Dolina Motyli

Łódź opływa cypel, a klify otwierają się niczym wrota. Dwie skalne ściany, w szaro-pomarańczowe paski, wznoszą się prosto z morza, tworząc między nimi klin zieleni. U ich stóp leży krótka plaża z jasnych kamyków i piasku. Silnik zwalnia. Woda pod kadłubem zmienia kolor z głębokiego błękitu na czysty turkus, a na dnie, dziesięć metrów pod powierzchnią, widać kamienie. Gdzieś w głębi lądu, poza zasięgiem wzroku, słychać cienką strużkę spadającej wody.

To Dolina Motyli – po turecku Kelebekler Vadisi. To stromy kanion, który wcina się od morza w góry u podnóża wioski Faralya. Ściany klifów wznoszą się na wysokość około 350 metrów, na tyle blisko siebie, że słońce dociera do dna doliny tylko przez część dnia. Pośrodku płynie zimny strumień, zasilany przez źródła w skale, który utrzymuje dolinę zieloną przez najsuchsze tygodnie lata.

Nazwa pochodzi od stworzeń, które gromadzą się tu w ciepłych miesiącach. Najsłynniejszy z nich, tygrys z Jersey, technicznie rzecz biorąc, wcale nie jest motylem. To ćma latająca w ciągu dnia. Jej przednie skrzydła są w czarno-kremowe paski, niczym trójkątne przejście dla pieszych. W spoczynku wygląda jak skrawek cienia na skale. Potem leci – i błyska tylnymi skrzydłami w jaskrawopomarańczowym kolorze. Niespodzianka to całe widowisko.

W środku lata tygrysy z Jersey gromadzą się w chłodnych, wilgotnych zakątkach doliny, szczególnie w pobliżu wodospadu na jej krańcu. Odpoczywają na mokrych kamieniach i zwisających roślinach, czasami dziesiątki w odległości kilku kroków. Lokalni przewodnicy twierdzą, że na przestrzeni lat w dolinie odnotowano około stu gatunków motyli i ciem. Dokładną liczbę należy traktować z przymrużeniem oka. Pewne jest, że ten zacieniony, zasilany źródłami kanion stanowi rzadki azyl na gorącym, suchym wybrzeżu.

Dolina jest objęta ścisłą ochroną. W 1995 roku Turcja ogłosiła ją obszarem chronionym pierwszego stopnia, najostrzejszą kategorią w kraju. Trwała zabudowa jest zabroniona. Nie ma drogi, hotelu ani betonu. Zamiast tego znajduje się prosty obóz za plażą – drewniane platformy, namioty, prosta kuchnia, panele słoneczne. Osoby, które zostają na noc, myją się w strumieniu i kładą się spać z wyłączonym generatorem, pod niebem usianym gwiazdami.

Większość turystów przypływa łodzią i to jest rozsądny wybór. Taksówki wodne i łodzie wycieczkowe kursują z Ölüdeniz przez cały ranek, a przeprawa zajmuje znacznie mniej niż godzinę. Jedyną drogą lądową jest stroma ścieżka opadająca z Faralya, wysoko na klifie. Część trasy opiera się na linach, grunt jest luźny i był przyczyną poważnych wypadków. Przewodnicy odradzają tę trasę w deszczową pogodę lub w obuwiu plażowym – i nie żartują.

Z plaży prowadzi płaska ścieżka wzdłuż strumienia w głąb lądu. Mija się obóz, a następnie stare tarasowe ogródki, gdzie opiekunowie doliny uprawiają warzywa i owoce pod klifami. Morwy, drzewa oliwne i cytrusowe rosną w nierównych rzędach. Powietrze ochładza się, gdy ściany się zwężają. Po piętnastu lub dwudziestu minutach spokojnego marszu ścieżka kończy się przy wodospadzie – wstędze wody spływającej po omszałej skale do płytkiego basenu.

Wiosną jesień jest intensywna i głośna. Pod koniec sierpnia może rozrzedzić się do strużki, więc dopasuj swoje oczekiwania do pory roku. Mokre skały wokół wodospadu pozostają chłodne przez cały dzień i to właśnie tam gromadzą się ćmy. Poruszaj się powoli i rozglądaj po ciemnych, wilgotnych powierzchniach. To, co wygląda jak goły kamień, często drga, potem unosi się w górę, a potem miga na pomarańczowo. Zatrzymaj się na chwilę, a powietrze wokół wypełni się cichym ruchem.

Uważaj na to, by wybrać odpowiedni moment. Tygrysy z Jersey pojawiają się w najgorętszych miesiącach, mniej więcej od czerwca do września, a nawet wtedy wietrzny lub chłodny dzień może je ukryć. Poza tymi miesiącami dolina nadal jest warta podróży – dla klifów, strumienia i możliwości pływania – ale możesz w ogóle nie zobaczyć skrzydeł. Nikt nie jest w stanie zaplanować zwierząt. To część tego, co oznacza prawdziwy azyl.

Sama plaża wynagradza czekanie. Woda jest czysta i szybko się pogłębia, a ściany klifów przecinają wiatr, dzięki czemu morze w zatoce często pozostaje gładkie, nawet gdy otwarte wybrzeże jest wzburzone. Wypłyń pięćdziesiąt metrów i zawróć. Z wody widać całą dolinę naraz – plażę, ogrody, zielone dno kanionu i dwie potężne ściany pochylające się ku górom. To jeden z najpiękniejszych widoków na Turkusowym Wybrzeżu, a do tego nic nie kosztuje.

Późnym popołudniem łodzie trąbią i wypływają, a dolina zmienia charakter. Cienie wspinają się po wschodniej ścianie. Kozy dziobią półki skalne, które wydają się niemożliwe do przebycia. Prąd staje się głośniejszy, gdy ludzki hałas cichnie. Goście nocujący zapalają świece przy stołach kempingowych, a plaża pustoszeje do kilku stóp. Jeśli uda ci się zostać dłużej niż ostatnia łódź, ujrzysz inną dolinę niż ta, którą fotografują jednodniowi wycieczkowicze.

Zanim wypłyniesz, kucnij przy prądzie w miejscu, gdzie przecina plażę i pozwól, by zimna woda spływała ci po dłoni. Ten cienki prąd jest przyczyną wszystkiego tutaj – zielonej ziemi, ogrodów, wilgotnego cienia, skrzydeł. Klify blokowały drogi, a woda podtrzymywała życie. Niewiele miejsc na tym wybrzeżu jest chronionych w tak prosty sposób – skałami, odległością i strumieniem, który nie chce wyschnąć.