Yıldız Park

Die paadjie draai opdraand, en binne dertig sekondes word die verkeer agter jou stil. Bome sluit oor jou. Die lug hier is koeler en dit ruik na klam grond, blaarvullis en iets effens skerp van die lourier. Voëls is luidrugtig in die takke. Jou skoene kraak op gruis, en die helling word amper dadelik in jou bene gevoel. Deur 'n gaping in die bome, ver onder, beweeg 'n skip stadig langs die water.

Hierdie beboste heuwelhang verrys bo die Bosporus in die distrik Beşiktaş, tussen twee kuslynpaleise. Dit is 'n ware woud binne 'n stad van baie miljoene, met steil paadjies, strome en ou bome. Dit is ook 'n voormalige privaat tuin. Vir die grootste deel van sy geskiedenis het geen lid van die publiek hier geloop nie. Die muur wat jy op pad in verbygesteek het, was nie dekoratief nie. Dit was daar om mense soos jy buite te hou.

Bo die bome het Yıldız-paleis gestaan, en yıldız beteken ster in Turks. Die paleis was nie 'n enkele groot gebou soos dié aan die oewer nie. Dit het gegroei tot 'n ommuurde kompleks van paviljoene, kantore, werkswinkels, barakke en tuine, versprei oor die heuweltop. Hierdie bos was sy park. Alles hier – die paadjies, die damme, die aanplantings – was vir die huishouding daarbo gereël, en die hele heuwel het as een ingeslote wêreld gefunksioneer.

Die man wat dit die middelpunt van die ryk gemaak het, was Abdülhamid II. Hy het in 1876 die troon bestyg en vir meer as dertig jaar regeer. Sy voorgangers het vanuit 'n marmerpaleis direk aan die waterkant regeer. Hy het die hof hierheen verskuif, weg van die kus. Die rede was sekuriteit. 'n Paleis op seevlak kan per oorlogskip bereik word, en hy was nie van plan om enigiemand daardie geleentheid te gee nie.

Sy versigtigheid was nie denkbeeldig nie. Twee sultans is in die jaar wat hy dit bestyg het, van die troon verwyder, en een van hulle is oorlede onder omstandighede wat nooit bevredigend verduidelik is nie. Abdülhamid het 'n uitgebreide intelligensiediens opgebou en voortdurend verslae oor sy eie amptenare gelees. Hy het die hof agter mure op 'n heuwel gehou, met soldate daaromheen gestasioneer. Mense het destyds bitterlik gekla oor die toesig. Hy het drie dekades aan bewind gebly.

In 1905 het 'n bom buite die moskee wat hy vir Vrydaggebede gebruik het, naby die paleishek, ontplof. Dit was op hom gemik. Hy het oorleef omdat hy gestop het om met 'n senior amptenaar te praat en die gebou later as verwag verlaat het. Baie ander mense het nie oorleef nie. Die aanval het alles bevestig wat hy reeds oor sy eie veiligheid geglo het, en die sekuriteit rondom hierdie heuwelhang het nog strenger geword.

Nou vir iets wat glad nie by die prentjie pas nie. Abdülhamid was 'n bekwame houtwerker. Hy het 'n timmerwerkswinkel gehou en meubels met sy eie hande gemaak - kaste, tafels, ingelegde bokse. Sommige van die stukke het oorleef. 'n Heerser wat bang was vir sluipmoord en bekend was vir sensuur, het sy privaat ure deurgebring met die sny en las van hout. Albei dinge was gelyktydig waar, wat gewoonlik is hoe mense uitdraai.

Hou aan klim en jy sal 'n paviljoen langs 'n klein dam bereik, met 'n lae eiland in die middel van die water. Dit is in die 1870's gebou, voordat Abdülhamid die troon bestyg het, as 'n tuintoevlugsoord. Die naam verwys na 'n tent, want die vorm van die dak het een voorgestel. Dit is in die laat twintigste eeu gerestoureer en as 'n kafee geopen. Jy kan buite sit met tee en kyk hoe eende hul pad om die eiland baan.

Hoër op staan 'n tweede paviljoen met 'n wye terras en 'n lang uitsig oor die Bosporus. Hierdie een het 'n baie donkerder geskiedenis. In 1881 is 'n voormalige grootvisier hier aangehou tydens sy verhoor. Hy was een van die voorste hervormers van die ryk en 'n hoofskrywer van sy eerste grondwet. Hy is skuldig bevind, in ballingskap gestuur en is ver van die hoofstad oorlede. Die gebou is nou 'n restaurant met 'n baie aangename uitsig.

Naby die rand van die terrein sal jy 'n klein gebou vind wat soos 'n speelgoedkasteel lyk, met torings en kantele. Dit is 'n porseleinfabriek. Dit is in die 1890's gebou om die paleis van tafelgerei en dekoratiewe stukke in 'n Europese styl te voorsien, sodat die hof nie alles sou hoef in te voer nie. Dit produseer vandag nog steeds porselein. 'n Keiserlike fabriek wat nooit opgehou werk het nie, is 'n seldsame ding oral.

Die aanplanting verdien ook aandag. Bome is gedurende die paleistydperk van baie dele van die wêreld hierheen gebring, so die bos meng plaaslike denne, plataanbome en kastaiings met spesies wat per skip aangekom het. In die lente blom die magnolias voordat die meeste van die stad dit agterkom, en tulpe vul die beddings naby die hekke. In die herfs word die hele helling koperkleurig. Die heuwel verander meer dramaties deur die jaar as byna enige ander plek in sentraal Istanbul.

Die gronde het in die twintigste eeu aan die stad oorgegaan en vir die publiek oopgemaak. Wat nou hier gebeur, sou die mans wat dit bewaak het, verbaas het. Gesinne sprei komberse op die gras uit. Paartjies poseer vir troufoto's langs die dam. Hardlopers veg hul pad teen die steilste paadjies op. Katte slaap op die trappe van keiserlike paviljoene. Niemand vra wie jy is of hoekom jy gekom het nie, wat die hele verskil tussen toe en nou is.

Vind die terras met die uitsig voordat jy gaan, en gee dit 'n paar minute. Die Bosporus lê onder, met veerbote wat kruis en skepe wat noordwaarts na die Swart See vaar. Agter jou hou die bome die stad uit. 'n Man wat die wêreld gevrees het, het op hierdie heuwel gesit en probeer beheer wat hom bereik het. Die heuwel het hom oorleef, en nou behoort dit aan wie ook al opstap. Maak jou tee stadig klaar. Die pad af is makliker.