Nhà thờ Hồi giáo Süleymaniye

Gió đến trước tiên. Trên ngọn đồi này, không khí liên tục chuyển động, mang theo mùi biển từ Vịnh Sừng Vàng phía dưới. Những con mòng biển lượn lờ trên tường sân. Có tiếng chim hót trong khu vườn nghĩa trang và xa hơn nữa, tiếng xe cộ leo dốc. So với những nhà thờ Hồi giáo bên đường ray xe điện, nơi này yên tĩnh hơn nhiều. Sinh viên đi ngang qua với sách vở trên tay. Mèo ngủ trên những phiến đá ấm áp. Rồi bạn bước vào bên trong, căn phòng rộng lớn và rất tĩnh lặng.

Đây là Nhà thờ Hồi giáo Suleymaniye, được xây dựng cho Sultan Suleiman từ năm 1550 đến năm 1557. Kiến trúc sư là Sinan, người từng giữ chức kiến trúc sư trưởng của hoàng gia trong khoảng năm mươi năm và đã làm việc trên hàng trăm công trình. Ông đã ngoài sáu mươi tuổi khi bắt đầu công việc này. Ông đã xây dựng rất nhiều công trình trước đó. Đây là nhiệm vụ đưa ông lên vị trí trung tâm của đế chế, trên ngọn đồi cao nhất có thể nhìn thấy, cho vị vua đang ở đỉnh cao quyền lực của Ottoman.

Sinan đã đánh giá công việc của mình một cách cẩn thận. Ông mô tả một nhà thờ Hồi giáo thời kỳ đầu là tác phẩm thời kỳ học việc, nhà thờ này là tác phẩm thời kỳ trung cấp, và một nhà thờ Hồi giáo khác ở Edirne là kiệt tác của ông. Đó là lời kể của chính ông, được viết ra vào cuối đời. Vì vậy, theo quan điểm của ông, công trình mà bạn đang đứng không phải là tác phẩm xuất sắc nhất. Hãy dành một chút thời gian để suy ngẫm về điều đó. Ông nghĩ rằng mình có thể làm tốt hơn, và ở tuổi bảy mươi, ông đã làm được điều đó.

Hãy nhìn lên. Mái vòm trung tâm cao khoảng 53 mét so với mặt sàn và trải rộng khoảng 27 mét. Hai mái vòm bán nguyệt mở rộng không gian dọc theo một trục, và các mái vòm nhỏ hơn lấp đầy hai bên. Tỷ lệ chính là điểm mấu chốt. Sinan đã giải quyết một vấn đề do Hagia Sophia đặt ra từ một nghìn năm trước – làm thế nào để xây dựng một không gian nội thất thống nhất – và ông muốn một căn phòng có thể được hiểu ngay từ cái nhìn đầu tiên. Đứng gần cửa và bạn có thể bao quát toàn bộ cùng một lúc.

Hãy chú ý đến lượng ánh sáng hiện diện, và cách nó chiếu đều khắp. Các cửa sổ được bố trí thành dải dọc theo các bức tường, xung quanh chân mái vòm và trên các tấm kính trán tường. Không có góc tối nào. Hãy so sánh điều đó với nội thất đầy màu sắc và hoa văn ở những nơi khác trong thành phố. Ở đây, các bức tường hầu hết đều trơn, gạch ốp lát chỉ giới hạn ở khu vực xung quanh hốc cầu nguyện, và kính màu tập trung ở một vài cửa sổ. Sự tiết chế là quyết định thiết kế.

Sinan cũng nghĩ đến âm thanh. Những chiếc bình đất sét được xây dựng vào cấu trúc gần mái vòm, các lỗ hướng vào trong phòng, để hấp thụ tiếng vọng và truyền giọng nói của người thuyết giáo. Nhà thờ Hồi giáo được thiết kế để vừa có thể nghe thấy vừa có thể nhìn thấy. Hãy lắng nghe khi không đông người. Giọng nói từ bục giảng có thể vọng đến bức tường phía sau mà không cần khuếch đại. Đây là kỹ thuật mà một người thợ xây dựng vào thế kỷ XVI chỉ có thể thử nghiệm bằng cách xây dựng nó.

Đây là chi tiết mà mọi người nhớ đến. Phía trên lối vào chính có một căn phòng nhỏ. Luồng không khí được thiết kế để hút khói từ các đèn dầu của toàn bộ nhà thờ Hồi giáo vào căn phòng đó, nơi muội than tích tụ trên tường. Muội than được cạo ra và dùng để làm mực. Vì vậy, những ngọn đèn thắp sáng các buổi cầu nguyện cũng cung cấp nguyên liệu để viết bản thảo. Đó là một vòng tuần hoàn khép kín được phát minh bốn trăm năm trước khi bất kỳ ai sử dụng cụm từ đó.

Hãy nhìn vào hốc cầu nguyện và bức tường xung quanh nó. Gạch ở đây là tác phẩm Iznik từ thời kỳ hoàng kim – nền trắng, xanh coban, xanh ngọc và màu đỏ sáp niêm phong đậm mà các nghệ nhân gốm Iznik mới thành thạo. Kính màu bên cạnh hốc cầu nguyện được làm bởi một nghệ nhân có biệt danh là Ibrahim say xỉn. Các cửa sổ thuộc hàng đẹp nhất còn sót lại trong bất kỳ công trình kiến trúc Ottoman nào, và màu sắc thay đổi hoàn toàn tùy thuộc vào vị trí của mặt trời.

Bên ngoài, bốn tháp minaret đứng ở các góc của sân, với mười ban công nằm giữa chúng. Lời giải thích truyền thống là đếm kép: bốn vì Suleiman là vị sultan thứ tư cai trị từ Istanbul, mười vì ông là vị sultan thứ mười trong dòng dõi Ottoman. Cho dù kiến trúc sư có chủ ý hay không, cách hiểu này đã được lặp lại qua nhiều thế kỷ. Hãy bước ra sân và tự đếm số ban công. Chỉ mất một phút và cảm giác thật kỳ lạ nhưng lại rất thú vị.

Nhà thờ Hồi giáo chưa bao giờ là toàn bộ dự án. Xung quanh đó, Sinan đã xây dựng một quần thể các công trình: trường học, trường y, bệnh viện, bếp ăn công cộng phục vụ thức ăn miễn phí, nhà tắm công cộng, nhà trọ cho lữ khách và các cửa hàng mà tiền thuê nhà đã chi trả cho tất cả. Một số tòa nhà đó vẫn còn tồn tại dọc theo các con phố xung quanh. Một tòa nhà hiện nay là thư viện, một tòa nhà khác là nhà hàng nổi tiếng với món hầm đậu. Ý tưởng là tạo ra một khu phố tự cung tự cấp, chứ không phải một tượng đài.

Bước vào khu vườn phía sau nhà thờ Hồi giáo, bạn sẽ tìm thấy hai ngôi mộ. Suleiman nằm trong ngôi mộ lớn hơn, dưới mái vòm có nhiều lỗ nhỏ. Vợ ông, Hurrem Sultan, nằm trong ngôi mộ nhỏ hơn bên cạnh. Bà bắt đầu là một tù nhân được đưa vào hoàng gia và trở thành vợ hợp pháp của ông, điều này đã phá vỡ thông lệ của Đế chế Ottoman qua nhiều thế hệ. Việc bà được chôn cất trong chính ngôi mộ của mình, trong khu vườn này, tự nó đã là một tuyên bố.

Sinan cũng được chôn cất ở đây, trong một ngôi mộ nhỏ ở góc khu phức hợp, ngay bên ngoài bức tường. Nó khá khiêm tốn - một mái che bằng đá trên một bia mộ bằng đá cẩm thạch ở góc phố. Ông tự thiết kế nó. Sau một sự nghiệp xây dựng cho các vị sultan, ông đã đặt mộ mình ngay trên con đường, cạnh một kênh dẫn nước do chính ông xây dựng. Hầu hết du khách đều đi ngang qua mà không hề ngước nhìn.

Trước khi rời đi, hãy đi bộ đến sân thượng ở phía bắc. Vịnh Sừng Vàng trải rộng bên dưới, với những cây cầu, phà và những ngọn đồi ở bờ bên kia. Suleiman đã chọn ngọn đồi này để thành phố có thể nhìn thấy nhà thờ Hồi giáo từ mặt nước. Đứng ở đây, bạn sẽ có được tầm nhìn ngược lại — tầm nhìn mà những người thợ xây đã có mỗi ngày trong suốt bảy năm. Hãy đợi cho đến khi có phà qua. Sau đó, hãy đi xuống đồi trở lại những con phố bình thường.