مسجد آبی

اول وارد حیاط شوید و بگذارید سر و صداها فروکش کنند. سنگفرش از سنگ خاکستری صاف است که از میان کفش‌های نازک خنک می‌شود. کبوترها پشت سر هم از خط سقف بلند می‌شوند. جایی پشت سرتان، زنگ تراموا در دیوان یولو به صدا در می‌آید، اما اینجا صدا ملایم‌تر می‌شود. سپس وارد می‌شوید و رنگ نور تغییر می‌کند. از پنجره‌های زیادی می‌آید، از روی کاشی‌های آبی و سفید عبور می‌کند و روی فرش قرمز تیره می‌نشیند. این مسجد سلطان احمد است. تقریباً همه آن را مسجد آبی می‌نامند و دلیل آن کاشی‌ها هستند.

این یک مسجد فعال است، نه یک موزه. ورود رایگان است و بازدیدکنندگان می‌توانند در خارج از پنج وقت نماز روزانه از آن استفاده کنند. کفش‌های خود را در ورودی درآورید. شانه‌های خود را بپوشانید و اگر زن هستید، سر خود را بپوشانید - در ورودی پارچه‌هایی توزیع می‌شود. وقتی وارد شدید، صدای خود را پایین نگه دارید و پشت مانعی که محل نماز را مشخص می‌کند، بایستید. مردم چندین بار در روز برای نماز خواندن به اینجا می‌آیند. شما در وسط آن مهمان هستید.

ساخت و ساز در سال ۱۶۰۹، در زمان سلطان احمد اول آغاز شد. او مرد جوانی بود، تازه از نوجوانی گذشته بود و مسجدی می‌خواست که بتواند با ایاصوفیه در آن سوی میدان رقابت کند. این کار حدود هشت سال طول کشید. معمار، صدفکار محمد آقا بود که در کارگاهی که توسط سینان تأسیس شده بود، آموزش دیده بود. نام او تقریباً به معنای کارگر صدف‌کاری است - او کار خود را به عنوان یک لایه‌بردار پوسته در چوب آغاز کرد، نه به عنوان سازنده گنبد.

خود این مکان یک بیانیه بود. احمد کاخ‌ها را از وزرای خود خالی کرد تا جا باز کند. این مسجد مستقیماً روی زمین کاخ امپراتوری قدیمی بیزانس، در کنار هیپودروم، جایی که زمانی ارابه‌ها در آن مسابقه می‌دادند، قرار دارد. بنابراین ساختمان بین دو دنیای ناپدید شده قرار دارد. هنوز هم می‌توانید بیضی طولانی مسیر مسابقه را به شکل پارک بیرون، با ابلیسک مصری آن که در یک انتهای آن قرار دارد، ردیابی کنید.

به سقف نگاه کنید. گنبد اصلی بر روی چهار پایه گرد وسیع قرار دارد که گاهی اوقات پای فیل نامیده می‌شوند و هر کدام چند متر عرض دارند. در اطراف آن، نیم گنبدها به صورت ردیفی به سمت گوشه‌ها پایین می‌آیند. اثر، آبشاری از منحنی‌ها به جای یک فضای واحد است. معماران عثمانی یک قرن را صرف یادگیری این کار کرده بودند. در اینجا آنها نشان می‌دادند که یک قرن تمرین چه چیزی می‌تواند ایجاد کند - نظم، تقارن و مسیری مشخص برای چشم از کف به بالا.

حالا کاشی‌ها. بیش از بیست هزار عدد از آنها وجود دارد که در شهر ایزنیک، در شرق شهر ساخته شده‌اند. طرح‌ها لاله، میخک، درختان سرو و تاک هستند. به دیوارهای پایین و گالری‌ها نگاه کنید: آن کاشی‌ها بهترین هستند، با کبالت تیره و قرمز که سفالگران ایزنیک یاد گرفته بودند زیر لعاب بزنند. در طبقات بالاتر، کیفیت تغییر می‌کند. سلطان آنقدر سریع سفارش داد که کارگاه‌ها برای حفظ استاندارد به مشکل خوردند.

آن هجوم هزینه‌ای ماندگار داشت. تقاضا، قیمت‌های ایزنیک را بالا برد و سفالگران آن را به سمت میانبرها سوق داد. در عرض چند نسل، کوره‌های شهر رو به زوال رفتند و دوره عالی کاشی‌کاری ترکی به پایان رسید. بنابراین این فضای داخلی هم یک نقطه اوج و هم چیزی شبیه به یک پایان است. آنچه می‌بینید یکی از آخرین سفارش‌های عظیمی است که این صنعت تاکنون انجام داده است.

دویست و شصت پنجره اتاق را روشن می‌کنند. شیشه‌های اصلی آنها از ونیز آمده، رنگ‌آمیزی شده و در قاب‌های کوچک برش داده شده‌اند. بیشتر آنچه اکنون می‌بینید، کارهای جایگزین بعدی است، زیرا شیشه‌های آن دوران به ندرت در برابر زلزله و آتش‌سوزی دوام می‌آورند. لوسترها با زنجیرهای بلند آویزان شده‌اند. در گذشته آنها چراغ‌های نفتی را نگه می‌داشتند و گاهی اوقات تخم‌های شترمرغ را در میان آنها قرار می‌دادند - توضیح سنتی این است که آنها عنکبوت‌ها را از روغن چراغ دور نگه می‌داشتند.

محراب، طاقچه مرمری در دیوار که جهت مکه را نشان می‌دهد، را پیدا کنید. در کنار آن، منبر، منبر پله‌ای بلند که برای خطبه جمعه استفاده می‌شود، قرار دارد. هر دو از مرمر کم‌رنگ تراشیده شده‌اند و حکاکی در مقایسه با کاشی‌ها محدود شده است. این کار عمدی است. چشم به جایی آرام برای استراحت نیاز دارد. در سمت چپ، سکویی مرتفع برای مؤذن وجود دارد که در طول نماز پاسخ می‌دهد.

در بیرون، مسجد شش مناره دارد. در آن زمان، این تعداد مناره مشکلی ایجاد می‌کرد. محراب مکه نیز شش مناره داشت و تطبیق آن با مناره‌های دیگر، فرض و گمان به نظر می‌رسید. داستانی که معمولاً گفته می‌شود این است که سلطان با پرداخت هزینه برای ساخت مناره دیگری در مکه، این موضوع را حل و فصل کرد. چه دقیقاً به همین شکل اتفاق افتاده باشد و چه نه، شش برج باریک اینجا هنوز غیرمعمول هستند. آنها را از حیاط بشمارید - چهار تا در گوشه‌های نمازخانه، دو تا در انتهای حیاط.

احمد مدت زیادی از مسجد لذت نبرد. او در سال ۱۶۱۷، سالی که ساختمان تمام شد، در حالی که هنوز بیست و چند ساله بود، درگذشت. مقبره او درست بیرون دیوار شمالی قرار دارد و چند تن از فرزندانش با او دفن شده‌اند. این مسجد برای بازدیدکنندگان باز است و معمولاً تقریباً خالی است. در چند متری یکی از شلوغ‌ترین فضاهای داخلی استانبول، می‌توانید در یک اتاق کاشی‌کاری شده آرام، کنار مردی که همه اینها را سفارش داده بود، تنها بایستید.

این مجموعه هرگز فقط یک مسجد نبود. این مجموعه شامل یک مدرسه مذهبی، یک آشپزخانه خیریه، یک بیمارستان و یک بازار بود که اجاره‌های آن هزینه‌های جاری را پوشش می‌داد. بنیادهای عثمانی برای تأمین مالی خود برای قرن‌ها طراحی شده بودند. برخی از آن ساختمان‌ها از بین رفته‌اند، برخی اکنون مغازه‌های فرش و کافه دارند. سازه طاق‌دار ضلع جنوبی زمانی به محله به شیوه‌هایی خدمت می‌کرد که هیچ ارتباطی با نماز نداشت.

به حیاط برگردید و نزدیک فواره مرکزی بایستید. از اینجا می‌توانید گنبدها را که به ترتیب از کوچک به بزرگ چیده شده‌اند، ببینید. برگردید و ایاصوفیه را ببینید، هزار سال قدیمی‌تر، در آن سوی باغ‌ها. دو ساختمان، یک گفتگو، در میان پارکی پر از لاله و گردشگر. نفس آرامی از هوای دریا که از مرمره بالا می‌آید، بکشید - سپس تصمیم بگیرید که می‌خواهید کدام یک از این دو را بیشتر تماشا کنید.