Kadıköy

De motor van de veerboot verandert van toonhoogte en het dek trilt terwijl de boot naar de pier zwenkt. Meeuwen hangen een paar meter boven de reling in de lucht, wachtend op brood. Touwen raken de kade. De loopplank zakt met een zware klap naar beneden en honderden mensen stappen tegelijk van boord. Binnen een minuut bevind je je in de geur van de straten – gegrilde vis, gebrande koffie, verse groenten, sigarettenrook. Iemand probeert je al iets te verkopen. Welkom aan de Aziatische kant.

Kadıköy ligt aan de Aziatische oever, tegenover de oude stad. Het is geen monumentenwijk. Er is hier geen paleis, geen grote moskee, geen rij voor kaartjes. Wat je er wél vindt, is het dagelijkse leven in volle glorie – markten, boekhandels, platenzaken, theetuinen, bars, bioscopen en een enorm aantal katten. Mensen komen hier om te eten en te discussiëren, niet om bezienswaardigheden te bekijken. Dat maakt het een van de meest authentieke plekken in Istanbul.

Deze oever is ouder dan de beroemde oever aan de overkant. Kolonisten uit Griekenland stichtten hier een stad genaamd Chalcedon, die al bestond voordat Byzantium aan de overkant van het water werd gesticht. Oude schrijvers hebben er een grap over bewaard. Een Perzische bevelhebber zou de inwoners van Chalcedon blind hebben genoemd, omdat ze zich aan deze kant vestigden terwijl de veel betere locatie aan de overkant van de zeestraat duidelijk zichtbaar was. Deze belediging bleef tweeduizendvijfhonderd jaar hangen.

Ook in 451 gebeurde hier iets enorms. Kerkleiders uit de hele christelijke wereld kwamen in Chalcedon bijeen en formuleerden een verklaring over de aard van Christus. Die verklaring splitste de kerk. Verschillende oude kerken – de Armeense, de Koptische, de Syrische en de Ethiopische – verwierpen de verklaring, en de verdeeldheid duurt tot op de dag van vandaag voort. Het gebeurde aan deze oever, in een kerk die er niet meer staat. Niets op het moderne stratenplan wijst erop waar. Miljoenen gelovigen leven nog steeds met de gevolgen.

De moderne naam betekent 'dorp van de rechter'. Deze naam stamt uit de Ottomaanse periode, toen land aan deze oever werd toegewezen aan een kadı – een rechter in het islamitische rechtssysteem. Dit was lange tijd een dorp met tuinen en zomerhuisjes, een rustige plek die men per boot bereikte. Die rust verdween in de negentiende eeuw, toen er regelmatige stoombootdiensten kwamen en gezinnen uit Istanbul zich hier vestigden en over het water pendelden.

Die pendelreis is nog steeds de essentie van Kadıköy. Veerboten varen de hele dag tussen hier en de Europese kust, en de lokale bevolking beschouwt ze meer als bussen dan als attracties. Er heerst een hele cultuur aan boord. Je koopt thee in een klein tulpvormig glas. Je koopt een sesamringetje, een simit, en scheurt er stukjes af voor de meeuwen, die ze uit de lucht pikken. De overtocht duurt ongeveer twintig minuten en kost bijna niets.

Loop vanaf de pier landinwaarts de marktstraten in. Hier winkelen de mensen pas echt. Visverkopers leggen hun vangst op ijs en roepen de prijzen. In de winkels met ingemaakte groenten staan potten met groene, rode en gele groenten in azijn, en je kunt er een glas van het sap bij drinken. Er zijn winkels die alleen kaas, alleen honing, alleen gedroogd fruit of alleen koffie verkopen. De restaurants hier hebben bijgedragen aan de heropleving van de regionale Anatolische keuken, en sommige zijn echt heel goed.

Op dinsdagen verandert de buurt in een tweede, tijdelijke stad. Een enorme openluchtmarkt neemt hele straten in beslag, met kleding, stoffen, huishoudelijke artikelen, fruit en groenten onder kilometerslange luifels. De prijzen dalen sterk in het laatste uur voor sluitingstijd. De handelaren roepen in een ritme dat bijna muzikaal is. Als je de huishoudelijke economie van deze stad wilt begrijpen, leer je meer over deze markt dan over welk museum dan ook.

Loop naar Bahariye, de belangrijkste voetgangersstraat. Een gerestaureerde, ouderwetse tram rijdt een rondje door de buurt, rood geschilderd, en rinkelt met zijn bel naar voetgangers die hem negeren. Aan dezelfde straat staat een theater uit de jaren 20 dat nu dienstdoet als operahuis. Op de kruising genaamd Altıyol vind je een bronzen stier. Een Franse beeldhouwer maakte hem in de negentiende eeuw en hij heeft verschillende keren door de stad gereisd voordat hij hier neerstreek. Mensen ontmoeten elkaar bij de stier.

Sla de straten rond Yeldeğirmeni in en kijk omhoog. Hele gevels van flatgebouwen zijn bedekt met muurschilderingen, soms wel meerdere verdiepingen hoog, gemaakt tijdens muurschilderingsfestivals in de afgelopen jaren. Sommige zijn portretten, andere abstract, weer andere politiek getint. In de buurt staan ook oude flatgebouwen, gebouwd voor spoorwegarbeiders, met ijzeren balkons en versleten stenen trappen. De huren zijn gestegen en het karakter van de buurt verandert, een gesprek dat je in de cafés zult horen.

's Avonds slaat de wijk weer een andere weg in. De straten van Kadıköy worden bijna volledig ingenomen door meyhanes – een meyhane is een taverne waar kleine gerechtjes worden geserveerd met rakı, de anijsdrank die troebel wit wordt als je er water aan toevoegt. De volgorde is belangrijk. Eerst de koude gerechten, dan de warme, dan de vis, en het drinken gaat de hele avond door. Niemand heeft haast. Aan een tafel kunnen dezelfde mensen wel vijf uur zitten, en de obers verwachten dat ook.

Loop ten slotte naar Moda. De straten worden rustiger en de gebouwen ouder. Een promenade langs de kust loopt onder de wijk door, met gras, bankjes en een stenen rand waar mensen zitten met hun benen over de zee. Aan de oever staat een elegant oud veergebouw uit het begin van de twintigste eeuw, dat nu dienstdoet als café. Dit is de plek waar de inwoners van Kadıköy tot rust komen, iets wat ze niet vaak doen.

Kijk in de late namiddag vanaf de Moda-kust naar het westen. De oude stad doemt op aan de overkant van het water, met koepels en minaretten in silhouet en schepen die erlangs varen. Achter je speelt iemand vals gitaar. Een theeverkoper loopt voorbij met een dienblad. Je ziet hier een van de meest gefotografeerde skylines ter wereld, en niemand om je heen kijkt ernaar. Zij wonen hier. Gun jezelf een paar minuten om hetzelfde te doen.