Vlindervallei

De boot rondt een landtong en de kliffen openen zich als een poort. Twee rotswanden, met grijze en oranje strepen, rijzen recht uit de zee op en omlijsten een groene strook ertussen. Aan de voet ervan ligt een kort strandje van bleke kiezels en zand. De motor mindert vaart. Het water onder de romp verandert van diepblauw in helder turkoois en je kunt stenen op de bodem zien liggen, tien meter diep. Ergens landinwaarts, buiten zicht, hoor je een dun stroompje vallend water.

Dit is de Vlindervallei — Kelebekler Vadisi in het Turks. Het is een steile kloof die zich vanuit de zee uitstrekt tot in de bergen onder het dorp Faralya. De rotswanden zijn ongeveer 350 meter hoog en staan zo dicht bij elkaar dat de zon slechts een deel van de dag de vallei bereikt. Een koude beek stroomt door het midden, gevoed door bronnen in de rotsen, en houdt de vallei groen tijdens de droogste weken van de zomer.

De naam komt van de dieren die zich hier in de warme maanden verzamelen. De bekendste daarvan, de Jersey-tijgervlinder, is technisch gezien helemaal geen vlinder. Het is een dagvlinder. De voorvleugels zijn gestreept in zwart en crème, als een zebrapad dat in een driehoek is gevouwen. In rust lijkt hij op een vage schaduw op de rots. Dan vliegt hij weg – en flitst zijn fel oranje-rode achtervleugels tevoorschijn. De verrassing is het hele schouwspel.

In de hoogzomer verzamelen Jersey-tijgervlinders zich in de koele, vochtige hoekjes van de vallei, vooral in de buurt van de waterval aan het einde. Ze rusten op natte stenen en hangende planten, soms wel tientallen op een paar stappen afstand. Lokale gidsen zeggen dat er in de loop der jaren zo'n honderd soorten vlinders en motten in de vallei zijn waargenomen. Neem dat exacte aantal niet te serieus. Wat wel zeker is, is dat deze schaduwrijke, door bronnen gevoede kloof een zeldzaam toevluchtsoord is aan een hete, droge kust.

De vallei is beschermd, en wel streng. In 1995 heeft Turkije het gebied uitgeroepen tot beschermd natuurgebied van de eerste categorie, de strengste categorie van het land. Permanente bouw is verboden. Er is geen weg, geen hotel en geen beton. Wat je in plaats daarvan aantreft, is een eenvoudig kamp achter het strand: houten platforms, tenten, een eenvoudige keuken en zonnepanelen. Mensen die er overnachten, wassen zich in de beek en gaan slapen met de generator uit, onder een hemel vol sterren.

De meeste bezoekers komen per boot, en dat is de verstandige keuze. Watertaxi's en rondvaartboten varen de hele ochtend vanuit Ölüdeniz, en de overtocht duurt ruim binnen een uur. De enige route over land is een steil pad dat vanaf Faralya, hoog op de klif, naar beneden loopt. Delen ervan zijn beveiligd met touwen, de grond is los en er zijn al ernstige ongelukken gebeurd. Gidsen raden het af bij nat weer of met strandschoenen – en dat menen ze.

Vanaf het strand loopt een vlak pad landinwaarts langs de beek. Je passeert het kamp en vervolgens oude terrastuinen waar de beheerders van het dal groenten en fruit verbouwen onder de kliffen. Moerbei-, olijf- en citrusbomen staan in onregelmatige rijen. De lucht koelt af naarmate de rotswanden smaller worden. Na een kwartier of twintig minuten rustig wandelen eindigt het pad bij de waterval – een sliert water die langs een met mos begroeide rotswand naar beneden glijdt in een ondiepe poel.

In de lente stroomt de waterval krachtig en luidruchtig. Eind augustus kan het waterpeil dalen tot een klein stroompje, dus pas je verwachtingen aan het seizoen aan. De natte rotsen eromheen blijven de hele dag koel, en daar verzamelen zich de motten. Beweeg langzaam en speur de donkere, vochtige oppervlakken af. Wat eruitziet als kale steen zal vaak trillen, dan opstijgen en oranje knipperen. Sta een minuut stil en de lucht om je heen vult zich met stille beweging.

Wees eerlijk over de timing. De Jersey tijgermotten verschijnen in de warmste maanden, grofweg van juni tot september, en zelfs dan kan een winderige of koele dag ervoor zorgen dat ze verborgen blijven. Buiten die maanden is de vallei nog steeds de moeite waard – vanwege de kliffen, de beek en het zwemmen – maar je zult misschien weinig vleugels zien. Niemand kan de dieren plannen. Dat is een deel van wat een echt reservaat inhoudt.

Het strand zelf beloont het wachten. Het water is helder en wordt snel dieper, en de rotswanden snijden de wind af, waardoor de zee in de baai vaak kalm blijft, zelfs als de open kust onrustig is. Zwem vijftig meter de zee in en keer om. Vanaf het water zie je de hele vallei in één oogopslag: strand, tuinen, de groene bodem van de kloof en de twee grote rotswanden die tegen de bergen aan leunen. Het is een van de mooiste uitzichten aan de Turkse Rivièra, en het kost niets.

Tegen het einde van de middag laten de dagboten hun hoorns klinken en vertrekken, en de vallei verandert van karakter. Schaduwen klimmen langs de oostelijke rotswand. Geiten grazen op richels die onbegaanbaar lijken. De beek wordt luider naarmate het geluid van de mensen wegsterft. Gasten die overnachten steken kaarsen aan op de campingtafels en het strand loopt leeg, op een paar voetsporen na. Als je kunt regelen dat je langer blijft dan de laatste boot, zul je een andere vallei aantreffen dan die de dagtoeristen fotograferen.

Voordat je vertrekt, hurk even neer bij de beek waar deze het strand oversteekt en laat het koude water over je hand stromen. Die dunne beek is de reden voor alles hier: de groene bodem, de tuinen, de vochtige schaduw, de vleugels. De kliffen hielden de wegen buiten en het water hield het leven binnen. Weinig plekken aan deze kust zijn zo eenvoudig beschermd: door rotsen, door afstand en door een beek die maar niet opdroogt.