Ulica Istiklal

Dzwonek dzwoni dwa razy – ostro, metalicznie – i tłum rozstępuje się, nie podnosząc wzroku. Czerwony tramwaj przejeżdża obok, na tyle blisko, że można go dotknąć. Pod stopami granitowe płyty chodnikowe niosą odgłos tysięcy butów. Gdzieś w pobliżu pieczą się kasztany na wózku, a dym unosi się nad aleją. Muzyka dochodzi z trzech kierunków naraz – gitara grajka ulicznego, głośnik sklepowy, perkusista uliczny. To ulica Istiklal i tak naprawdę nigdy nie milknie. Zatrzymaj się na minutę i pozwól, by nurt ludzi cię ominął.

Aleja biegnie około półtora kilometra przez dzielnicę Beyoğlu, od placu Taksim na górze do obszaru Tünel w pobliżu Galata na dole. Jest zamknięta dla ruchu. Tylko tramwaje, wózki dostawcze i sporadyczny radiowóz policyjny dzielą przestrzeń z pieszymi. W ruchliwe weekendowe wieczory tłum może urosnąć do setek tysięcy osób w ciągu jednego dnia. Mieszkańcy przechodzą przez ulicę codziennie, nie patrząc na nikogo. Zwiedzający przechadzają się nią powoli, czytając fasady nad sklepowymi witrynami.

W XIX wieku była to Grande Rue de Péra – główna ulica europejskiej dzielnicy Stambułu. Ambasady zagraniczne budowały tu swoje rezydencje. Bankierzy, kupcy i dyplomaci z całej Europy wypełniali kawiarnie i teatry. Architektura wciąż to odzwierciedla. Spójrz w górę, a zobaczysz neoklasycystyczne kolumny, secesyjne kucie i ozdobne kamienne balkony – style importowane z Paryża i Wiednia. Na parterze znajdują się sklepy światowych marek i salony telefoniczne. Aleja łączy w sobie obie warstwy – starą na górze, nową na dole.

Po powstaniu Republiki Tureckiej w 1923 roku ulica otrzymała obecną nazwę. Istiklal oznacza niepodległość. Ambasady stały się konsulatami, gdy stolica przeniosła się do Ankary, ale większość pozostała w starych budynkach. Kilka z nich nadal stoi bezpośrednio przy alei, za żelaznymi barierkami – ich flagi można dostrzec między sklepami. Zmiana nazwy oznaczała zmianę. Ulica, niegdyś wyznaczona przez obce mocarstwa, stała się symbolem nowego narodu. Dziś należy przede wszystkim do każdego, kto akurat nią idzie.

Czerwony tramwaj to ocalały. Tramwaje elektryczne po raz pierwszy kursowały tędy na początku XX wieku, zniknęły na dziesięciolecia i powróciły jako linia zabytkowa w 1990 roku. Tramwaj przemierza całą aleję z prędkością pieszego. Na dolnym końcu czeka coś starszego – Tünel, krótka podziemna kolejka linowo-terenowa, otwarta w 1875 roku. Wspina się ona po stromym zboczu między nabrzeżem Galata a aleją. Jest to jedna z najstarszych podziemnych kolei pasażerskich na świecie i nadal kursuje co kilka minut.

W pewnym momencie ozdobne, łukowate wejście prowadzi do Çiçek Pasajı – Pasażu Kwiatów. Wielki pożar, który strawił Perę w 1870 roku, zniszczył teatr, który tu stał. Na jego miejscu wzniesiono elegancki pasaż z apartamentami na górze i sklepami na dole, wzorowany na krytych pasażach Paryża. Później zapełnili ją sprzedawcy kwiatów, od których wzięła się nazwa pasażu. Dziś pod szklanym dachem mieści się szereg restauracji i tawern. Wejdź na chwilę do środka. Hałas alei niemal natychmiast cichnie.

Tuż obok pasażu biegnie Balık Pazarı — targ rybny. Kruszony lód, srebrzyste makrele, cytryny ułożone w piramidy. Sprzedawcy wykrzykują ceny, a koty patrolują rynny z absolutną pewnością siebie. Boczne uliczki rozgałęziają się tu w sieć meyhanes — tradycyjnych tawern, gdzie meze, małe dania do podziału, tłoczą się na stołach. To tutaj aleja jada. Jeśli Istiklal jest rzeką, te zaułki to jej boczne rozlewiska — wolniejsze, bardziej słone i pełne rozmów. Podążaj za nosem w dół któregokolwiek z nich, a znajdziesz stolik.

Z powrotem na głównej alei stoi duży kościół z ciemnoczerwonej cegły — św. Antoniego Padewskiego. To największy kościół rzymskokatolicki w Stambule, ukończony w 1912 roku w stylu neogotyckim, przypominającym ostrołukowe łuki średniowiecznych katedr europejskich. Usytuowany jest z dala od ulicy, za dziedzińcem, więc wiele osób przechodzi obok niego, nie zwracając na niego uwagi. Msze Święte nadal odprawiane są w kilku językach. Kościół przypomina, że Beyoğlu było i pozostaje jedną z najbardziej zróżnicowanych dzielnic miasta – katolicy, prawosławni, Żydzi i muzułmanie, żyjący obok siebie.

W pobliżu środka alei docieramy do wysokich, żelaznych bram liceum Galatasaray. Szkoła działa w tym miejscu od wieków, a nauka odbywa się tu zarówno po turecku, jak i po francusku. Szkoła dała nazwę otaczającemu ją placowi – a także jednemu z najsłynniejszych tureckich klubów piłkarskich, założonemu przez jego uczniów w 1905 roku. Bramy rzadko otwierają się dla zwiedzających, ale warto zatrzymać się i spojrzeć przez balustradę na ciche ogrody. Pokolenia pisarzy, mężów stanu i sportowców spędziły tu swoje nastoletnie lata.

Istiklal nagradza spacerowicza, który zwolni. Wąskie przejścia rozchodzą się między sklepami – niektóre mieszczą antykwariaty, inne sklepy z płytami, kawiarnie lub warsztaty. Wieczorami uliczni muzycy zajmują swoje miejsca, a repertuar sięga od anatolijskich pieśni ludowych po jazz. Zimą nad głowami ciągną się sznury świateł, przecinające aleję. Ulica widziała pożary, zamieszki, upadek i odrodzenie – Beyoğlu podupadło w połowie XX wieku i zapełniło się ponownie dekady później. Zmiana to jej jedyny stały nawyk. Cokolwiek tu dziś znajdziesz, w przyszłym roku będzie nieco inne.

Zanim pójdziesz dalej, podejdź do krawędzi alei i stań pod jedną ze starych fasad. Pozwól tramwajowi przejechać jeszcze raz. Obserwuj, jak płynie tłum – studenci, rodziny, sprzedawcy, turyści, wszyscy poruszają się w swoim tempie tym samym kanałem. Ludzie przechadzają się tą samą trasą od ponad wieku – w fezach, cylindrach, a teraz w kurtkach z kapturem. Ubrania się zmieniają. Trasa pozostaje ta sama. Kiedy będziesz gotowy, wybierz kierunek i wróć do nurtu.