Louvre

Blijf even stilstaan op het binnenplein. Je hoort er meerdere talen tegelijk. Kofferwieltjes ratelen over de kasseien. Ergens verheft een gids haar stem boven de menigte uit. In het midden staat een piramide van glas en metaal. De oude paleismuren omringen haar aan drie kanten. Het kost even tijd om de schaal ervan te bevatten. Dit binnenplein is breed, en de gebouwen zijn lang. Kijk omhoog naar de bewerkte stenen gevels. Kijk dan omlaag naar het glas. Deze muren zijn over meerdere eeuwen gebouwd. Het glas dateert uit de jaren tachtig.

Het verhaal begint ondergronds. Rond 1190 liet een koning genaamd Filips August op deze plek een vesting bouwen. Parijs was toen kleiner, en de vesting bewaakte de toegang tot de stad vanaf de rivier. Dat bouwwerk verdween voor eeuwen. Toen, tijdens bouwwerkzaamheden in de jaren tachtig, legden archeologen de basis ervan bloot. Je kunt er vandaag naar beneden lopen en ze bekijken. De middeleeuwse funderingen bevinden zich in de kelder van het museum. Ga dicht bij de oude steen staan. Hij is ruw, en veel donkerder dan de muren boven je hoofd.

De vesting bleef geen vesting. Franse koningen bleven op deze plek herbouwen. Ze verbreedden hem, voegden vleugels toe, en veranderden verdediging in vertoon. Rond 1364 was het een koninklijke residentie geworden, en die bleef eeuwenlang uitbreiden. Elke heerser wilde een eigen stempel drukken, waardoor de stijlen niet bij elkaar passen. Loop langs de buitenkant en je ziet die veranderingen. Sommige gevels zijn sober en zwaar. Andere hebben zuilen, gebeeldhouwde figuren en diepe vensteromlijstingen. Dit paleis is eigenlijk een verzameling van vele gebouwen, samengevoegd over een heel lange periode.

Toen kwam de Franse Revolutie. In 1793 opende het paleis als openbaar museum. Die datum betekent meer dan ze op het eerste gehoor lijkt. De koninklijke collectie was grotendeels voor het hof gereserveerd geweest, met slechts af en toe een openbare vertoning. Nu konden gewone mensen naar binnen lopen en schilderijen bekijken die ooit aan koningen hadden toebehoord. Het idee verspreidde zich over heel Europa. Veel nationale musea volgden later hetzelfde model. Dus wanneer je hier in de rij staat, sluit je je aan bij iets dat begon als een politieke daad. De kunst werd verklaard tot eigendom van het publiek.

De glazen piramide is veel nieuwer. Architect I. M. Pei ontwierp haar, en ze opende in 1989. Veel Parijzenaars vonden haar aanvankelijk niet mooi. Ze vonden dat glas en staal niet thuishoorden naast een koninklijk paleis. De kritiek stierf weg. De piramide loste een echt probleem op, want het museum had één duidelijke ingang nodig, en daaronder een grote ruimte om de menigten op te vangen. Ga er dicht bij staan en kijk door de glaspanelen. Het glas werd extra helder gemaakt, zodat je de oude stenen gevels erdoorheen kunt zien.

De meeste bezoekers komen voor één schilderij. De Mona Lisa, in het Frans bekend als La Joconde, werd geschilderd door Leonardo da Vinci. Ze is kleiner dan mensen verwachten. Ze hangt achter glas, en bijna elk uur van de dag staat er een menigte voor. Volg de bordjes in plaats van een plattegrond. In de zaal leidt een rij meestal naar een afzetting voor het schilderij. De rij schiet snel op, dus je tijd vooraan is kort. Je kunt ook van verder naar achteren kijken, waar minder mensen staan.

Dit is het deel dat mensen verrast. In 1911 werd het schilderij gestolen. Een Italiaanse werkman die in het museum glas had geplaatst, haalde het van de muur en liep naar buiten. De diefstal werd niet meteen opgemerkt. Het schilderij was meer dan twee jaar zoek, en er kwamen mensenmassa's kijken naar de lege plek aan de muur. Het werd in Italië teruggevonden en teruggebracht. Veel historici stellen dat juist de diefstal het beroemd heeft gemaakt. Daarvoor werd het bewonderd, maar het was niet het schilderij dat iedereen wilde zien.

Twee beelden strijden om de tweede plaats. De Venus van Milo is een Griekse marmeren vrouwenfiguur, van wie beide armen ontbreken. Ze ontbraken al toen het beeld in 1820 werd opgegraven. De Nike van Samothrake staat op een gebeeldhouwd stenen blok in de vorm van een scheepsboeg. Ook zij mist een hoofd en armen. Toch lijkt ze nog steeds vooruit te bewegen. Haar kleding is zo gebeeldhouwd alsof de wind de stof tegen haar lichaam drukt. Bekijk die plooien van opzij, niet alleen van voren.

De collectie reikt ver voorbij Europa. Er zijn zalen met oude Egyptische voorwerpen, met sarcofagen, beelden en alledaagse gebruiksvoorwerpen. Er zijn galerijen van het oude Nabije Oosten. Het museum herbergt ook Griekse en Romeinse beeldhouwkunst, islamitische kunst, Frans meubilair en decoratieve voorwerpen. Sommige afdelingen sluiten voor renovatie, controleer dus welke zalen open zijn op de dag van je bezoek. De schilderijen lopen door tot het midden van de negentiende eeuw. Latere kunst ging naar andere musea in de stad. Dit is dus eigenlijk niet één museum. Het zijn meerdere musea die een dak, een ticket en een heel lang stelsel van gangen delen.

Één voorwerp in de zalen van het Nabije Oosten is een omweg waard. Het is de Codex Hammurabi, een stèle, wat een rechtopstaande plaat van bewerkte steen betekent. Hij draagt een lange lijst wetten uit het oude Mesopotamië, in wigvormig schrift in de steen gekerfd. De tekst gaat over handel, familiezaken, eigendom en straf. Ga dicht bij staan en kijk naar de bovenkant van de steen. Een zittende figuur overhandigt een machtssymbool aan een staande koning. Het reliëf is ondiep, maar de details zijn nog altijd scherp.

Het gebouw is niet altijd vol geweest. Tijdens de Tweede Wereldoorlog verpakte het personeel de meest waardevolle werken en bracht ze weg uit Parijs. Schilderijen reisden per vrachtwagen en werden verstopt in landhuizen ver van de stad. Beeldhouwwerken die te groot waren om te verplaatsen, werden beschermd op de plek waar ze stonden. Lange tijd bevatten de zalen alleen lege lijsten en zandzakken. De werken die het gebouw hadden verlaten, kwamen daarna terug. Dat is goed om te bedenken wanneer een zaal druk aanvoelt. Die drukte is eigenlijk een goed teken.

Nu een waarschuwing over de omvang. Je kunt dit niet allemaal in één bezoek zien. De galerijen strekken zich uit over kilometers, en een vastberaden wandeling door elke zaal zou dagen duren. Als je dat probeert, word je alleen maar moe en ontevreden. Kies in plaats daarvan drie of vier dingen uit. Loop er langzaam naartoe, en gun jezelf de ruimte om onderweg stil te staan bij alles wat je oog vangt. De beste uren hier ontstaan meestal door in een rustige zaal te verdwalen en er veel langer te blijven dan gepland.

Haal dus even adem waar je nu staat. Om je heen bewaart het paleis nog steeds de vorm van zijn oude binnenpleinen en lange vleugels. Hier hebben koningen gegeten. Soldaten hebben deze muren bewaakt. Schilders hadden er ateliers. Nu staan de deuren open voor iedereen met een ticket. De voorwerpen hierbinnen zijn helemaal vanuit Egypte, Griekenland, Mesopotamië en half Europa gereisd om op één plek samen te komen. Kijk nog eenmaal naar de steen en het glas samen. Ga dan naar binnen, en zoek dat ene ding waar je van houdt.