Alaçatı

Voel je die duw tegen je wang? Dat is de eerste bewoner van Alaçatı die je tegenkomt: de wind. Op de meeste zomerdagen komt hij uit het noorden, gestaag en droog, rammelt hij tegen de luiken en voert hij de geur van tijm, zout en jasmijn door de straatjes. Onder je voeten zijn de kasseien glad en licht van kleur. Om je heen houden muren van honingkleurige steen de ochtendwarmte vast. Dit stadje op het schiereiland Çeşme is gebouwd met drie materialen: gehouwen steen, bewegende lucht en wilde kruiden.

Het verhaal dat lokaal wordt verteld, begint met een moeras. In de negentiende eeuw was het laagland bij de baai drassig en ongezond. Landeigenaren haalden Grieks-orthodoxe arbeiders van de nabijgelegen eilanden en kusten om de moerassen droog te leggen en het land te beplanten. De arbeiders bleven. Ze plantten wijngaarden, bouwden huizen en kerken, en de stad bloeide op dankzij wijn en landbouwproducten. Veel van wat je in de oude wijk ziet, is door hun toedoen ontstaan.

Kijk goed naar die huizen. Ze zijn gebouwd van lokaal zandsteen, gehouwen in keurige blokken die door de weersomstandigheden een honing- en grijstint hebben gekregen. De meeste huizen zijn twee verdiepingen hoog, met erkers die over de straat uitkijken en luiken die blauw, turkoois of dieprood geschilderd zijn. Achter zware houten deuren bevinden zich binnenplaatsen met vijgenbomen en waterputten. De steen ademt – hij houdt de kamers koel in de zomerhitte en de warmte vast in de winternachten. Het is het kenmerk van de stad en het wordt beschermd.

Toen zette de geschiedenis de stad op zijn kop. In 1923, na de oorlog tussen Griekenland en Turkije, wisselden de twee landen hun minderheidsbevolking uit. De Griekse families van Alaçatı vertrokken naar Griekenland. Moslimfamilies, ontworteld uit de Balkan en de Griekse eilanden, arriveerden en vestigden zich in de lege stenen huizen. De wijngaarden maakten na verloop van tijd plaats voor tabaksvelden en rustige decennia. Gedurende het grootste deel van de twintigste eeuw was Alaçatı simpelweg een boerenstadje waar de wereld aan voorbijreed.

Op de heuvelrug boven de daken staan de windmolens – gedrongen stenen torens die ooit dezelfde wind opvingen om het graan van de stad te malen. Verschillende zijn gerestaureerd en de wandeling ernaartoe is kort en de moeite waard. Vanaf de molens kun je het hele landschap in één oogopslag overzien: de pannendaken beneden, de wijngaarden en olijfgaarden daarachter, en de vlakke blauwe baai in het zuiden waar de wind patronen in het water tekent.

Die baai veranderde alles. Het water is er honderden meters ondiep en de zomerwind waait er dag in dag uit gestaag overheen. In de jaren negentig ontdekten windsurfers deze combinatie en er openden zich scholen langs de kust. Vlak water en een betrouwbare wind maken het een van de beste plekken om te leren windsurfen, en er volgden internationale wedstrijden. Op een winderige middag vult de baai zich met zeilen – tientallen felgekleurde driehoeken die heen en weer snijden. Beginners vallen, staan op en vallen weer, vol vreugde.

Op het marktplein staat een moskee met een bijzondere geschiedenis. Het begon in de negentiende eeuw als een Grieks-orthodoxe kerk, en na de bevolkingsuitwisseling werd het verbouwd voor de nieuwe moslimbewoners van de stad. Loop eromheen en bestudeer het metselwerk – de proporties en het steenwerk dragen nog steeds de logica van een kerk. Gebouwen veranderden hier van religie, net zoals huizen van families veranderden. De stad bleef gebruiken wat ze had, en die zuinigheid heeft het bewaard.

Ook het eten in Alaçatı is anders. Het schiereiland is een schatkamer aan wilde kruiden, en de lente is het seizoen waarin de heuvels met de hand worden geplukt. Menu's staan vol met gebakken groenten, kruidenbeignets, zeekraal met citroen en olijfolie, en gevulde courgettebloemen. Elk voorjaar organiseert de stad een kruidenfestival, waar koks, boeren en bezoekers onkruid vieren dat door de rest van de wereld wordt genegeerd. Bestel wat de ober ook maar aanbeveelt. Het groeide waarschijnlijk een paar kilometer verderop in het wild.

Het derde hoofdstuk van de stad begon in de jaren 2000. Families restaureerden de oude stenen huizen en achter de oude gevels openden kleine hotels – al snel volgden cafés, wijnbarren en boetieks. Alaçatı werd een van de meest trendy vakantiebestemmingen in Turkije en stroomde in de zomerweekenden vol met bezoekers uit İzmir en Istanbul. De prijzen stegen mee met de populariteit. Kom je doordeweeks of buiten het hoogseizoen, dan komt de stad weer tot rust – katten slapen op de warme stenen, koffiekopjes klinken in de binnenplaatsen.

Dwaal een tijdje zonder plan rond. De oude wijk, inclusief de straatjes rond Hacımemiş, beloont een langzame wandeling: bougainvillea die in paars en rood over de muren hangt, deuropeningen omlijst met gehouwen steen, een kapper die aan de overkant van de straat een praatje maakt met een kruidenier. Kijk omhoog naar de erkers met hun houten consoles. Kijk omlaag naar de afgesleten stoepjes. Niets hier is een museum. Achter deze luiken wonen mensen, ze geven deze bloemen water en ze klagen over dezelfde wind waar jij van geniet.

De avonden zijn de beloning. De wind gaat meestal liggen en de stenen geven hun opgeslagen warmte weer af. Jasmijn neemt de plaats van tijm in als het parfum van het stadje. Lantaarns gaan aan boven de tafels in de restaurants en de straatjes vullen zich met langzaam wandelende mensen die beslissen waar ze zullen eten. Als je hier in het juiste seizoen bent, proef dan een lokale wijn – de wijnstokken keren na een eeuw afwezigheid terug naar het schiereiland. De druiven groeien op de plekken waar de Griekse boeren ooit hun druiven plantten.

Voordat je vertrekt, sta even stil in een straatje en laat de wind nog een keer langs je heen waaien. Hij dreef de molenstenen aan, droogde de tabak, vulde de zeilen en voerde de kookgeuren van elke generatie door deze straatjes. Twee volkeren bouwden dit stadje, decennia van stilte hielden het intact en de wind verbindt alles. Leg je hand plat op een warme stenen muur. Ergens boven je tikt een luik twee keer zachtjes, alsof het stadje je begroet.