Park Yıldız

Ścieżka skręca pod górę i po trzydziestu sekundach ruch za tobą cichnie. Drzewa rosną coraz bliżej. Powietrze jest tu chłodniejsze i pachnie wilgotną ziemią, ściółką i czymś lekko ostrym z wawrzynu. Ptaki głośno śpiewają w gałęziach. Twoje buty chrzęszczą na żwirze, a zbocze niemal natychmiast daje o sobie znać w nogach. Przez lukę między drzewami, daleko w dole, statek powoli sunie po wodzie.

To zalesione wzgórze wznosi się nad Bosforem w dzielnicy Beşiktaş, pomiędzy dwoma nadmorskimi pałacami. To prawdziwy las w wielomilionowym mieście, ze stromymi ścieżkami, strumieniami i starymi drzewami. To także dawny prywatny ogród. Przez większość jego historii nikt tędy nie przechodził. Mur, który mijałeś po drodze, nie był ozdobą. Miał za zadanie trzymać takich ludzi jak ty na zewnątrz.

Powyżej drzew stał Pałac Yıldız, a yıldız oznacza po turecku gwiazdę. Pałac nie był pojedynczą okazałą budowlą, jak te na brzegu. Rozrosło się w otoczony murem kompleks pawilonów, biur, warsztatów, koszar i ogrodów, rozciągających się na szczycie wzgórza. Ten gaj był jego parkiem. Wszystko tutaj – ścieżki, stawy, rośliny – zostało zaaranżowane z myślą o domostwie powyżej, a całe zbocze wzgórza funkcjonowało jak jeden zamknięty świat.

Człowiekiem, który uczynił je centrum imperium, był Abdülhamid II. Objął tron w 1876 roku i rządził przez ponad trzydzieści lat. Jego poprzednicy rządzili z marmurowego pałacu bezpośrednio nad brzegiem morza. Przeniósł dwór tutaj, z dala od brzegu. Powodem było bezpieczeństwo. Do pałacu na poziomie morza można dotrzeć okrętem wojennym, a on nie zamierzał nikomu dać takiej możliwości.

Jego ostrożność nie była urojona. Dwóch sułtanów zostało usuniętych z tronu w roku, w którym go objął, a jeden z nich zmarł w okolicznościach, których nigdy nie udało się w pełni wyjaśnić. Abdülhamid zbudował rozległą służbę wywiadowczą i stale czytał raporty na temat swoich urzędników. Utrzymywał dwór za murami na wzgórzu, otoczony żołnierzami. Ludzie w tamtym czasie gorzko narzekali na inwigilację. Utrzymał władzę przez trzy dekady.

W 1905 roku bomba wybuchła przed meczetem, w którym odprawiał piątkowe modlitwy, niedaleko bramy pałacu. Była wymierzona w niego. Przeżył, ponieważ zatrzymał się, aby porozmawiać z wysokim rangą urzędnikiem i opuścił budynek później niż planowano. Wielu innych ludzi nie przeżyło. Atak potwierdził wszystko, co już wcześniej myślał o swoim bezpieczeństwie, a ochrona wokół wzgórza stała się jeszcze bardziej zaostrzona.

A teraz coś, co zupełnie nie pasuje do obrazu. Abdülhamid był utalentowanym stolarzem. Prowadził warsztat stolarski i własnoręcznie wytwarzał meble — szafki, stoły, intarsjowane skrzynie. Niektóre z tych elementów przetrwały. Władca, który bał się zamachu i słynął z cenzury, spędzał prywatne godziny na cięciu i łączeniu drewna. Obie te rzeczy były prawdziwe jednocześnie, co zazwyczaj się zdarza.

Kontynuuj wspinaczkę, a dotrzesz do pawilonu nad małym stawem, z niską wyspą pośrodku. Został on zbudowany w latach 70. XIX wieku, jeszcze przed objęciem tronu przez Abdülhamida, jako ogrodowa rezydencja. Jego nazwa nawiązuje do namiotu, ponieważ sugerował go kształt dachu. Został odrestaurowany pod koniec XX wieku i otwarty jako kawiarnia. Można usiąść na zewnątrz z herbatą i obserwować kaczki krążące wokół wyspy.

Wyżej stoi drugi pawilon z szerokim tarasem i rozległym widokiem na Bosfor. Ten ma znacznie mroczniejszą historię. W 1881 roku przetrzymywano tu podczas procesu byłego wielkiego wezyra. Był on jednym z czołowych reformatorów cesarstwa i głównym autorem jego pierwszej konstytucji. Został skazany, zesłany na wygnanie i zmarł z dala od stolicy. Obecnie w budynku mieści się restauracja z bardzo przyjemnym widokiem.

Niedaleko skraju terenu znajduje się niewielki budynek przypominający zamek-zabawkę, z wieżyczkami i blankami. To fabryka porcelany. Została zbudowana w latach 90. XIX wieku, aby zaopatrywać pałac w zastawę stołową i elementy dekoracyjne w europejskim stylu, tak aby dwór nie musiał importować wszystkiego. Do dziś produkuje porcelanę. Cesarska fabryka, która nigdy nie przestała działać, to rzadkość.

Na uwagę zasługuje również sadzenie. W okresie istnienia pałacu drzewa sprowadzano tu z wielu stron świata, więc w gaju mieszają się lokalne sosny, platany i kasztany z gatunkami przywiezionymi statkami. Wiosną kwitną magnolie, zanim zauważy to większość mieszkańców miasta, a rabaty przy bramach zapełniają tulipany. Jesienią całe zbocze przybiera miedziany kolor. Zbocze wzgórza zmienia się w ciągu roku bardziej dramatycznie niż gdziekolwiek indziej w centrum Stambułu.

Teren przeszedł na własność miasta i został udostępniony zwiedzającym w XX wieku. To, co dzieje się tu teraz, zdumiałoby strażników. Rodziny rozkładają koce na trawie. Pary pozują do zdjęć ślubnych nad stawem. Biegacze pokonują najtrudniejsze ścieżki. Koty śpią na schodach cesarskich pawilonów. Nikt nie pyta, kim jesteś ani dlaczego przyszedłeś, co stanowi całą różnicę między tamtą a obecną sytuacją.

Znajdź taras widokowy, zanim wyjdziesz, i poświęć mu kilka minut. Poniżej znajduje się Bosfor, po którym przepływają promy i statki płynące na północ w kierunku Morza Czarnego. Za tobą drzewa odgradzają miasto. Człowiek, który bał się świata, siedział na tym wzgórzu i próbował kontrolować to, co do niego docierało. Wzgórze przetrwało go i teraz należy do każdego, kto na nie wejdzie. Powoli dopij herbatę. Droga w dół jest łatwiejsza.