Zamek Bodrum

Mewy kłócą się nad głowami, a takielunek uderza o maszty drewnianych jachtów w porcie poniżej. W powietrzu unosi się sól. Nad nią wznoszą się mury z szarego i zielonego kamienia, tak szerokie u podstawy, że zdają się wyrastać z samej skały. To zamek Bodrum, stojący na niewielkim cyplu między dwiema zatokami miasta. Z trzech stron morze, z czwartej miasto. Zanim historia się rozwinęła, poczujcie tylko tę pozycję – ktokolwiek władał tą skałą, władał wybrzeżem.

Budowcami byli joannici, rycerski zakon europejskich krzyżowców z siedzibą na wyspie Rodos. W 1402 roku środkowoazjatycki zdobywca Timur zniszczył ich twierdzę w Smyrnie, na wybrzeżu. Rycerze potrzebowali nowego przyczółka na anatolijskim lądzie i kilka lat później, około 1406 roku, rozpoczęli tu budowę. Poświęcili zamek świętemu Piotrowi i nazwali go Petronium. Wielu uczonych uważa, że nazwa miasta, Bodrum, nawiązuje do tego starego słowa.

Przyjrzyjcie się teraz uważnie murom, bo skrywają skandal recyklingu. Pośród szorstkiego, zielonkawego kamienia wulkanicznego leżą bloki polerowanego białego marmuru – kwadratowe, lśniące i najwyraźniej pochodzące z innego miejsca. I rzeczywiście tak jest. Rycerze wydobywali ruiny Mauzoleum w Halikarnasie, jednego z Siedmiu Cudów Starożytnego Świata, które zawaliło się zaledwie kilka kroków w głąb lądu. Fragmenty cudu są upchane w tych fortyfikacjach. Ich wypatrywanie to jedna z cichych zabaw zamku.

Rycerze przybyli z całej Europy i zorganizowali się według grup językowych. Każda grupa odpowiadała za część obrony, dlatego wieże noszą nazwy narodowe: Wieża Angielska, Wieża Francuska, Wieża Niemiecka, Wieża Włoska, Wieża Hiszpańska. Na Wieży Angielskiej zwróćcie uwagę na rzeźbiony relief lwa i herby pozostawione przez jej budowniczych. Zamek był wspólnym europejskim projektem, wzniesionym wieża po wieży na anatolijskiej skale.

Przez ponad wiek twierdza służyła jako twierdza i schronienie na wrogim wybrzeżu. Potem polityka zmieniła się w jednej chwili. W 1522 roku sułtan osmański Sulejman oblegał i zdobył Rodos, siedzibę rycerzy. Na mocy warunków kapitulacji zakon opuścił region, a w 1523 roku zamek przeszedł bez walki w ręce Osmanów. Kaplica stała się meczetem, a obok wzniósł się minaret. Wieki później zamek służył nawet przez pewien czas jako więzienie.

To, co dziś wypełnia zamek, jest dziwniejsze i lepsze niż broń – wraki statków. Od lat 60. XX wieku w twierdzy mieści się Muzeum Archeologii Podwodnej, jedno z najważniejszych tego typu na świecie. Kolekcja rozpoczęła się od przedmiotów wydobytych przez lokalnych poławiaczy gąbek, którzy stale znajdowali starożytne ładunki na dnie morza. Archeolodzy poszli za wskazówkami nurków, a Bodrum stało się światowym centrum wykopalisk statków zatopionych tysiące lat temu. Ich ładunki przechowywane są w salach wewnątrz.

Gwiazdą jest wrak statku Uluburun. W 1982 roku nurek poławiający gąbki zauważył na dnie morskim u wybrzeży przylądka Kaş, na wschodzie, dziwne metalowe płyty. Okazało się, że to miedziane sztabki ze statku handlowego, który zatonął około 3300 lat temu – jednego z najstarszych wraków, jakie kiedykolwiek odkopano. Jego ładunek przypomina królewską listę zakupów: miedź i cyna, kolorowe szklane sztabki, heban, kość słoniowa, żywica i złoty skarabeusz z imieniem egipskiej królowej Nefertiti.

W innej sali znajduje się szklany wrak z Serçe Limanı, statku, który zatonął w XI wieku, przewożąc tony stłuczonego szkła przeznaczonego do recyklingu. Z tych rozbitych fragmentów badacze ponownie złożyli naczynia, a gabloty ekspozycyjne świecą na zielono i fioletowo. Pomiędzy dwoma ruinami możesz stanąć w jednym zamku i przemierzyć ponad dwa tysiące lat śródziemnomorskiego handlu – królowie epoki brązu na jednym końcu, średniowieczni kupcy szkła na drugim.

Pomiędzy salami wystawowymi zamek łagodnieje, przekształcając się w ogród. Pawie przechadzają się po dziedzińcach i tarasach, zupełnie nie niepokojone przez zwiedzających, a gołębie szepczą w niszach murów. Amfory ułożone są w piramidy pod drzewami, a nasadzenia mieszają mirt, platany i śródziemnomorskie zioła. Rycerze budowali z myślą o wojnie, ale wnętrze przypomina teraz zacieniony park z blankami. Wybierz powolną trasę między salami i pozwól pawiom nadawać tempo.

Wejdź na mury obronne, aby zobaczyć finał. Z murów roztacza się widok na Bodrum: białe, sześcienne domy wspinają się na wzgórza, dwie zatoki rozdzielone samym zamkiem, drewniane gulety – tradycyjne lokalne żaglówki – zacumowane w rzędach i promy kreślące linie w kierunku greckiej wyspy Kos na horyzoncie. Rycerze obserwowali te same wody w poszukiwaniu wrogich żagli. Ty możesz obserwować popołudniowy ruch łodzi, który jest znacznie bardziej relaksujący.

Zamek był wielokrotnie restaurowany, ostatnio w ramach długiego projektu, który ukończono w ostatnich latach, więc wędruj z ciekawością — dziedzińce, cysterny, kaplicę, wieże, lochy. Loch pod Bramą nosi ponury napis o sprawiedliwości z czasów rycerskich, przypominający, że nigdy nie był to budynek dekoracyjny. Załóż porządne buty. Schody są zniszczone, mury obronne nierówne, a do najlepszych zakątków zamku prowadzi krótka wspinaczka.

Zanim wyjdziesz, znajdź miejsce na murze od strony morza i połóż dłoń na marmurowym bloku, który mógł kiedyś ocieniać królewski grobowiec. Cud, forteca, meczet, więzienie, muzeum — ten cypel przeszedł pięć różnych szlaków i zachował pamiątki z każdego z nich. Poniżej takielunek wciąż cierpliwie wystukuje rytm o maszty. Mewy wciąż się kłócą. Morze, które zatopiło wszystkie statki w korytarzach za tobą, błyszczy, jakby niczego nie pamiętało.