Istiklalstraat

Een bel rinkelt twee keer – scherp, metaalachtig – en de menigte wijkt uiteen zonder op te kijken. Een rode tram glijdt voorbij, zo dichtbij dat je hem bijna kunt aanraken. Onder je voeten hoor je het geluid van duizenden schoenen op de granieten straatstenen. Ergens in de buurt worden kastanjes geroosterd op een karretje, en de rook drijft over de laan. Muziek komt uit drie richtingen tegelijk – een straatmuzikant met een gitaar, een winkel met een luidspreker en een straatdrummer. Dit is Istiklalstraat, en het staat er nooit echt stil. Sta een minuut stil en laat de stroom mensen om je heen bewegen.

De laan loopt ongeveer anderhalve kilometer door de wijk Beyoğlu, van het Taksimplein bovenaan tot de wijk Tünel bij Galata onderaan. De laan is afgesloten voor normaal verkeer. Alleen de tram, bezorgkarren en af en toe een politieauto delen de ruimte met de voetgangers. Op drukke weekendavonden kan de menigte op één dag aangroeien tot honderdduizenden mensen. De lokale bevolking steekt dagelijks de straat over zonder een blik te werpen. Bezoekers lopen er langzaam, terwijl ze de gevels boven de winkels bestuderen.

In de negentiende eeuw was dit de Grande Rue de Péra – de hoofdstraat van de Europese wijk van Istanbul. Buitenlandse ambassades bouwden hier hun herenhuizen. Bankiers, handelaren en diplomaten uit heel Europa vulden de cafés en theaters. De architectuur draagt daar nog steeds de sporen van. Kijk omhoog en je ziet neoklassieke zuilen, art nouveau-smeedwerk en sierlijke stenen balkons – stijlen die uit Parijs en Wenen waren overgenomen. Op straatniveau bevinden zich op de begane grond winkelketens en telefoonwinkels. De laan herbergt beide lagen tegelijk – het oude boven, het nieuwe beneden.

Na de oprichting van de Turkse Republiek in 1923 kreeg de straat haar huidige naam. Istiklal betekent onafhankelijkheid. De ambassades werden consulaten toen de hoofdstad naar Ankara verhuisde, maar de meeste bleven in hun oude gebouwen. Een aantal staat nog steeds direct aan de laan, achter ijzeren hekken – je kunt hun vlaggen tussen de winkels zien wapperen. De naamswijziging markeerde een omslag. Een straat die ooit werd bepaald door buitenlandse mogendheden, werd een symbool van de nieuwe natie. Tegenwoordig behoort ze bovenal toe aan iedereen die er toevallig langs loopt.

De rode tram is een overlevende. Elektrische trams reden hier voor het eerst in het begin van de twintigste eeuw, verdwenen decennialang en keerden in 1990 terug als erfgoedlijn. De tram rijdt de hele laan af in een rustig tempo. Aan het einde wacht iets ouder: de Tünel, een korte ondergrondse kabelbaan die in 1875 in gebruik werd genomen. Deze beklimt de steile helling tussen de Galata-waterkant en de laan. Het is een van de oudste ondergrondse passagiersspoorwegen ter wereld en rijdt nog steeds om de paar minuten.

Halverwege geeft een sierlijke boogvormige ingang toegang tot Çiçek Pasajı – de Bloemenpassage. Een grote brand verwoestte Pera in 1870 en vernietigde het theater dat hier stond. Op die plek verrees een elegante arcade met appartementen erboven en winkels eronder, naar het voorbeeld van de overdekte passages in Parijs. Later vulden bloemenverkopers de passage, wat de naam eraan gaf. Tegenwoordig herbergt de passage een rij restaurants en tavernes onder een glazen dak. Stap even naar binnen. Het lawaai van de laan verdwijnt vrijwel direct.

Vlak naast de doorgang ligt de Balık Pazarı – de vismarkt. Gemalen ijs, zilvermakreel, citroenen opgestapeld in piramides. Verkopers roepen de prijzen, terwijl katten vol zelfvertrouwen langs de goten patrouilleren. De zijstraatjes hier vertakken zich in een web van meyhanes – traditionele tavernes waar mezes, kleine gerechtjes om te delen, de tafels vullen. Dit is waar de laan eet. Als de Istiklal een rivier is, dan zijn deze steegjes de zijpoelen – langzamer, zouter en vol gesprekken. Volg je neus in een van de steegjes en je vindt er gegarandeerd een tafeltje.

Terug op de hoofdlaan staat een grote kerk van donkerrode baksteen – de Sint-Antoniuskerk van Padua. Het is de grootste rooms-katholieke kerk van Istanbul, voltooid in 1912 in neogotische stijl, de spitsboogstijl van middeleeuwse Europese kathedralen. De kerk ligt wat verder van de straat af, achter een binnenplaats, waardoor veel mensen erlangs lopen zonder haar op te merken. De mis wordt er nog steeds in verschillende talen gehouden. De kerk herinnert eraan dat Beyoğlu een van de meest diverse buurten van de stad was en nog steeds is – katholieken, orthodoxen, joden en moslims wonen er zij aan zij.

Bijna halverwege de laan bereikt u de hoge ijzeren poorten van de Galatasaray-middelbare school. Op deze plek is al eeuwenlang een school gevestigd en er wordt al lange tijd lesgegeven in zowel het Turks als het Frans. De school gaf zijn naam aan het omliggende plein – en aan een van de beroemdste voetbalclubs van Turkije, opgericht door haar leerlingen in 1905. De poorten staan zelden open voor bezoekers, maar neem even de tijd om door de hekken naar de stille tuinen te kijken. Generaties schrijvers, staatslieden en atleten brachten hier hun tienerjaren door.

Istiklal beloont de wandelaar die het rustig aan doet. Smalle steegjes vertakken zich tussen de winkels – sommige herbergen tweedehands boekhandels, andere platenzaken, cafés of werkplaatsen. Straatmuzikanten nemen 's avonds hun hoekjes in en het repertoire varieert van Anatolische volksliederen tot jazz. In de winter hangen er lichtsnoeren boven de laan. De straat heeft branden, rellen, verval en heropleving meegemaakt — Beyoğlu raakte in het midden van de twintigste eeuw in verval en bloeide decennia later weer op. Verandering is de enige constante. Wat je hier vandaag aantreft, zal volgend jaar weer net iets anders zijn.

Voordat je verdergaat, loop even naar de rand van de laan en ga onder een van de oude gevels staan. Laat de tram nog een keer voorbijrijden. Kijk hoe de menigte zich voortbeweegt — studenten, gezinnen, verkopers, toeristen, allemaal in hun eigen tempo in hetzelfde kanaal. Mensen flaneren al meer dan een eeuw over precies deze route — met fezzen, hoge hoeden en nu met jassen met capuchon. De kleding verandert. De manier van lopen blijft hetzelfde. Wanneer je er klaar voor bent, kies je een richting en sluit je weer aan bij de stroom.