Τζαμί Σουλεϊμανιγιέ

Ο άνεμος φτάνει πρώτος. Πάνω σε αυτόν τον λόφο ο αέρας κινείται συνεχώς και μεταφέρει τη μυρωδιά της θάλασσας από τον Κεράτιο Κόλπο. Γλάροι γυρίζουν πάνω από τους τοίχους της αυλής. Ακούγεται το κελάηδημα των πουλιών στον κήπο του νεκροταφείου και, πιο πέρα, ο ήχος της κυκλοφορίας που ανεβαίνει την πλαγιά. Σε σύγκριση με τα τζαμιά κάτω από τη γραμμή του τραμ, αυτό το μέρος είναι ήρεμο. Οι μαθητές περνούν με βιβλία. Οι γάτες κοιμούνται στη ζεστή πέτρα. Μετά μπαίνετε μέσα και το δωμάτιο είναι τεράστιο και πολύ ήσυχο.

Αυτό είναι το Τζαμί του Σουλεϊμάν, που χτίστηκε για τον Σουλτάνο Σουλεϊμάν μεταξύ 1550 και 1557. Ο αρχιτέκτονας ήταν ο Σινάν, ο οποίος υπηρέτησε ως επικεφαλής αυτοκρατορικός αρχιτέκτονας για περίπου πενήντα χρόνια και εργάστηκε σε εκατοντάδες κτίρια. Ήταν στα εξήντα του όταν ξεκίνησε εδώ. Είχε ήδη χτίσει πολλά. Αυτή ήταν η παραγγελία που τον τοποθέτησε στο κέντρο της αυτοκρατορίας, στον ψηλότερο ορατό λόφο, για τον ηγεμόνα στο απόγειο της οθωμανικής εξουσίας.

Ο Σινάν έκρινε προσεκτικά το δικό του έργο. Περιέγραψε ένα πρώιμο τζαμί ως το έργο του μαθητευόμενου, αυτό ως το έργο του τεχνίτη και ένα μεταγενέστερο τζαμί στην Αδριανούπολη ως το αριστούργημά του. Αυτή είναι η δική του αφήγηση, καταγεγραμμένη αργά στη ζωή του. Έτσι, το κτίριο στο οποίο στέκεστε δεν ήταν, κατά την άποψή του, το καλύτερό του. Αφιερώστε λίγο χρόνο σε αυτή την ιδέα. Σκέφτηκε ότι θα μπορούσε να τα καταφέρει καλύτερα, και περίπου στα εβδομήντα του χρόνια πήγε και το έκανε.

Κοιτάξτε ψηλά. Ο κεντρικός τρούλος υψώνεται περίπου πενήντα τρία μέτρα πάνω από το πάτωμα και εκτείνεται σε περίπου είκοσι επτά μέτρα. Δύο ημιθόλοι εκτείνουν τον χώρο κατά μήκος ενός άξονα, και μικρότεροι τρούλοι γεμίζουν τις πλευρές. Οι αναλογίες είναι το θέμα. Ο Σινάν έλυνε ένα πρόβλημα που έθεσε η Αγία Σοφία χίλια χρόνια νωρίτερα - πώς να χτίσει ένα ενιαίο εσωτερικό - και ήθελε ένα δωμάτιο που θα μπορούσε να γίνει κατανοητό με μια ματιά. Σταθείτε κοντά στην πόρτα και μπορείτε να το δείτε όλο ταυτόχρονα.

Παρατηρήστε πόσο φως υπάρχει και πόσο ομοιόμορφα πέφτει. Τα παράθυρα είναι τοποθετημένα σε ζώνες κατά μήκος των τοίχων, γύρω από τη βάση του τρούλου και στα πάνελ του τυμπάνου. Δεν υπάρχει σκοτεινή γωνία. Συγκρίνετε αυτό με τους χρωματιστούς, με σχέδια εσωτερικούς χώρους σε άλλα μέρη της πόλης. Εδώ οι τοίχοι είναι ως επί το πλείστον απλοί, η πλακόστρωση περιορίζεται στην περιοχή γύρω από την κόγχη προσευχής και τα βιτρό συγκεντρώνονται σε μερικά παράθυρα. Η αυτοσυγκράτηση είναι η σχεδιαστική απόφαση.

Ο Σινάν σκέφτηκε επίσης τον ήχο. Πήλινα αγγεία ενσωματώθηκαν στην κατασκευή κοντά στον τρούλο, με ανοίγματα στραμμένα προς το δωμάτιο, για να απορροφούν την ηχώ και να μεταφέρουν τη φωνή ενός ιεροκήρυκα. Το τζαμί σχεδιάστηκε για να ακούγεται αλλά και να φαίνεται. Ακούστε όταν δεν είναι γεμάτο. Μια φωνή από τον άμβωνα φτάνει στον πίσω τοίχο χωρίς ενίσχυση. Αυτή ήταν μηχανική που ένας οικοδόμος τον δέκατο έκτο αιώνα μπορούσε να δοκιμάσει μόνο χτίζοντάς το.

Εδώ είναι η λεπτομέρεια που θυμούνται οι άνθρωποι. Πάνω από την κύρια είσοδο υπάρχει ένας μικρός θάλαμος. Τα ρεύματα αέρα σχεδιάστηκαν για να σύρουν τον καπνό από τις λάμπες λαδιού ολόκληρου του τζαμιού σε αυτό το δωμάτιο, όπου η αιθάλη μαζευόταν στους τοίχους. Η αιθάλη ξυνόταν και χρησιμοποιούνταν για την παρασκευή μελάνης. Έτσι, οι λάμπες που φώτιζαν τις προσευχές παρείχαν επίσης το υλικό για τη συγγραφή χειρογράφων. Είναι ένας κλειστός κύκλος που εφευρέθηκε τετρακόσια χρόνια πριν κάποιος χρησιμοποιήσει αυτή τη φράση.

Κοιτάξτε την κόγχη προσευχής και τον τοίχο γύρω της. Τα πλακάκια εδώ είναι έργα του Ιζνίκ από την μεγάλη περίοδο — λευκό έδαφος, μπλε κοβαλτίου, τιρκουάζ και αυτό το βαθύ κόκκινο κεριού σφράγισης που οι κεραμείς του Ιζνίκ είχαν πρόσφατα κατακτήσει. Το βιτρό δίπλα στην κόγχη κατασκευάστηκε από έναν τεχνίτη γνωστό με το παρατσούκλι Μεθυσμένος Ιμπραήμ. Τα παράθυρα είναι από τα καλύτερα που έχουν διασωθεί σε οποιοδήποτε οθωμανικό κτίριο και τα χρώματα αλλάζουν εντελώς ανάλογα με το πού βρίσκεται ο ήλιος.

Έξω, τέσσερις μιναρέδες στέκονται στις γωνίες της αυλής, με δέκα μπαλκόνια ανάμεσά τους. Η παραδοσιακή εξήγηση είναι η διπλή μέτρηση: τέσσερις επειδή ο Σουλεϊμάν ήταν ο τέταρτος σουλτάνος που κυβέρνησε από την Κωνσταντινούπολη, δέκα επειδή ήταν ο δέκατος της οθωμανικής γραμμής. Είτε το ήθελε ο αρχιτέκτονας είτε όχι, η ανάγνωση επαναλαμβάνεται εδώ και αιώνες. Βγείτε στην αυλή και μετρήστε μόνοι σας τα μπαλκόνια. Χρειάζεται ένα λεπτό και είναι παράξενα ικανοποιητικό.

Το τζαμί δεν ήταν ποτέ ολόκληρο το έργο. Γύρω του, ο Σινάν έχτισε ένα συγκρότημα κτιρίων: σχολεία, ιατρική σχολή, νοσοκομείο, δημόσια κουζίνα που σερβίρει δωρεάν φαγητό, χαμάμ, καραβανσεράι και καταστήματα των οποίων τα ενοίκια πλήρωναν όλα. Αρκετά από αυτά τα κτίρια σώζονται κατά μήκος των γύρω δρόμων. Το ένα στεγάζει τώρα μια βιβλιοθήκη, ένα άλλο ένα εστιατόριο γνωστό για το στιφάδο με φασόλια. Η ιδέα ήταν μια αυτοχρηματοδοτούμενη γειτονιά, όχι ένα μνημείο.

Περπατήστε στον κήπο πίσω από το τζαμί και θα βρείτε δύο τάφους. Ο Σουλεϊμάν κείτεται στον μεγαλύτερο, κάτω από μια θολωτή οροφή με μικρά ανοίγματα. Η σύζυγός του Χιουρρέμ Σουλτάν κείτεται στον μικρότερο τάφο δίπλα του. Είχε ξεκινήσει ως αιχμάλωτη που μεταφέρθηκε στην αυτοκρατορική οικογένεια και έγινε η νόμιμη σύζυγός του, κάτι που έσπασε γενιές οθωμανικής πρακτικής. Το ότι είναι θαμμένη στον δικό της τάφο, σε αυτόν τον κήπο, ήταν από μόνο του μια δήλωση.

Ο Σινάν είναι θαμμένος και εδώ, σε έναν μικρό γωνιακό τάφο στην άκρη του συγκροτήματος, ακριβώς έξω από το τείχος. Είναι λιτός - ένα πέτρινο στέγαστρο πάνω από μια μαρμάρινη πινακίδα σε μια γωνία του δρόμου. Το σχεδίασε ο ίδιος. Μετά από μια καριέρα στην κατασκευή για σουλτάνους, τοποθέτησε τον δικό του τάφο στο δρόμο, δίπλα σε ένα κανάλι νερού που είχε επίσης κατασκευάσει. Οι περισσότεροι επισκέπτες περνούν από αυτό χωρίς να κοιτάξουν ψηλά.

Πριν πάτε, περπατήστε μέχρι τη βεράντα στη βόρεια πλευρά. Ο Κεράτιος Κόλπος ανοίγεται από κάτω, με γέφυρες, πορθμεία και τους λόφους της άλλης ακτής. Ο Σουλεϊμάν επέλεξε αυτόν τον λόφο για να βλέπει η πόλη το τζαμί από το νερό. Στεκόμενος εδώ, έχεις την αντίστροφη θέα — αυτή που είχαν οι κατασκευαστές κάθε μέρα για επτά χρόνια. Μείνετε μέχρι να περάσει ένα φέρι. Έπειτα, κατεβείτε ξανά τον λόφο στους συνηθισμένους δρόμους.