माउंट अरारत

उत्तरेकडे तोंड करून थांबा. या मैदानावरची हवा कोरडी आहे आणि प्रकाश तीव्र आहे, आणि दिवसातील बराचसा वेळ डोंगर अजिबात दिसत नाही — तो स्वतःच्याच धुक्यामागे आणि ढगांमागे लपलेला असतो. मग ढग सरकतात आणि क्षितिजावर एक पांढरा शंकू दिसतो, जो अपेक्षेपेक्षा खूपच उंच असतो. वारा सपाट जमिनीवरून वाहतो आणि धूळ उडवतो. दृष्टीक्षेपात दुसरे काहीही उंच दिसत नाही. हाच या डोंगराचा प्रभाव आहे.

शिखराची उंची ५,१३७ मीटर आहे, ज्यामुळे ते तुर्कस्तानमधील सर्वात उंच ठिकाण ठरते. त्याच्या शेजारी, आग्नेयेला, सुमारे ३,९०० मीटर उंचीवर 'लघु अरारत' (Lesser Ararat) नावाचा दुसरा आणि खूपच लहान शंकू उभा आहे. उंच जमिनीचा एक विस्तृत पट्टा या दोघांना जोडतो. तुर्की भाषेत मोठ्या शिखराला 'आग्री दागी' (Ağrı Dağı) म्हणतात. हे दोन्ही शंकू मिळून सभोवतालच्या मैदानातून वर आलेला एकच ज्वालामुखीचा समूह तयार करतात आणि बहुतेक ठिकाणांहून पाहिल्यास ते एकच आकार म्हणून दिसतात.

तो इतका मोठा दिसण्याचे कारण केवळ उंची नसून, त्याच्या सभोवतालची परिस्थिती आहे. त्याच्या पायथ्याशी असलेला सपाट प्रदेश अंदाजे १,००० मीटर उंचीवर आहे. त्यामुळे तुम्ही जिथे उभे आहात तिथून शिखरापर्यंत सुमारे ४,००० मीटरची दृश्यमान उंची दिसते आणि मध्ये कोणताही अडथळा नसल्यामुळे हा फरक जाणवत नाही. अनेक उंच पर्वत इतर उंच पर्वतांमध्ये वसलेले असल्यामुळे हा परिणाम पूर्णपणे नाहीसा होतो. येथे फक्त एक शंकू आणि बरीच सपाट जमीन आहे.

हा एक ज्वालामुखी आहे. लाव्हा आणि राखेच्या वारंवार होणाऱ्या उद्रेकांमुळे, एकावर एक थर रचून हा संपूर्ण डोंगर तयार झाला आहे, ज्यामुळे त्याला एक गुळगुळीत शंकूसारखा आकार प्राप्त झाला आहे. तो सध्या सक्रिय नाही. खालच्या उतारांवर तुम्हाला गडद लाव्हा प्रवाह आणि काळ्या खडकांची मोकळी मैदाने दिसतील, तसेच बाजूला लहान शंकू आणि विवरे दिसतील. पायथ्याशी असलेल्या राखयुक्त जमिनीत शेतकरी शेती करतात आणि जिथे खडक सुरू होतो तिथे शेती संपते.

१८४० मध्ये या पर्वताने मोठे नुकसान केले. भूकंप आणि एक प्रचंड भूस्खलन उत्तरेकडील बाजूने, अहोरा दरी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या घळीत कोसळले. तिथे असलेले एक गाव आणि एक मठ नष्ट झाले आणि ते पुन्हा कधीही बांधले गेले नाहीत. ढिगारा आणि चिखल दरीतून खूप दूरपर्यंत वाहून गेले. त्या कोसळण्याची खूण अजूनही उत्तरेकडील बाजूवर सर्वात स्पष्ट चिन्ह आहे, एका सपाट शंकूवर घेतलेला एक खोल ओरखडा.

वरच्या शंकूवर वर्षभर बर्फ आणि हिम टिकून राहते. या प्रदेशातील ही काही मोजक्या कायमस्वरूपी हिमटोप्यांपैकी एक आहे, जिला पश्चिमेकडून येणाऱ्या आर्द्रतेमुळे पोषण मिळते आणि ती उंचीवर गोठते. ती लहान होत चालली आहे. गेल्या काही दशकांतील मोजमापांवरून तिच्या क्षेत्रफळात स्पष्ट घट झाल्याचे दिसून येते, जे इतर ठिकाणच्या लहान हिमनद्यांच्या बाबतीत घडणाऱ्या बदलांशी सुसंगत आहे. जर तुम्ही आज शिखराचे छायाचित्र काढले, तर तुम्ही अशा गोष्टीची नोंद करत आहात जी मोजता येण्याजोग्या गतीने बदलत आहे.

तुर्की नाव, आग्री दागी (Ağrı Dağı), स्थानिक पातळीवर अनेकदा असे स्पष्ट केले जाते की आधुनिक तुर्की भाषेत 'आग्री' (ağrı) म्हणजे वेदना. ही एक लोकव्युत्पत्ती आहे, आणि ती आकर्षक असली तरी जवळजवळ निश्चितपणे चुकीची आहे. हे नाव इसवी सनाच्या पहिल्या सहस्रकात जगाच्या या भागावर राज्य करणाऱ्या अरारत आणि उरारतू या राज्यांशी संबंधित जुन्या प्रादेशिक नावांवरून आलेले असण्याची अधिक शक्यता आहे. आर्मेनियन भाषेत या पर्वताला मासीस म्हणतात.

हे शिखर संपूर्णपणे तुर्कस्तानच्या हद्दीत, आर्मेनिया, इराण आणि नखचिवानच्या सीमेजवळ आहे. हे आर्मेनियाचे मध्यवर्ती राष्ट्रीय प्रतीक देखील आहे आणि ते आर्मेनियन राजचिन्हावर दिसते. ज्या देशात हे पर्वत नाही, तिथूनही मोठ्या संख्येने लोक दररोज या पर्वताकडे पाहतात. जगात क्वचितच अशा भूस्वरूपांवर ही विशिष्ट रचना आढळते आणि त्यामुळेच या प्रदेशातील कला, लोगो आणि पॅकेजिंगमध्ये हा पर्वत सतत दिसतो.

मग येते ती तारू. उत्पत्तीच्या पुस्तकात म्हटले आहे की तारू अरारात पर्वतांवर स्थिरावले — हे अनेकवचनी नाव असून, एका शिखराऐवजी एक प्रादेशिक नाव आहे. या विशिष्ट पर्वताची ओळख नंतर, शतकानुशतकांच्या परंपरेतून पटली आणि अनेक लोकांनी ती खूप काळापासून प्रामाणिकपणे जपली आहे. ही एक श्रद्धा आणि परंपरा आहे, प्रस्थापित सत्य नाही, आणि त्या वाक्याचे दोन्ही भाग एकाच वेळी जपण्यासारखे आहेत.

या परंपरेने शंभर वर्षांहून अधिक काळापासून मोहिमांना आकर्षित केले आहे. गिर्यारोहक आणि संशोधकांनी लाकडी रचना, बर्फातील असामान्य आकार आणि हवाई छायाचित्रांमध्ये दिसणाऱ्या भू-रचनांची नोंद केली आहे. यापैकी कशातूनही व्यापक वैज्ञानिक समुदायाला मान्य होईल असा पुरावा मिळालेला नाही. पर्वताच्या दक्षिणेकडील एका खडकाळ रचनेला स्थानिक पातळीवर विश्रांतीचे ठिकाण म्हणून ओळखले जाते आणि भूगर्भशास्त्रज्ञ सामान्यतः त्याचे वर्णन एक नैसर्गिक रचना म्हणून करतात. तुम्हाला आवडल्यास त्याला भेट द्या, पण तुमच्या अपेक्षा योग्य प्रमाणात ठेवूनच जा.

चढाई करणे शक्य आहे आणि ते लोकप्रिय आहे. प्रमाणित मार्ग डोगुबायझिटजवळून दक्षिण बाजूने वर जातो, ज्यात सुमारे ३,२०० मीटरवर पहिला तळ आणि त्याहून वर एक उंच तळ असतो, त्यानंतर पहाटेच्या आधी बर्फ आणि हिमावरून शिखरापर्यंत एक लांब पायपीट करावी लागते. यात तांत्रिक खडकाळ चढाईचा समावेश नाही, परंतु क्रॅम्पॉन्स आणि आइस ॲक्स, तसेच योग्य अनुकूलन आवश्यक आहे. परवानग्या आवश्यक आहेत आणि त्या परवानाधारक संस्थेमार्फत आगाऊ मिळवाव्या लागतात.

इथे खाली मैदानावर, यापैकी कशाचाही फारसा संदर्भ न घेता जीवन चालू असते. मेंढपाळ खडकाळ जमिनीवरून कळप घेऊन जातात. गावांमध्ये बगळे खांबांवर घरटी बांधतात. उन्हाळ्यात शेतात थंड वेळेत काम केले जाते आणि दुपारचा वेळ शांत असतो. सीमा चौक्या आणि तेथील वाहतूक ही नित्याची बाब आहे. तो पर्वत म्हणजे केवळ एक अशी गोष्ट आहे जी दृष्टिक्षेपाच्या कडेला नेहमीच असते.

जाण्यापूर्वी, शक्यतो सकाळी लवकर, त्याला आणखी एकदा निरखून बघा. पहाटे आणि त्यानंतरच्या तासात शिखर बहुतेक वेळा निरभ्र असते, कारण दिवसाच्या उष्णतेमुळे वरच्या उतारांभोवती ढग जमा झालेले नसतात. सूर्य उगवताना बर्फावरून खाली सरकणारा प्रकाश पाहा. मग तुमच्या पायाखालच्या जमिनीकडे पाहा — गडद ज्वालामुखीची वाळू, जी याच पर्वताने खूप पूर्वी बाहेर फेकली होती. तुम्ही त्यावरच उभे आहात.