Pierre Loti-heuvel

Hierboven is de stad stil. De wind ruist door de cipressen en beneden je ligt de Gouden Hoorn vlak en zilverkleurig, die zich in de verte uitstrekt richting de zee. Achter je klinken theeglazen op dienbladen. Kabelbaangondels zoemen de helling op en stoppen met een zachte schok. Vanaf dit terras is Istanbul geen lawaai en verkeer, maar een uitzicht: minaretten, bruggen en heuvels die zich in de nevel aftekenen. Mensen komen hier vooral om stil te zitten. Dat is de enige activiteit, en dat is genoeg.

Dit is de Pierre Loti-heuvel, die boven de wijk Eyüp uitsteekt aan de bovenloop van de Gouden Hoorn – de lange, beschutte inham die eeuwenlang dienst deed als haven van Istanbul. Op de heuveltop vind je een beroemd café, een terras en paden die zich tussen oude bomen slingeren. Je kunt er komen met de korte kabelbaan vanaf de waterkant beneden, of te voet via een steil pad door een historische begraafplaats. De meeste bezoekers nemen de kabelbaan naar boven en lopen naar beneden. Hoe dan ook, de beloning boven is hetzelfde weidse uitzicht.

De heuvel is vernoemd naar een Fransman. Pierre Loti was het pseudoniem van Julien Viaud, een Franse marineofficier en romanschrijver die in de jaren 1870 voor het eerst in Istanbul aankwam. Hij raakte volledig in de ban van de stad – de kustlijn, de begraafplaatsen, de langzame overtochten met de veerboot. Hij droeg Ottomaanse kleding, leerde wat Turks en keerde er gedurende zijn leven steeds weer terug. Zijn roman Aziyadé, gebaseerd op zijn tijd hier en gepubliceerd in 1879, vertelt een liefdesverhaal dat zich in de stad afspeelt en vestigde zijn naam als schrijver.

De legende vertelt dat Loti naar een koffiehuis op deze heuvel klom om te schrijven en uit te kijken over de Gouden Hoorn. Of hij precies op deze plek heeft gezeten, kan niemand bewijzen – maar de associatie is blijven hangen. Het café op de top draagt zijn naam, net als de heuvel zelf op kaarten. Het is een merkwaardige eer: een uitzichtpunt in Istanbul vernoemd naar een buitenlandse romanschrijver. Maar Loti verdedigde de Ottomaanse zaak in de Franse pers, en de genegenheid was wederzijds. De stad omarmde hem.

De hellingen onder het terras zijn bedekt met een van de grote historische begraafplaatsen van de stad. Ottomaanse grafstenen staan scheef tussen de cipressen – hoge, slanke grafmonumenten van lichtgekleurde steen. Veel oudere graven zijn bekroond met gebeeldhouwde hoofddeksels: een tulband of een fez gaf de rang en status aan van de man die eronder begraven lag. De graven van vrouwen zijn vaak versierd met gebeeldhouwde bloemen. Het pad naar Eyüp loopt dwars door deze graven. Het is geen sombere wandeling. Families wandelen er, katten dutten op de warme stenen en het uitzicht wordt steeds mooier.

Aan de voet van de heuvel ligt de reden waarom deze hele wijk heilige grond is. De Eyüp Sultan Moskee herbergt het graf van Abu Ayyub al-Ansari, een metgezel en vaandeldrager van de profeet Mohammed. Hij stierf tijdens een Arabisch beleg van Constantinopel in de zevende eeuw, en zijn graf maakte dit tot een van de heiligste plaatsen in Istanbul. Ottomaanse sultans kwamen bij hun troonsbestijging naar deze moskee voor een ceremonie waarbij ze hun zwaard omgordden – hun versie van een kroning. Pelgrims komen er nog steeds elke dag.

Eyüp zelf is zeker een bezoek waard. In de straten rond de moskee worden gebedskralen, dadels, rozenwater en witte feestkleding voor kinderen verkocht. Veel families brengen hun zoons hierheen voor besnijdenisceremonies, en je kunt ze zien gekleed als kleine sultans in capes en gevederde hoeden. Het plein voor de moskee vult zich met duiven en graanverkopers. Het is een levendige religieuze wijk, geen museum. Behandel het dan ook zo: kleed je bescheiden in de buurt van de moskee, praat zachtjes binnen en fotografeer mensen alleen met hun toestemming.

Vanaf het terras kun je de Gouden Hoorn met je ogen volgen. Deze inham bood tweeduizend jaar lang onderdak aan vloten – Byzantijnse oorlogsschepen, Ottomaanse galeien en later de scheepswerven en fabrieken die de oevers zwart kleurden van de industrie. Aan het einde van de twintigste eeuw werden de fabrieken gesloopt en maakten parken en musea hun plaats in. Tegenwoordig is het water kalm en zijn de oevers groen. Bruggen overspannen de baai met tussenpozen en veerboten trekken witte lijnen ertussen. Weinig uitzichtpunten tonen zoveel van de arbeidsgeschiedenis van de stad in één beeld.

De kabelbaan beneden is een bescheiden ritje – een paar minuten van de kust naar de top – maar het is de moeite waard. Hij stijgt direct boven de begraafplaats uit en biedt een prachtig uitzicht op de grafstenen en de boomtoppen. Bij het bovenstation strekt het terras zich uit richting het café. Als u liever de heenweg bewandelt, neem dan de kabelbaan omhoog en wandel door de graven naar de moskee. Het pad is trapsgewijs en schaduwrijk en brengt u naar het hart van Eyüp.

Het café op de heuveltop serveert thee in tulpvormige glazen, Turkse koffie en eenvoudige snacks. In deze vrome wijk wordt geen alcohol geserveerd en niemand lijkt dat te missen – de drank van het huis is thee, die eindeloos wordt bijgevuld. Kom met zonsondergang en u zult moeten wachten op een tafeltje aan de spoorlijn, want dit is een van de favoriete plekken van de stad om de zonsondergang te bewonderen. Kom ontbijten en u heeft het terras wellicht bijna helemaal voor uzelf, met alleen meeuwen en een slaperige kat als gezelschap.

Test uw horizon met het uitzicht op de skyline. Helemaal links, waar de Gouden Hoorn de Bosporus ontmoet, verrijzen de koepels van de oude stad – misschien zie je de Süleymaniye-moskee bovenop de heuvel. Dichterbij rijst de wijk Galata op vanuit het water. Op een heldere dag reikt het uitzicht tot aan de open zee. Het landschap is veranderd sinds Loti's tijd – snelwegen, flatgebouwen en bruggen hebben het aangevuld – maar de essentiële geografie waar hij zo van hield, is intact gebleven: water, heuvels en minaretten, laag na laag.

Zoek een plekje bij de reling of in de schaduw op een muurtje. Laat de thee even afkoelen. Beneden zie je veerboten de Gouden Hoorn oversteken, net zoals toen een heimwee hebbende Franse zeeman deze heuvel beklom om ze te bekijken. Hij schreef duizenden pagina's in een poging dit uitzicht vast te leggen. Je hoeft er alleen maar in te zitten. Blijf zo lang als je wilt – de heuvel heeft nog nooit iemand gehaast – en als je uiteindelijk door de cipressen naar beneden loopt, doe het dan rustig aan.