Karaköy

Begin met de geur. Ergens in de buurt wordt vis gegrild en de rook drijft langs de waterkant, vermengd met de diesel van de veerboten. Een scheepshoorn klinkt, laag en lang, en het geluid weerkaatst tegen de gebouwen achter je. Meeuwen krijsen boven het water. Onder je voeten is de stoep oneffen en een beetje vettig. Mannen dragen kratten. Iemand sleept een metalen kar over de kasseien. Daarachter loopt de grond steil omhoog naar een stenen toren op de heuvel.

Je staat aan de noordkant van de Gouden Hoorn, onderaan de helling die Europeanen ooit Galata noemden. Dit is altijd de aankomstplaats geweest. Hier werd vracht aan land gebracht, hier gingen passagiers aan land, hier werd geld verhandeld. Het is een werkende waterkant die toevallig mooi is, in plaats van een mooie waterkant die er druk uitziet. Dat verschil is belangrijk en je voelt het al binnen vijf minuten wandelen.

In de dertiende eeuw kregen kooplieden uit Genua handelsrechten aan deze oever van de Byzantijnse keizers. Ze bouwden een ommuurde kolonie met een eigen regering, eigen kerkklokken en een eigen douanekantoor. De toren op de heuvel boven u was het hoogste punt van hun verdediging. Vanaf de Byzantijnse kant van het water gezien was dit gebied een vreemde stad die niet volledig onder controle stond en die eigenlijk nooit veranderde.

De brug voor u overspant de Gouden Hoorn richting de oude stad. Kijk eens over het bovendek. Vissers staan schouder aan schouder met lange hengels, soms wel honderden, en hun lijnen hangen recht naar beneden, richting het water. Ze vangen grote hoeveelheden kleine vis. Onder het wegdek bevindt zich een hele verdieping met restaurants op waterniveau, zodat mensen direct onder het verkeer kunnen eten. De huidige brug is de meest recente van een reeks. Eerdere bruggen dreven op pontons.

Eet nu iets. Vissandwiches zijn de lokale specialiteit langs deze oever: gegrilde vis in een half broodje met rauwe ui, sla en een flinke scheut citroensap. Eet het staand, vlak bij het water, met uw ellebogen naar buiten. Er worden ingemaakte groenten te koop aangeboden, en een pittig raapsap genaamd şalgam, dat de meeste bezoekers minstens één keer proberen. De hele maaltijd duurt ongeveer zes minuten en kost minder dan een kop koffie in de meeste steden.

Ga nu landinwaarts en loop de straat Bankalar Caddesi in, de straat van de banken. In de negentiende eeuw was dit het financiële centrum van het Ottomaanse Rijk. Banken, verzekeringsmaatschappijen, telegraafkantoren en handelsfirma's waren er gevestigd, en het geld dat de staat financierde, stroomde door deze deuren. De gebouwen zijn hoog, massief en in Europese stijl. De straat is steil, smal en ligt permanent in de schaduw, wat de schaal nog meer benadrukt.

Het belangrijkste gebouw in de straat was het hoofdkantoor van de Ottomaanse Bank, voltooid in 1892. Bekijk het goed en loop dan naar de andere kant. De twee gevels zijn niet identiek. De straatkant heeft een oosterse decoratieve stijl, terwijl de kant die uitkijkt op de Gouden Hoorn veel klassieker en Franser is. Beide gevels zijn door één architect ontworpen. De bank was in Brits-Franse handen, maar droeg de naam van het rijk, en het gebouw was ontworpen om twee dingen tegelijk uit te stralen.

Iets verderop loopt een gebogen dubbele trap de heuvel af in een vorm die fotografen prachtig vinden. De familie Camondo betaalde ervoor. Zij waren Joodse bankiers uit deze stad, enorm rijk, die Ottomaanse staatsprojecten financierden en scholen en ziekenhuizen bouwden. Later verhuisden leden van de familie naar Parijs en werden daar kunstverzamelaars. De tak eindigde in de nazi-kampen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hun trap is er nog steeds en wordt nog steeds dagelijks gebruikt door mensen die boodschappen dragen.

Loop de achterstraatjes in en je vindt de Arabische moskee. Het is een van de meest bijzondere gebouwen in Istanbul, en bijna niemand bezoekt het. Het begon als een Dominicanenkerk tijdens de Genuese periode en heeft een vierkante gotische klokkentoren en een lang, steil dak. Na de verovering werd het een moskee en de klokkentoren werd de minaret. Het functioneert nog steeds als moskee. De plattegrond is die van een middeleeuwse Latijnse kerk en het interieur is een rustige gebedsruimte voor de buurtbewoners.

Terug bij de waterkant, zoek naar een kleine stationsingang met een stenen gevel. Dit is een van de uiteinden van een ondergrondse kabelspoorweg die naar de bovenwijk klimt. De kabelspoorweg werd geopend in 1875, waardoor het een van de oudste ondergrondse stadsspoorwegen ter wereld is. De afstand bedraagt slechts een paar honderd meter en de rit duurt ongeveer negentig seconden. Kooplieden bouwden de kabelspoorweg omdat ze het zat waren om de heuvel op te lopen. De reden was puur praktisch en het resultaat is historisch.

Vlakbij de kust staan een moskee en een badhuis uit de zestiende eeuw, beide toegeschreven aan de grote hofarchitect Sinan. Ze werden gebouwd voor een marinecommandant van de Ottomaanse vloot. Deze commandant was geboren in Italië, werd als jongeman op zee gevangengenomen, bekeerde zich en klom op tot de top van de Ottomaanse marine. Zijn carrière zegt veel over hoe dit rijk functioneerde. Talent kon in één leven grenzen, religies en talen overstijgen.

De waterkant zelf is recentelijk herbouwd. In 2021 opende hier een cruiseterminal, waarvan het gebouw ondergronds is gebouwd. Paspoortcontrole, bagageafhandeling en douane bevinden zich allemaal onder de grond, waardoor de oever erboven vrij blijft om langs te wandelen. Wanneer een schip aanmeert, gaan delen van de grond open om passagiers aan boord te laten. Het resultaat is een promenade waar vroeger een werkende haven achter hekken was afgesloten. De meningen van de lokale bevolking over deze verandering zijn verdeeld.

Loop naar de waterkant en blijf daar staan. Veerboten varen er constant. De oude stad ligt aan de overkant van de Gouden Hoorn met zijn koepels en minaretten, en het lijkt alsof je het bijna kunt aanraken. Achter je loopt de heuvel omhoog langs oevers, een moskee die ooit een kerk was, en een trap gebouwd door een familie die niet meer bestaat. Alles hier is over zee aangekomen, inclusief de meeste mensen. Kijk nog een veerboot binnenvaren en besluit dan welke kant je op wilt.