Μπλε Τζαμί

Περάστε πρώτα στην αυλή και αφήστε τον θόρυβο να χαθεί. Η πλακόστρωση είναι από λεία γκρίζα πέτρα, δροσερή μέσα από λεπτά παπούτσια. Περιστέρια σηκώνονται από την οροφή σε εκρήξεις. Κάπου πίσω σας χτυπάει ένα κουδούνι τραμ στο Divan Yolu, αλλά εδώ ο ήχος φτάνει απαλός. Έπειτα μπαίνετε μέσα και το φως αλλάζει χρώμα. Μπαίνει μέσα από πολλά παράθυρα, περνάει πάνω από μπλε και άσπρα πλακάκια και κατακάθεται σε ένα βαθύ κόκκινο χαλί. Αυτό είναι το Τζαμί του Σουλτάνου Αχμέτ. Σχεδόν όλοι το αποκαλούν Μπλε Τζαμί, και τα πλακάκια είναι ο λόγος.

Αυτό είναι ένα τζαμί που λειτουργεί, όχι μουσείο. Η είσοδος είναι δωρεάν και οι επισκέπτες είναι ευπρόσδεκτοι εκτός των πέντε καθημερινών ωρών προσευχής. Βγάλτε τα παπούτσια σας στην πόρτα. Καλύψτε τους ώμους σας και καλύψτε το κεφάλι σας αν είστε γυναίκα — στην είσοδο μοιράζονται υφάσματα. Μόλις μπείτε μέσα, κρατήστε τη φωνή σας χαμηλή και μείνετε πίσω από το φράγμα που σηματοδοτεί την περιοχή προσευχής. Οι άνθρωποι έρχονται εδώ για να προσευχηθούν αρκετές φορές την ημέρα. Είστε φιλοξενούμενοι στη μέση αυτού.

Η κατασκευή ξεκίνησε το 1609, επί Σουλτάνου Αχμέτ του Α'. Ήταν ένας νεαρός άνδρας, μόλις εφηβικός, και ήθελε ένα τζαμί που θα αντιστοιχούσε στην Αγία Σοφία στην απέναντι πλευρά της πλατείας. Οι εργασίες διήρκεσαν περίπου οκτώ χρόνια. Ο αρχιτέκτονας ήταν ο Σεντεφκάρ Μεχμέτ Αγά, ο οποίος είχε εκπαιδευτεί στο εργαστήριο που ίδρυσε ο Σινάν. Το όνομά του σημαίνει περίπου εργάτης σε φίλντισι — ξεκίνησε την καριέρα του ως ένθετος κοχύλι σε ξύλο, όχι ως κατασκευαστής τρούλων.

Η ίδια η τοποθεσία ήταν μια δήλωση. Ο Αχμέτ καθάρισε τα παλάτια από τους δικούς του υπουργούς για να κάνει χώρο. Το τζαμί βρίσκεται ακριβώς στο έδαφος του παλιού βυζαντινού αυτοκρατορικού παλατιού, δίπλα στον Ιππόδρομο όπου κάποτε αγωνίζονταν τα άρματα. Έτσι, το κτίριο βρίσκεται ανάμεσα σε δύο εξαφανισμένους κόσμους. Μπορείτε ακόμα να εντοπίσετε το μακρύ οβάλ της πίστας αγώνων στο σχήμα του πάρκου έξω, με τον αιγυπτιακό οβελίσκο του να στέκεται στο ένα άκρο.

Κοιτάξτε ψηλά στην οροφή. Ο κύριος τρούλος στηρίζεται σε τέσσερις τεράστιους στρογγυλούς πυλώνες, που μερικές φορές ονομάζονται πόδια ελέφαντα, ο καθένας με διάμετρο αρκετών μέτρων. Γύρω του, οι ημιθόλοι κατεβαίνουν σε σειρές προς τις γωνίες. Το αποτέλεσμα είναι μια καταρράκτη από καμπύλες αντί για έναν ενιαίο χώρο. Οι Οθωμανοί αρχιτέκτονες είχαν αφιερώσει έναν αιώνα μαθαίνοντας πώς να το κάνουν αυτό. Εδώ έδειχναν τι μπορούσε να παράγει ένας αιώνας πρακτικής - τάξη, συμμετρία και μια καθαρή διαδρομή για το μάτι από το πάτωμα και πάνω.

Τώρα τα πλακάκια. Υπάρχουν περισσότερα από είκοσι χιλιάδες από αυτά, κατασκευασμένα στην πόλη Ιζνίκ, ανατολικά της πόλης. Τα σχέδια είναι τουλίπες, γαρίφαλα, κυπαρίσσια και αμπέλια. Κοιτάξτε τους χαμηλότερους τοίχους και τις στοές: αυτά τα πλακάκια είναι τα καλύτερα, με ένα βαθύ κοβάλτιο και ένα κόκκινο που οι κεραμείς του Ιζνίκ είχαν μάθει να επισκευάζουν κάτω από το βερνίκι. Ψηλότερα, η ποιότητα αλλάζει. Ο σουλτάνος παρήγγειλε τόσα πολλά τόσο γρήγορα που τα εργαστήρια αγωνίστηκαν να διατηρήσουν το πρότυπο.

Αυτή η ορμή είχε ένα διαρκές κόστος. Η ζήτηση ώθησε τις τιμές του Ιζνίκ προς τα πάνω και τους κεραμείς σε συντομεύσεις. Μέσα σε λίγες γενιές οι φούρνοι της πόλης είχαν παρακμάσει και η μεγάλη περίοδος της τουρκικής κεραμοποιίας είχε τελειώσει. Έτσι, αυτό το εσωτερικό είναι ταυτόχρονα ένα υψηλό σημείο και κάτι σαν τέλος. Αυτό που βλέπετε είναι μια από τις τελευταίες τεράστιες παραγγελίες που εκτέλεσε ποτέ η βιομηχανία.

Διακόσια εξήντα παράθυρα φωτίζουν το δωμάτιο. Το αρχικό τους γυαλί προερχόταν από τη Βενετία, χρωματισμένο και κομμένο σε μικρά τμήματα. Τα περισσότερα από αυτά που βλέπετε τώρα είναι μεταγενέστερες εργασίες αντικατάστασης, επειδή το γυαλί εκείνης της εποχής σπάνια επιβιώνει από σεισμούς και πυρκαγιές. Οι πολυέλαιοι κρέμονται χαμηλά σε μακριές αλυσίδες. Στο παρελθόν, έβαζαν λάμπες λαδιού, και αυγά στρουθοκαμήλου μερικές φορές τοποθετούνταν ανάμεσά τους - η παραδοσιακή εξήγηση είναι ότι κρατούσαν τις αράχνες μακριά από το λάδι της λάμπας.

Βρείτε το μιχράμπ, την μαρμάρινη κόγχη στον τοίχο που δείχνει την κατεύθυνση της Μέκκας. Δίπλα του βρίσκεται το μινμπάρ, ο ψηλός βαθμιδωτός άμβωνας που χρησιμοποιείται για το κήρυγμα της Παρασκευής. Και τα δύο είναι σκαλισμένα από ανοιχτόχρωμο μάρμαρο, και η σκάλισμα είναι συγκρατημένη σε σύγκριση με τα πλακάκια. Αυτό είναι σκόπιμο. Το μάτι χρειάζεται ένα ήσυχο μέρος για να ξεκουραστεί. Στα αριστερά υπάρχει μια υπερυψωμένη πλατφόρμα για τον μουεζίνη, ο οποίος δίνει τις απαντήσεις κατά τη διάρκεια της προσευχής.

Έξω, το τζαμί έχει έξι μιναρέδες. Εκείνη την εποχή, αυτός ο αριθμός προκαλούσε πρόβλημα. Το ιερό στη Μέκκα είχε επίσης έξι, και το να ταιριάζει με αυτό φαινόταν σαν τεκμήριο. Η ιστορία που συνήθως λέγεται είναι ότι ο σουλτάνος διευθέτησε το θέμα πληρώνοντας για έναν άλλο μιναρέ στη Μέκκα. Είτε συνέβη ακριβώς έτσι είτε όχι, οι έξι λεπτοί πύργοι εδώ είναι ακόμα ασυνήθιστοι. Μετρήστε τους από την αυλή - τέσσερις στις γωνίες της αίθουσας προσευχής, δύο στο βάθος της αυλής.

Ο Αχμέτ δεν απόλαυσε το τζαμί για πολύ. Πέθανε το 1617, τη χρονιά που ολοκληρώθηκε το κτίριο, ακόμα στα είκοσί του. Ο τάφος του βρίσκεται ακριβώς έξω από το βόρειο τείχος και πολλά από τα παιδιά του είναι θαμμένα μαζί του. Είναι ανοιχτός για τους επισκέπτες και συνήθως είναι σχεδόν άδειος. Λίγα μέτρα από έναν από τους πιο πολυσύχναστους εσωτερικούς χώρους της Κωνσταντινούπολης, μπορείτε να σταθείτε μόνοι σας σε ένα ήσυχο πλακόστρωτο δωμάτιο με τον άνθρωπο που διέταξε όλα αυτά.

Το συγκρότημα δεν ήταν ποτέ μόνο ένα τζαμί. Διέθετε θρησκευτικό σχολείο, συσσίτιο, νοσοκομείο και μια αγορά, τα ενοίκια της οποίας κάλυπταν τα λειτουργικά έξοδα. Τα οθωμανικά θεμέλια σχεδιάστηκαν για να χρηματοδοτούνται μόνα τους για αιώνες. Μερικά από αυτά τα κτίρια έχουν εξαφανιστεί, μερικά τώρα στεγάζουν καταστήματα χαλιών και καφετέριες. Η κατασκευή με τις στοές κατά μήκος της νότιας πλευράς εξυπηρετούσε κάποτε τη γειτονιά με τρόπους που δεν είχαν καμία σχέση με την προσευχή.

Βγείτε ξανά στην αυλή και σταθείτε κοντά στο κεντρικό σιντριβάνι. Από εδώ μπορείτε να δείτε τους τρούλους στοιβαγμένους κατά σειρά, από τον μικρότερο στον μεγαλύτερο. Γυρίστε και η Αγία Σοφία είναι εκεί, χίλια χρόνια παλαιότερη, απέναντι από τους κήπους. Δύο κτίρια, μια συζήτηση, που γίνεται απέναντι από ένα πάρκο γεμάτο τουλίπες και τουρίστες. Πάρτε μια αργή ανάσα από τον θαλασσινό αέρα που ανεβαίνει από τον Μαρμαρά — και στη συνέχεια αποφασίστε ποιο από τα δύο θέλετε να κοιτάξετε περισσότερο.