Lâu đài Bodrum

Những con mòng biển tranh cãi trên cao, và tiếng dây buồm gõ nhẹ vào cột buồm của những chiếc du thuyền gỗ trong bến cảng bên dưới. Mùi muối thoang thoảng trong không khí. Phía trên tất cả là những bức tường đá xám và xanh, chân tường rộng đến nỗi dường như mọc lên từ chính tảng đá. Đây là Lâu đài Bodrum, đứng trên một mũi đất nhỏ giữa hai vịnh của thị trấn. Biển bao quanh ba phía, thị trấn ở phía còn lại. Trước khi tìm hiểu lịch sử, hãy cảm nhận vị trí này — ai nắm giữ tảng đá này thì nắm giữ cả bờ biển.

Những người xây dựng là Hiệp sĩ Bệnh viện, một dòng tu quân sự của những người thập tự chinh châu Âu đóng quân trên đảo Rhodes. Năm 1402, Timur, người chinh phục Trung Á, đã phá hủy pháo đài của họ ở Smyrna, phía bắc bờ biển. Các hiệp sĩ cần một chỗ đứng mới trên đất liền Anatolia, và vài năm sau, khoảng năm 1406, họ bắt đầu xây dựng ở đây. Họ dâng hiến lâu đài cho Thánh Peter và đặt tên là Petronium. Nhiều học giả tin rằng tên của thị trấn, Bodrum, vang vọng từ từ cổ đó.

Bây giờ hãy nhìn kỹ vào những bức tường, bởi vì chúng che giấu một vụ bê bối tái chế. Giữa những phiến đá núi lửa màu xanh lục thô ráp là những khối đá cẩm thạch trắng bóng loáng – vuông vức, lấp lánh, và rõ ràng là đến từ một nơi khác. Đúng vậy. Các hiệp sĩ đã khai thác những tàn tích của Lăng mộ Halicarnassus, một trong Bảy Kỳ quan của Thế giới Cổ đại, nằm đổ nát cách đó không xa. Những mảnh ghép của một kỳ quan được gói gọn trong những công trình phòng thủ này. Việc tìm kiếm chúng là một trong những trò chơi thầm lặng của lâu đài.

Các hiệp sĩ đến từ khắp châu Âu, và họ tự tổ chức theo nhóm ngôn ngữ. Mỗi nhóm chịu trách nhiệm một phần của hệ thống phòng thủ, đó là lý do tại sao các tháp mang tên quốc gia: Tháp Anh, Tháp Pháp, Tháp Đức, Tháp Ý, Tháp Tây Ban Nha. Trên Tháp Anh, hãy tìm kiếm hình chạm khắc sư tử và huy hiệu do những người xây dựng để lại. Lâu đài là một dự án chung của châu Âu, được xây dựng từng tháp một trên vách đá Anatolia.

Trong hơn một thế kỷ, pháo đài đóng vai trò là thành trì và nơi trú ẩn trên một bờ biển thù địch. Rồi tình hình chính trị thay đổi chỉ trong một khoảnh khắc. Năm 1522, Sultan Suleiman của Đế quốc Ottoman bao vây và chiếm được Rhodes, trụ sở của các hiệp sĩ. Theo các điều khoản đầu hàng, dòng tu rời khỏi khu vực, và năm 1523, lâu đài này thuộc về người Ottoman mà không cần giao tranh. Nhà nguyện trở thành một nhà thờ Hồi giáo, và một tháp minaret mọc lên bên cạnh. Nhiều thế kỷ sau, lâu đài thậm chí còn được sử dụng làm nhà tù trong một thời gian.

Ngày nay, những thứ lấp đầy lâu đài còn kỳ lạ và quý giá hơn cả vũ khí — đó là những xác tàu đắm. Từ những năm 1960, pháo đài này đã trở thành Bảo tàng Khảo cổ học dưới nước, một trong những bảo tàng quan trọng nhất thuộc loại này trên thế giới. Bộ sưu tập bắt đầu với những hiện vật được các thợ lặn bắt bọt biển địa phương trục vớt, những người liên tục tìm thấy các hàng hóa cổ dưới đáy biển. Các nhà khảo cổ học đã theo dõi những manh mối của các thợ lặn, và Bodrum trở thành trung tâm thế giới về khai quật các con tàu bị chìm hàng nghìn năm trước. Các sảnh bên trong lưu giữ những hàng hóa đó.

Ngôi sao của bảo tàng chính là xác tàu Uluburun. Năm 1982, một thợ lặn bắt bọt biển phát hiện những mảnh kim loại kỳ lạ dưới đáy biển ngoài khơi một mũi đất gần Kaş, dọc theo bờ biển phía đông. Chúng hóa ra là những thỏi đồng từ một con tàu buôn bị chìm cách đây khoảng 3.300 năm — một trong những xác tàu cổ nhất từng được khai quật. Hàng hóa trên tàu giống như một danh sách mua sắm của hoàng gia: đồng và thiếc, thỏi thủy tinh màu, gỗ mun, ngà voi, nhựa cây và một con bọ hung bằng vàng mang tên nữ hoàng Ai Cập Nefertiti.

Một phòng trưng bày khác trưng bày Xác tàu thủy tinh từ Serçe Limanı, một con tàu bị chìm vào thế kỷ thứ 11 chở hàng tấn thủy tinh vỡ được dùng để tái chế. Từ những mảnh vỡ đó, các nhà nghiên cứu đã lắp ráp lại các con tàu từng mảnh một, và các tủ trưng bày phát sáng với màu xanh lục và tím. Giữa hai xác tàu, bạn có thể đứng trong một lâu đài và trải dài hơn hai nghìn năm lịch sử thương mại Địa Trung Hải — các vị vua thời kỳ đồ đồng ở một đầu, các thương nhân thủy tinh thời trung cổ ở đầu kia.

Giữa các phòng trưng bày, lâu đài hòa quyện thành một khu vườn. Những con công dạo bước trên sân và hiên nhà, hoàn toàn không bị làm phiền bởi du khách, và những chú chim bồ câu ríu rít trong các hốc tường. Những chiếc bình gốm được xếp chồng lên nhau thành hình kim tự tháp dưới những tán cây, và thảm thực vật gồm cây sim, cây bồ đề và các loại thảo mộc Địa Trung Hải. Các hiệp sĩ xây dựng lâu đài này để phục vụ chiến tranh, nhưng nội thất giờ đây lại giống một công viên rợp bóng cây với những bức tường thành kiên cố. Hãy thong thả dạo bước giữa các sảnh, và để những chú công dẫn lối.

Leo lên thành lũy để chiêm ngưỡng cảnh đẹp cuối cùng. Từ trên tường thành, Bodrum hiện ra trước mắt bạn: những ngôi nhà hình khối màu trắng leo lên sườn đồi, hai vịnh nhỏ bị chia cắt bởi chính lâu đài, những chiếc thuyền buồm gỗ truyền thống của địa phương neo đậu thành hàng, và những chiếc phà nối đuôi nhau hướng về đảo Kos của Hy Lạp ở đường chân trời. Các hiệp sĩ đã từng canh gác vùng biển này để đề phòng tàu địch. Giờ đây, bạn có thể ngắm nhìn giao thông đường thủy buổi chiều, một khung cảnh thư giãn hơn nhiều.

Lâu đài đã được trùng tu nhiều lần, gần đây nhất là trong một dự án dài hơi hoàn thành trong những năm gần đây, vì vậy hãy dạo quanh với sự tò mò – sân trong, bể chứa nước, nhà nguyện, tháp, ngục tối. Hầm ngục bên dưới Cổng thành mang một dòng chữ khắc nghiệt về công lý từ thời các hiệp sĩ, một lời nhắc nhở rằng đây chưa bao giờ là một công trình kiến trúc trang trí. Hãy mang giày dép tử tế. Cầu thang đã mòn, tường thành gồ ghề, và những góc đẹp nhất của lâu đài đều đòi hỏi phải leo trèo một đoạn ngắn.

Trước khi rời đi, hãy tìm một chỗ trên bức tường hướng ra biển và đặt tay lên một khối đá cẩm thạch có thể đã từng che chở cho lăng mộ của một vị vua. Kỳ quan, pháo đài, nhà thờ Hồi giáo, nhà tù, bảo tàng — mũi đất này đã trải qua năm vai trò và lưu giữ những kỷ vật từ mỗi vai trò đó. Bên dưới, dây buồm vẫn đều đều gõ nhịp nhàng vào cột buồm. Những con mòng biển vẫn đang tranh cãi. Biển cả, nơi đã đánh chìm mọi con tàu trong các sảnh đường phía sau bạn, lấp lánh như thể nó không hề nhớ gì cả.