Μεγάλο Παζάρι

Ακούστε πριν κοιτάξετε. Το γυαλί κουδουνίζει πάνω σε μέταλλο — αυτό είναι ένα τσαγιέρα που κουβαλάει ένα δίσκο με ποτήρια σε σχήμα τουλίπας σε μια κούνια. Από κάτω υπάρχει μια συνεχής θολούρα φωνών σε τέσσερις ή πέντε γλώσσες. Ο αέρας περιέχει σαπούνι, δέρμα, καβουρδισμένους ξηρούς καρπούς και σκόνη. Το φως πέφτει σε άξονες από μικρά παράθυρα στους θόλους από πάνω, έτσι τα σοκάκια είναι αμυδρά και οι βιτρίνες των καταστημάτων φωτεινές. Έχετε περπατήσει σε μια σκεπαστή πόλη με περίπου εξήντα δρόμους.

Ξεκινήστε με το σχήμα του χώρου. Η αγορά έχει περίπου είκοσι πύλες, και η καθεμία ανοίγει σε μια διαφορετική γειτονιά έξω. Στο εσωτερικό, τα σοκάκια διασταυρώνονται σε ορθή γωνία, λίγο πολύ, και είναι αριθμημένα και ονομασμένα. Τα ονόματα είναι τα παλιά εμπορικά ονόματα. Ένας δρόμος ήταν οι καπελάδες, ένας άλλος οι κοσμηματοπώλες, ένας άλλος οι πωλητές παντοφλών, ένας άλλος οι κατασκευαστές παπλωμάτων. Πολλά από αυτά τα επαγγέλματα έχουν εξαφανιστεί, αλλά οι πινακίδες παρέμειναν, ώστε να μπορείτε να διαβάσετε την προηγούμενη οικονομία της αγοράς από τα τείχη.

Ξεκίνησε το 1461, λίγο μετά την οθωμανική κατάκτηση, όταν ο Μωάμεθ ο Δεύτερος διέταξε ένα πέτρινο κτίριο για την αποθήκευση και πώληση πολύτιμων αγαθών. Αυτή η πρώτη κατασκευή εξακολουθεί να στέκεται στο κέντρο. Ονομάζεται Εσωτερικό Μπεζεστέν - μια αίθουσα με χοντρούς τοίχους, βαριές πόρτες και μικρούς θόλους. Υφάσματα, κοσμήματα και έγγραφα κλειδώνονταν μέσα σε αυτήν όλη τη νύχτα. Λειτουργούσε ως θησαυροφυλάκιο για ολόκληρη την πόλη, πολύ πριν κάποιος στην Κωνσταντινούπολη χρησιμοποιήσει τράπεζα.

Βρείτε τώρα τον δρόμο σας προς αυτήν την εσωτερική αίθουσα, γιατί είναι εύκολο να την χάσετε. Η οροφή είναι χαμηλότερη, τα καταστήματα είναι μικρότερα και τα αγαθά αλλάζουν - παλιά ασημένια, νομίσματα, ρολόγια τσέπης, κεχριμπάρι, έπιπλα. Οι τιμές εδώ ανεβαίνουν γρήγορα. Οι έμποροι στο Μπεζεστέν εμπορεύονταν πράγματα που έπρεπε να φυλάσσονται πίσω από μια κλειδωμένη πόρτα, και αυτό ισχύει ακόμη και σήμερα. Παρατηρήστε πόσο πιο ήσυχα γίνεται τη στιγμή που περνάτε την πόρτα.

Η αγορά αναπτύχθηκε έξω από αυτόν τον πυρήνα τους επόμενους αιώνες. Οι έμποροι έχτισαν σειρές καταστημάτων, στη συνέχεια στέγασαν τους δρόμους ανάμεσά τους, και στη συνέχεια στέγασαν τους δρόμους ανάμεσά τους. Κανείς δεν σχεδίασε ένα γενικό σχέδιο. Αυτό που διασχίζετε είναι μερικές εκατοντάδες χρόνια σταδιακής οικοδόμησης, γι' αυτό και ορισμένα δρομάκια τελειώνουν απότομα και ορισμένα ταβάνια βρίσκονται πολύ ψηλότερα από άλλα. Κοιτάξτε ψηλά καθώς περπατάτε και μπορείτε να δείτε τις ενώσεις όπου η μία περίοδος κατασκευής συναντά την άλλη.

Η φωτιά και ο σεισμός το διαμόρφωσαν όσο και το εμπόριο. Το παζάρι καιγόταν επανειλημμένα και ένας σεισμός το 1894 κατέστρεψε μεγάλα τμήματα. Κάθε φορά ξαναχτιζόταν, άλλοτε με φαρδύτερους δρόμους, άλλοτε με νέα τοιχοποιία πάνω από παλιά θεμέλια. Τα ζωγραφισμένα σχέδια στους θόλους - κόκκινα, κίτρινα, γεωμετρικές ζώνες - προέρχονται σε μεγάλο βαθμό από αυτές τις μεταγενέστερες αναπαλαιώσεις. Το παλαιότερο ύφασμα της αγοράς βρίσκεται κάτω από τα πόδια σας και πίσω από το σοβά, συνήθως όχι μπροστά στα μάτια σας.

Το παζάρι δεν αποτελείται μόνο από καταστήματα. Έχει το δικό του τζαμί, το δικό του αστυνομικό τμήμα, τα δικά του εργαστήρια επισκευών και τη δική του κλινική. Αρκετές χιλιάδες καταστήματα λειτουργούν εδώ και δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι έρχονται στη δουλειά κάθε πρωί. Υπάρχει μια εσωτερική κοινωνική τάξη - μαθητευόμενοι, μάστορες, εγγυητές, οικογένειες που έχουν κρατήσει το ίδιο μίσθωμα για γενιές. Όταν ένα κατάστημα αλλάζει χέρια, οι γείτονες συνήθως το γνωρίζουν πολύ πριν μετακινηθεί οποιοδήποτε έγγραφο.

Πίσω από την αγορά βρίσκονται τα hans - κτίρια αυλής που κάποτε στέγαζαν τροχόσπιτα, εργαστήρια και εμπόρους από άλλες πόλεις. Αρκετά σώζονται στις άκρες, και οι πύλες τους είναι ανοιχτές. Μπείτε σε ένα και η ατμόσφαιρα αλλάζει εντελώς: μια πέτρινη αυλή, ένα δέντρο, εργαστήρια σε δύο ορόφους, άντρες που σφυρηλατούν ασήμι ή δέρμα. Τα καταστήματα μπροστά πουλάνε. Οι εργάτες πίσω εξακολουθούν να φτιάχνουν. Σχεδόν κανείς στα κεντρικά δρομάκια δεν κάνει την δίλεπτη παράκαμψη για να το δει.

Το παζάρι είναι φυσιολογικό εδώ και δεν είναι διαγωνισμός για να κερδίσεις. Ένας πωλητής ανοίγει ψηλά, εσύ αντιμιλείς χαμηλά, και οι δύο κινείστε. Πάρε το τσάι αν σου προσφέρουν — η αποδοχή του δεν σε δεσμεύει να αγοράσεις τίποτα. Κάνε ερωτήσεις για το αντικείμενο. Από τι είναι φτιαγμένο, πού φτιάχτηκε, ποιος το έφτιαξε. Ένας καλός έμπορος απολαμβάνει την ερώτηση. Ένας κακός αλλάζει το θέμα, και αυτό σου λέει τι έπρεπε να ξέρεις.

Κάποια πράγματα εδώ είναι γνήσια τοπικά και κάποια όχι. Χειροποίητα χαλιά, χάλκινα και ορειχάλκινα έργα, λουκούμια, μπαχαρικά, πίπες meerschaum σκαλισμένες από μαλακή λευκή πέτρα που εξορύσσεται στην Ανατολία — αυτά έχουν πραγματικές ρίζες στην περιοχή. Οι λάμπες μαζικής παραγωγής και τα τυπωμένα κασκόλ δεν το κάνουν. Αυτό δεν τα καθιστά κακά σουβενίρ, αλλά η τιμή θα πρέπει να αντικατοπτρίζει τη διαφορά. Ρωτήστε πού κατασκευάστηκε ένα αντικείμενο και προσέξτε πόσο γρήγορα έρχεται η απάντηση.

Το εμπόριο χρυσού εξακολουθεί να αποτελεί το κέντρο βάρους της αγοράς. Στον δρόμο των κοσμηματοπωλών, οι βιτρίνες είναι γεμάτες με αλυσίδες που πωλούνται με βάση το βάρος, σε τιμή που αντιστοιχεί στην ημερήσια τιμή. Οι τουρκικές οικογένειες αγοράζουν χρυσό για γάμους και γεννήσεις, και το έθιμο είναι παλιό και απολύτως πρακτικό - είναι οικονομίες που μπορούν να φορεθούν. Έτσι, το πλήθος μπροστά από αυτές τις βιτρίνες δεν είναι τουρίστες. Είναι άνθρωποι από την πόλη που κάνουν κάτι που έκαναν οι παππούδες τους.

Το να χαθείτε εδώ είναι φυσιολογικό και ως επί το πλείστον ακίνδυνο. Τα σοκάκια μοιάζουν, οι πινακίδες είναι πολυάριθμες και η οροφή σας στερεί την αίσθηση του προσανατολισμού. Αν θέλετε να επαναφέρετε την πορεία σας, περπατήστε κατηφορικά. Σχεδόν κάθε κλίση μέσα στην αγορά οδηγεί τελικά σε μια έξοδο, και οι έξοδοι ανοίγουν σε δρόμους που μπορείτε να αναγνωρίσετε. Ή απλώς ακολουθήστε τη μυρωδιά του καφέ - αυτό συνήθως οδηγεί και προς τα έξω.

Πριν φύγετε, σταματήστε σε μια λωρίδα και σταθείτε ακίνητοι για τριάντα δευτερόλεπτα. Αφήστε τους ανθρώπους να ρέουν γύρω σας. Κάπου σε αυτό το κτίριο, ένας άντρας ζυγίζει χρυσό, μια γυναίκα διπλώνει ένα χαλί, ένα αγόρι κουβαλάει τσάι από το οποίο θα μαζέψει τα άδεια ποτήρια αργότερα. Αυτό συμβαίνει σε αυτό ακριβώς το έδαφος, με κάποια μορφή, κάθε εργάσιμη μέρα για περισσότερα από πεντακόσια χρόνια. Έπειτα, διαλέξτε μια πύλη, οποιαδήποτε πύλη, και βγείτε έξω στο φως της ημέρας.