Meczet Mihrimah Sultan

Zdejmij buty i wejdź do środka, a potem się zatrzymaj. Pierwszą rzeczą, którą zauważysz, nie jest rozmiar. Chodzi o ilość światła. Pokój jest nim wypełniony, równomiernie, z każdej strony, i wpada przez tak wiele okien, że nie sposób ich zliczyć. Dywan jest miękki i ciepły pod stopami. Dźwięki opadają płasko i znikają. Na zewnątrz wiatr smaga szczyt wzgórza i słychać go uderzającego o szybę.

Stoisz na najwyższym ze wzgórz starego miasta, tuż obok starożytnych murów lądowych. Większość turystów nigdy nie zapuszcza się tak daleko. Słynne meczety znajdują się nad wodą, w zatłoczonym centrum, z kolejkami przed drzwiami. Ten góruje nad wszystkim, na skraju otoczonego murami miasta, i w wiele dni możesz mieć wnętrze niemal dla siebie. Już sam ten fakt sprawia, że podróż jest warta zachodu.

Meczet nosi imię Mihrimah Sultan. Była córką Sulejmana, sułtana zwanego przez Europejczyków Wspaniałym, i Hurrem Sultan, byłej niewolnicy, która została jego żoną. Mihrimah dorastała w najpotężniejszej rodzinie w regionie. Jeszcze w młodym wieku wyszła za mąż za wielkiego wezyra. Następnie spędziła dekady jako jedna z najbardziej wpływowych osób na dworze osmańskim i przeżyła niemal wszystkich, z którymi dorastała.

Jej pozycja zapewniła jej ogromne pieniądze, które wykorzystała. Źródła z tamtego okresu podają, że pomogła sfinansować kampanię morską. Fundowała budynki, wspierała organizacje charytatywne i finansowała roboty publiczne. Angażowała się również bezpośrednio w sprawy zagraniczne. Zachował się list, w którym koresponduje z europejskim królem na temat relacji między ich państwami. Osmańska księżniczka pisząca do polskiego monarchy nie jest obrazem tego dworu, jaki większość ludzi sobie wyobraża.

Zleciła budowę dla siebie czołowemu architektowi imperium, Mimarowi Sinanowi. Zbudował on dla niej dwa meczety, w dwóch różnych miejscach, i oba były u szczytu jego możliwości. Drugi stoi obok przystani promowej w Üsküdar, na azjatyckim wybrzeżu, i jest wcześniejszy z dwóch. Ten, przy murach lądowych, powstał później. Jeśli odwiedzisz oba, zobaczysz, jak daleko między nimi przebył drogę.

Warto się nad nią zatrzymać. W języku perskim łączy w sobie słowa oznaczające słońce i księżyc. Wiąże się z tym znana legenda. Historia głosi, że w dniu równonocy wiosennej słońce zachodzi za tym meczetem, a księżyc wschodzi za jej meczetem nad wodą. Tradycja głosi, że Sinan był w niej skrycie zakochany i celowo to zaaranżował. Potraktuj to jako folklor. To piękna historia, na którą nie ma żadnych dowodów.

Teraz spójrz, jak ten budynek działa. Pojedyncza kopuła przykrywa całą salę modlitewną i spoczywa na czterech wielkich łukach. To prosty i bardzo wymagający pomysł. Ciężar musi przechodzić przez cztery narożniki, co oznacza, że ściany między nimi prawie niczego nie dźwigają. Sinan to zrozumiał i skorzystał z okazji. Wypełnił puste powierzchnie ścian rzędami okien, ustawionych jedno nad drugim.

W rezultacie powstał meczet, który zachowuje się jak latarnia. W pogodny poranek wnętrze jest jaśniejsze niż ulica na zewnątrz. Nie ma mroku w kątach, nie ma potrzeby sztucznego oświetlenia, a nad głową nie ma ciężkich, kamiennych murów. Porównaj go ze starszym meczetem, a różnica jest natychmiast widoczna. Wcześniejsi budowniczowie traktowali ściany jak masę. Tutaj ściana została zredukowana do ramy, w której trzyma się szkło, co było zarówno hazardem konstrukcyjnym, jak i wyborem estetycznym.

To ryzyko miało swoje konsekwencje. Budynek był wielokrotnie wstrząsany, ponieważ region ten leży na linii dużego uskoku tektonicznego. Trzęsienie ziemi w 1766 roku zniszczyło kopułę. Została odbudowana. Kolejne trzęsienie ziemi ponownie uszkodziło meczet w 1894 roku, po czym nastąpiły naprawy. Minaret również runął więcej niż raz. Wszystko, co widzisz, zostało przez kogoś odbudowane. To normalne w przypadku starych budynków w Stambule i rzadko wspomina się o tym na szyldach.

Meczet nigdy nie miał stać sam. Mecenasi osmańscy budowali kompleksy, a nie pojedyncze budynki. Szkoła religijna, łaźnia, fontanna i grobowiec stanowiły część kompleksu, służącego okolicznej okolicy. Sam meczet stoi na podwyższonej platformie nad sklepionymi komnatami, co unosi go nad zboczem i nadaje mu wysokość widoczną z daleka. Czynsz z takich nieruchomości pokrywał koszty utrzymania i personelu.

Sama Mihrimah nie jest tu pochowana. Spoczywa w kompleksie Sulejmana Wspaniałego, obok ojca, w centrum starego miasta. Jej meczet na tym wzgórzu i tak zachował swoje imię przez ponad cztery wieki. Każdy taksówkarz w okolicy to wie. To szczególny rodzaj przetrwania, należący do niewielu kobiet z jej czasów na świecie.

Wyjdź na zewnątrz i podejdź do krawędzi tarasu. Poniżej biegną mury obronne, zbudowane przez Rzymian i remontowane przez tysiąc lat. Brama obok meczetu jest jednym z głównych wejść przez nie. Tradycja głosi, że Mehmed II wjechał do zdobytego miasta przez tę bramę w 1453 roku. Okolica jest dziś zwyczajna i mieszkalna. Dzieci grają w piłkę nożną pod murem imperium.

Wróć jeszcze raz, zanim wyjdziesz, i usiądź przy murze. Obserwuj, jak światło przesuwa się po dywanie, gdy przelatują chmury. Ktoś wejdzie, by się pomodlić, a potem wyjdzie, nie patrząc na architekturę. Właśnie do tego służy to pomieszczenie. Utrzymywało ono światło i ciszę na tym wzgórzu przez trzęsienia ziemi, imperia i ruch uliczny. Możesz tu siedzieć tak długo, jak chcesz.