Kasteel van Bodrum

Meeuwen kibbelen boven ons, en het getik van tuigage tegen de masten van houten jachten in de haven beneden. De zilte geur hangt in de lucht. Boven alles verrijzen muren van grijsgroene steen, zo breed aan de basis dat ze uit de rots lijken te groeien. Dit is het kasteel van Bodrum, gelegen op een kleine landtong tussen de twee baaien van de stad. Zee aan drie kanten, stad aan de vierde. Voordat je de geschiedenis leert kennen, voel je de ligging – wie deze rots in handen had, beheerste de kust.

De bouwers waren de Hospitaalridders, een militaire orde van Europese kruisvaarders gevestigd op het eiland Rhodos. In 1402 verwoestte de Centraal-Aziatische veroveraar Timur hun vesting in Smyrna, verderop aan de kust. De ridders hadden een nieuwe basis nodig op het Anatolische vasteland en een paar jaar later, rond 1406, begonnen ze hier te bouwen. Ze wijdden het kasteel aan Sint-Petrus en noemden het Petronium. Veel geleerden geloven dat de naam van de stad, Bodrum, een echo is van dat oude woord.

Kijk nu eens goed naar de muren, want ze verbergen een schandaal van hergebruik. Tussen de ruwe, groenachtige vulkanische stenen liggen blokken gepolijst wit marmer – vierkant, glanzend en duidelijk afkomstig van elders. En dat zijn ze ook. De ridders hebben de ruïnes van het Mausoleum van Halicarnassus, een van de Zeven Wonderen van de Antieke Wereld, die een klein eindje landinwaarts ingestort lagen, uit de steengroeve gehaald. Stukken van een wereldwonder zijn in deze vestingwerken verwerkt. Het ontdekken ervan is een van de stille spelletjes van het kasteel.

De ridders kwamen uit heel Europa en organiseerden zich in taalgroepen. Elke groep nam de verantwoordelijkheid voor een deel van de verdediging op zich, vandaar dat de torens nationale namen dragen: de Engelse Toren, de Franse Toren, de Duitse Toren, de Italiaanse Toren, de Spaanse Toren. Zoek op de Engelse Toren naar het gebeeldhouwde leeuwenreliëf en de wapenschilden die door de bouwers zijn achtergelaten. Het kasteel was een gezamenlijk Europees project, toren voor toren opgetrokken op Anatolisch gesteente.

Meer dan een eeuw lang diende het fort als vesting en toevluchtsoord aan een vijandige kust. Toen veranderde de politiek in één klap. In 1522 belegerde en veroverde de Ottomaanse sultan Suleiman Rhodos, het hoofdkwartier van de ridderorde. Volgens de overgavevoorwaarden verliet de orde de regio en in 1523 viel het kasteel zonder strijd in Ottomaanse handen. De kapel werd een moskee en er verrees een minaret naast. Eeuwen later diende het kasteel zelfs een tijdlang als gevangenis.

Wat het kasteel tegenwoordig vult, is vreemder en interessanter dan wapens: scheepswrakken. Sinds de jaren 60 is het fort de thuisbasis van het Museum voor Onderwaterarcheologie, een van de belangrijkste in zijn soort ter wereld. De collectie begon met objecten die werden opgevist door lokale sponsduikers, die steeds weer oude ladingen op de zeebodem vonden. Archeologen volgden de aanwijzingen van de duikers en Bodrum werd een wereldcentrum voor het opgraven van schepen die duizenden jaren geleden zijn gezonken. De zalen binnenin bevatten hun ladingen.

De absolute blikvanger is het scheepswrak van Uluburun. In 1982 ontdekte een sponsduiker vreemde metalen platen op de zeebodem voor een kaap bij Kaş, langs de oostkust. Het bleken koperen staven te zijn van een handelsschip dat zo'n 3300 jaar geleden zonk – een van de oudste scheepswrakken die ooit zijn opgegraven. De lading leest als een koninklijke boodschappenlijst: koper en tin, gekleurde glasstaven, ebbenhout, ivoor, hars en een gouden scarabee met de naam van de Egyptische koningin Nefertiti.

In een andere zaal bevindt zich het glaswrak van de Serçe Limanı, een schip dat in de elfde eeuw verging met tonnen gebroken glas bestemd voor recycling. Uit die versplinterde fragmenten hebben onderzoekers de schepen stukje voor stukje gereconstrueerd, en de vitrines stralen in groen en paars. Tussen de twee wrakken sta je als het ware in een kasteel en beleef je meer dan tweeduizend jaar mediterrane handel – koningen uit de bronstijd aan de ene kant, middeleeuwse glashandelaren aan de andere.

Tussen de tentoonstellingshallen verandert het kasteel in een tuin. Pauwen slenteren door de binnenplaatsen en over de terrassen, volkomen ongestoord door de bezoekers, en duiven zoemen in de nissen in de muren. Amforen staan opgestapeld in piramides onder de bomen, en de beplanting bestaat uit een mix van mirte, platanen en mediterrane kruiden. De ridders bouwden het kasteel voor de oorlog, maar het interieur voelt nu meer aan als een schaduwrijk park met kantelen. Neem de rustige route tussen de zalen en laat de pauwen het tempo bepalen.

Beklim de vestingmuren voor de finale. Vanaf de muren schikt Bodrum zich om je heen: witte kubusvormige huizen die tegen de heuvels opklimmen, de twee baaien die door het kasteel zelf worden gescheiden, houten gulets – de traditionele lokale zeilboten – die in rijen aangemeerd liggen, en veerboten die lijnen trekken richting het Griekse eiland Kos aan de horizon. De ridders hielden dit water in de gaten voor vijandelijke schepen. Jij kunt het in de middag bekijken, wat aanzienlijk rustiger is.

Het kasteel is meermaals gerestaureerd, de meest recente restauratie vond plaats in een langlopend project dat de afgelopen jaren is afgerond. Dwaal dus gerust rond met nieuwsgierigheid: binnenplaatsen, waterreservoirs, kapel, torens, kerkers. In de kerker onder het poortgebouw staat een grimmige inscriptie over rechtvaardigheid uit de tijd van de ridders, een herinnering dat dit nooit een decoratief gebouw is geweest. Draag degelijke schoenen. De trappen zijn versleten, de wallen zijn ongelijk en de mooiste plekjes van het kasteel zijn alleen te bereiken via een korte klim.

Voordat u vertrekt, zoek een plekje op de muur aan de zeezijde en leg uw hand op een marmeren blok dat mogelijk ooit de tombe van een koning heeft beschaduwd. Wonder, vesting, moskee, gevangenis, museum – deze landtong heeft vijf functies bekleed en van elk daarvan souvenirs bewaard. Beneden tikt de tuigage nog steeds geduldig tegen de masten. De meeuwen kibbelen nog steeds. De zee, die alle schepen in de hallen achter u tot zinken bracht, glinstert alsof ze zich niets meer herinnert.