Muzeum Rahmiego M. Koça

Zapach uderza cię najpierw i nie jest to zapach muzealny. To zapach oleju maszynowego, zimnego żelaza i starej gumy. Dźwięk niesie się daleko pod wysokim dachem, więc wyraźnie słychać śmiejące się dziecko z odległości trzech sal. Mosiężne okucia odbijają światło wzdłuż boków maszyn. Wszystko tu jest ciężkie. Podłoga jest twarda, twoje kroki wracają, a przez otwarte drzwi słyszysz wodę uderzającą o kamienny nabrzeże.

Jesteś w Hasköy, na północnym brzegu Złotego Rogu, wąskiej zatoki wcinającej się w europejską część Stambułu. To nie jest dzielnica na standardowej trasie. Nie ma tu słynnych kopuł. Zamiast tego znajduje się jedno z najlepszych muzeów przemysłu i transportu w tej części świata, rozlokowane w dwóch zabytkowych miejscach zwróconych w stronę wody, z dużą częścią na zewnątrz.

Najstarszym budynkiem w tym miejscu była odlewnia kotwic. Osmańscy robotnicy odlewali i kuli w niej kotwice i łańcuchy dla floty cesarskiej. Tureckie słowo oznaczające kotwicę nadało budynkowi jego dawną nazwę. Statki były istotą tego wybrzeża przez wieki, a ta szopa była jednym z ogniw w tym łańcuchu. Przez lata stała pusta i zniszczona. Została odrestaurowana i otwarta jako pierwsza część muzeum w 1994 roku.

Kolekcja narodziła się z prywatnej obsesji jednego człowieka. Rahmi Koç pochodził z rodziny o dużym tureckim przemyśle i spędził dekady na kupowaniu maszyn, pojazdów, instrumentów i silników. Prywatne kolekcje tego typu zazwyczaj pozostają prywatne. Ta otrzymała budynek, potem drugi, a następnie została udostępniona publiczności. Rezultat jest niezwykły w mieście, gdzie prawie każde muzeum jest państwowe lub powiązane z fundacją religijną.

Druga placówka została otwarta w 2001 roku w dawnej stoczni, po drugiej stronie ulicy. Jest znacznie większa i gromadzi duże eksponaty — pojazdy, samoloty, wagony kolejowe i sprzęt morski. Pomiędzy tymi dwiema placówkami znajduje się muzeum, które obejmuje wszystko od zegarków kieszonkowych po okręt podwodny. Jest pochylnia, nabrzeże i otwarte tereny stoczniowe. Zaplanuj więcej czasu, niż myślisz, że potrzebujesz, ponieważ sekcje zewnętrzne zajmują więcej czasu niż korytarze.

Zrozumienie tego brzegu pomaga. Złoty Róg był przemysłowym szlakiem wodnym Stambułu. Od XV wieku działały wzdłuż niego stocznie cesarskie, a później fabryki, odlewnie, gazownie i magazyny. To tutaj cesarstwo, a następnie republika budowały. Ta praca przyniosła miejsca pracy, ale przyniosła też konsekwencje, których nikt nie przewidział. W połowie XX wieku woda w tym miejscu była w poważnych tarapatach.

Oto fragment, który zaskakuje osoby znające Stambuł tylko ze zdjęć. Złoty Róg stał się jednym z najbardziej zanieczyszczonych szlaków wodnych w Europie. Przez dziesięciolecia trafiały tam odpady przemysłowe i ścieki. Woda robiła się czarna, cuchnęła, a mieszkańcy zamykali okna. W latach 80. XX wieku rozpoczęto szeroko zakrojone sprzątanie. Zlikwidowano fabryki, pogłębiono dno morskie i założono parki nadbrzeżne. Ryby wróciły. Muzeum znajduje się w historii tej odbudowy.

Wyjdź na nabrzeże i poszukaj okrętu podwodnego. Został zbudowany w Stanach Zjednoczonych podczas II wojny światowej, a później przez wiele lat służył w tureckiej marynarce wojennej. Możesz wejść do środka i przejść go wzdłuż całego. To właśnie tę część większość zwiedzających pamięta. Przejścia są wąskie, koje są złożone w stosunku do wyrzutni torpedowych, a sterowanie jest mechaniczne. Każdy, kto jest wyższy niż przeciętny, przynajmniej raz uderzy się w głowę.

Gdzieś w sekcji samolotów znajdziesz dziób amerykańskiego bombowca z II wojny światowej. Nie pochodził z bazy lotniczej. Wypłynął z morza. Samolot rozbił się u wybrzeży Turcji podczas wojny, a nurkowie odnaleźli jego przednią część dziesiątki lat później. Szkło i metal wciąż pokazują, co się stało. Muzea zazwyczaj wystawiają samoloty, które bezpiecznie wylądowały po zakończeniu służby. Ten nie.

Poza tym, kolekcja jest celowo szeroka. Są tam wczesne samochody z mosiężnymi lampami i drewnianymi kołami. Są motocykle, rowery, traktory i wozy strażackie. Jest tu tramwaj konny i XIX-wieczny wagon-salon, przystosowany dla bardzo ważnego pasażera. Silniki okrętowe stoją odsłonięte, aby można było zobaczyć wały korbowe. Modele kolejek kursują w szklanych gablotach. Krótka linia kolejowa przecina część terenu, a w niektóre dni obsługuje ją mała lokomotywa.

To, co sprawia, że to miejsce działa, to fakt, że tak wiele rzeczy się porusza. Przyciski uruchamiają silniki. Modele przekrojowe pokazują, co dzieje się wewnątrz skrzyni biegów lub cylindra. Pracownicy demonstrują maszyny, a nie tylko je pilnują. Dzieci biegają tu między eksponatami w sposób, który w galerii sztuki natychmiast by się zatrzymał. Jeśli podróżujesz z kimś poniżej dwunastego roku życia, to prawdopodobnie najłatwiejsza wizyta w muzeum, jaką możesz odbyć w Stambule.

Okolica również zasługuje na chwilę uwagi. Hasköy przez wieki była jedną z głównych dzielnic żydowskich Stambułu, domem dla społeczności zamieszkujących ją od czasów bizantyjskich oraz rodzin, które przybyły tu z Hiszpanii po wygnaniu. Stary cmentarz pokrywa część wzgórza powyżej. Niewielu zwiedzających o tym wie. Dzielnica jest teraz cicha i robotnicza, a jej historia zapisana jest głównie na nagrobkach i nazwach ulic.

Zanim wyjdziesz, stań nad wodą. Łodzie przepływają wzdłuż zatoki. Na przeciwległym brzegu wznosi się stare miasto, a za tobą, obok budynku, w którym kiedyś ręcznie wykuwano kotwice, stoi w doku łódź podwodna. Oba były narzędziami do pracy w tej samej wodzie. Nikt tu już nie wyrabia kotwic, a morskie powietrze pachnie czystością. Obserwuj powierzchnię wody przez chwilę i zobacz, czy uda ci się wypatrzyć rybę.