Yıldız Park

Het pad loopt omhoog en binnen dertig seconden verstomt het verkeer achter je. De bomen sluiten zich boven je hoofd. De lucht is hier koeler en ruikt naar vochtige aarde, bladeren en een licht scherpe geur van laurier. Vogels tjilpen in de takken. Je schoenen kraken op het grind en je voelt de helling vrijwel meteen in je benen. Door een opening in de bomen, ver beneden, vaart een schip langzaam over het water.

Deze beboste heuvel ligt boven de Bosporus in de wijk Beşiktaş, tussen twee paleizen aan de oever. Het is een echt bos midden in een stad met miljoenen inwoners, met steile paden, beekjes en oude bomen. Het is ook een voormalige privétuin. Gedurende het grootste deel van zijn geschiedenis heeft niemand hier ooit een voet over de drempel gezet. De muur waar je langs liep op weg naar binnen was niet decoratief. Hij was er om mensen zoals jij buiten te houden.

Boven de bomen stond het Yıldız-paleis, en yıldız betekent ster in het Turks. Het paleis was geen enkel groot gebouw zoals de paleizen aan de oever. Het groeide uit tot een ommuurd complex van paviljoens, kantoren, werkplaatsen, kazernes en tuinen, verspreid over de heuveltop. Dit bosje was het park. Alles hier – de paden, de vijvers, de beplanting – was ingericht voor het huishouden erboven, en de hele heuvel functioneerde als één afgesloten wereld.

De man die er het centrum van het rijk van maakte, was Abdülhamid II. Hij besteeg de troon in 1876 en regeerde meer dan dertig jaar. Zijn voorgangers hadden geregeerd vanuit een marmeren paleis direct aan het water. Hij verplaatste het hof naar deze plek, weg van de kust. De reden was veiligheid. Een paleis op zeeniveau kan per oorlogsschip worden bereikt, en hij was niet van plan iemand die mogelijkheid te bieden.

Zijn voorzichtigheid was niet ingebeeld. Twee sultans waren in het jaar dat hij de troon besteeg van de troon gestoten, en een van hen stierf onder omstandigheden die nooit bevredigend zijn verklaard. Abdülhamid bouwde een uitgebreide inlichtingendienst op en las voortdurend rapporten over zijn eigen ambtenaren. Hij hield het hof achter muren op een heuvel, omringd door soldaten. Destijds klaagden de mensen hevig over de surveillance. Hij bleef dertig jaar aan de macht.

In 1905 ontplofte er een bom buiten de moskee die hij gebruikte voor het vrijdaggebed, vlak bij de paleispoort. De bom was op hem gericht. Hij overleefde de aanslag omdat hij even met een hoge ambtenaar had gesproken en het gebouw later dan verwacht verliet. Veel anderen overleefden het niet. De aanslag bevestigde alles wat hij al dacht over zijn eigen veiligheid, en de beveiliging rond deze heuvel werd nog verder aangescherpt.

Nu iets dat totaal niet in het plaatje past. Abdülhamid was een begenadigd houtbewerker. Hij had een timmerwerkplaats en maakte met eigen handen meubels – kasten, tafels, ingelegde dozen. Sommige van deze stukken zijn bewaard gebleven. Een heerser die bang was voor een aanslag en bekend stond om zijn censuur, besteedde zijn vrije tijd aan het zagen en verbinden van hout. Beide dingen waren tegelijkertijd waar, wat vaak het geval is bij mensen.

Blijf klimmen en u bereikt een paviljoen naast een kleine vijver, met een laag eilandje in het midden van het water. Het werd gebouwd in de jaren 1870, vóór de troonsbestijging van Abdülhamid, als tuinverblijf. De naam verwijst naar een tent, omdat de vorm van het dak daaraan deed denken. Het werd aan het einde van de twintigste eeuw gerestaureerd en heropend als café. U kunt buiten zitten met een kop thee en de eenden rond het eilandje zien zwemmen.

Hogerop staat een tweede paviljoen met een breed terras en een weids uitzicht over de Bosporus. Dit paviljoen heeft een veel duisterdere geschiedenis. In 1881 werd hier een voormalig grootvizier vastgehouden tijdens zijn proces. Hij was een van de belangrijkste hervormers van het rijk en een van de belangrijkste auteurs van de eerste grondwet. Hij werd veroordeeld, verbannen en stierf ver van de hoofdstad. Het gebouw is nu een restaurant met een zeer aangenaam uitzicht.

Aan de rand van het terrein vindt u een klein gebouw dat eruitziet als een speelgoedkasteel, met torentjes en kantelen. Het is een porseleinfabriek. Deze werd in de jaren 1890 gebouwd om het paleis te voorzien van serviesgoed en decoratieve stukken in Europese stijl, zodat het hof niet alles hoefde te importeren. Er wordt tot op de dag van vandaag nog steeds porselein geproduceerd. Een keizerlijke fabriek die nooit is gestopt met werken is een zeldzaamheid.

Ook de beplanting verdient aandacht. Tijdens de paleisperiode werden hier bomen uit vele delen van de wereld naartoe gebracht, waardoor het bos een mix is van lokale dennen, platanen en kastanjebomen met soorten die per schip arriveerden. In de lente bloeien de magnolia's voordat de meeste mensen in de stad het merken, en tulpen vullen de perken bij de poorten. In de herfst kleurt de hele helling koperkleurig. De heuvel verandert gedurende het jaar dramatischer dan bijna overal elders in het centrum van Istanbul.

Het terrein kwam in de twintigste eeuw in handen van de stad en werd opengesteld voor het publiek. Wat hier nu gebeurt, zou de mannen die het bewaakten versteld hebben doen staan. Families spreiden dekens uit op het gras. Stellen poseren voor trouwfoto's bij de vijver. Hardlopers worstelen zich een weg omhoog over de steilste paden. Katten slapen op de trappen van de keizerlijke paviljoens. Niemand vraagt wie je bent of waarom je gekomen bent, en dat is precies het verschil tussen toen en nu.

Zoek het terras met het uitzicht op voordat je vertrekt en neem er even de tijd voor. Beneden ligt de Bosporus, met veerboten die oversteken en schepen die noordwaarts varen richting de Zwarte Zee. Achter je houden de bomen de stad buiten. Ooit zat er een man die de wereld vreesde op deze heuvel en probeerde te controleren wat hem bereikte. De heuvel overleefde hem en behoort nu toe aan iedereen die erheen loopt. Drink je thee rustig op. Het pad naar beneden is makkelijker.