Istiklalstraat

'n Klokkie lui twee keer – skerp, metaalagtig – en die skare gaan oop sonder om op te kyk. 'n Rooi trem gly verby, naby genoeg om aan te raak. Onder jou voete dra granietplaveiselstene die geluid van duisende skoene. Iewers naby rooster kastaiings op 'n karretjie, en die rook dryf oor die laan. Musiek kom uit drie rigtings gelyktydig – 'n straatmusikant se kitaar, 'n winkelluidspreker, 'n straattromspeler. Dit is Istiklalstraat, en dit hou nooit regtig op nie. Staan stil vir een minuut en laat die stroom mense om jou beweeg.

Die laan loop ongeveer een en 'n half kilometer deur die Beyoğlu-distrik, van Taksim-plein bo tot die Tünel-gebied naby Galata onder. Dit is gesluit vir normale verkeer. Slegs die trem, afleweringswaens en die af en toe polisievoertuig deel die ruimte met voetgangers. Op besige naweekaande kan die skare tot honderdduisende mense op 'n enkele dag swel. Plaaslike inwoners steek daagliks die straat oor sonder om te kyk. Besoekers loop stadig daaroor en lees die fasades bo die winkelvensters.

In die negentiende eeu was dit die Grande Rue de Péra — die hoofstraat van Istanbul se Europese kwartier. Buitelandse ambassades het hul herehuise hier gebou. Bankiers, handelaars en diplomate van regoor Europa het die kafees en teaters gevul. Die argitektuur wys dit steeds. Kyk op en jy sal Neoklassieke kolomme, Art Nouveau-ysterwerk en versierde klipbalkonne sien — style wat uit Parys en Wene ingevoer is. Op straatvlak beset globale handelsmerke en telefoonwinkels die grondvloere. Die laan bevat beide lae gelyktydig — die oue bo, die nuwe onder.

Nadat die Turkse Republiek in 1923 gestig is, het die straat sy huidige naam gekry. Istiklal beteken onafhanklikheid. Die ambassades het konsulate geword toe die hoofstad na Ankara verskuif het, maar die meeste het in hul ou geboue gebly. Verskeie staan steeds direk op die laan agter ysterrelings — jy kan hul vlae tussen die winkels sien. Die hernoeming het 'n verskuiwing gemerk. 'n Straat wat eens deur buitelandse moondhede gedefinieer is, het 'n simbool van die nuwe nasie geword. Vandag behoort dit bowenal aan wie ook al daarlangs loop.

Die rooi tram is 'n oorlewende. Elektriese trems het die eerste keer hier in die vroeë twintigste eeu geloop, vir dekades verdwyn en in 1990 as 'n erfenislyn teruggekeer. Die trem ry teen stapspoed oor die volle lengte van die laan. Aan die onderste punt wag iets ouer - die Tünel, 'n kort ondergrondse kabelbaan wat in 1875 geopen het. Dit klim die steil helling tussen die Galata-waterfront en die laan. Dit is een van die oudste ondergrondse passasierspoorweë ter wêreld, en dit ry steeds elke paar minute.

Halfpad maak 'n versierde boog-ingang oop in Çiçek Pasajı - die Blomgang. 'n Groot brand het in 1870 deur Pera gewoed en die teater wat hier gestaan het, vernietig. In sy plek het 'n elegante arkade met woonstelle bo en winkels onder verrys, gemodelleer na die oordekte gange van Parys. Blomverkopers het dit later gevul, wat die gang sy naam gegee het. Vandag bevat dit 'n ry restaurante en tavernes onder 'n glasdak. Stap vir 'n oomblik binne. Die geraas van die laan verdwyn amper onmiddellik.

Reg langs die gang loop die Balık Pazarı - die vismark. Gebreekte ys, silwer makriel, suurlemoene gestapel in piramides. Verkopers roep pryse uit terwyl katte met volkome selfvertroue die geute patrolleer. Die systrate hier vertak in 'n web van meyhanes - tradisionele tavernes waar mezes, klein gedeelde bordjies, die tafels vol sit. Dit is waar die laan eet. As Istiklal 'n rivier is, is hierdie stegies sy sypoele - stadiger, souter en vol gesprekke. Volg jou neus af in enige van hulle en jy sal 'n tafel vind.

Terug op die hooflaan staan 'n groot kerk van donkerrooi baksteen - Sint Antonius van Padua. Dit is die grootste Rooms-Katolieke kerk in Istanbul, voltooi in 1912 in neo-Gotiese styl, die spitsboogstyl van Middeleeuse Europese katedrale. Dit staan terug van die straat agter 'n binnehof, so baie mense loop verby sonder om dit raak te sien. Mis word steeds in verskeie tale gehou. Die kerk is 'n herinnering dat Beyoğlu een van die mees gemengde woonbuurte in die stad was, en bly - Katoliek, Ortodoks, Joods en Moslem, langs mekaar.

Naby die middelpunt van die laan bereik jy die hoë ysterhekke van die Galatasaray Hoërskool. 'n Skool het eeue lank op hierdie terrein bedryf, en onderrig hier was lank reeds in beide Turks en Frans. Die skool het sy naam gegee aan die omliggende plein – en aan een van Turkye se bekendste sokkerklubs, wat in 1905 deur sy studente gestig is. Die hekke maak selde oop vir besoekers, maar stop en kyk deur die relings na die stil tuine. Generasies skrywers, staatsmanne en atlete het hul tienerjare agter hulle.

Istiklal beloon die stapper wat stadiger ry. Nou gange vertak tussen die winkels – sommige hou tweedehandse boekwinkels, ander platewinkels, kafees of werkswinkels. Straatmusikante eis hul hoeke teen die aand op, en die repertoire strek van Anatoliese volksliedjies tot jazz. Bo-oor span liggies die laan in die winter. Die straat het brande, oproer, agteruitgang en herlewing gesien – Beyoğlu het in die middel van die twintigste eeu vervaag en dekades later weer gevul. Verandering is die enigste konstante gewoonte. Wat jy ook al vandag hier vind, sal volgende jaar effens anders wees.

Voordat jy aanbeweeg, stap na die rand van die laan en staan onder een van die ou fasades. Laat die trem nog een keer verbygaan. Kyk hoe die skare vloei – studente, gesinne, verkopers, toeriste, almal beweeg teen hul eie spoed in dieselfde kanaal. Mense stap al vir meer as 'n eeu langs hierdie presiese lyn – in fezzes, in hoede, en nou in baadjies met kappies. Die klere verander. Die stap bly dieselfde. Wanneer jy gereed is, kies 'n rigting en sluit weer by die stroom aan.