Galata-toring

Jou bene weet jy is hier voor jou oë dit doen. Die strate rondom die toring klim steil, geplavei met verslete keistene wat aan die rand van jou skoen vashaak. Iemand speel gewoonlik kitaar op die klein pleintjie aan die voet. In die herfs is daar houtskoolrook van 'n kastaiingkar. Kyk op en die klip is grys en grof, die mure dik, die vensters klein – en dan vernou die hele ding tot 'n puntige kap. Dit lyk defensief, want dit was.

Die toring is in 1348 gebou deur Genuese handelaars wat aan hierdie kant van die water gehardloop het. Konstantinopel was die Bisantynse hoofstad oorkant die Goue Hoorn, en Genua het hier 'n handelskolonie gehad, met sy eie mure, sy eie wette en sy eie goewerneur. Hulle het hul toring die Toring van Christus genoem. Dit was nie versiering nie. Dit het op die hoogste punt van hul versterkings gestaan en dit het hulle toegelaat om beide die hawe en die stad aan die ander oewer te dophou.

Daardie reëling was selfs destyds vreemd. 'n Buitelandse handelsmoondheid het 'n versterkte distrik binne sig van die keiser se paleis gehou. Die Genuese is handelsvoorregte gegee in ruil vir vlootondersteuning, en hulle het geleidelik uitgebrei wat daardie voorregte beteken het. Hul distrik het lae belasting betaal, plaaslike handelaars ondermyn en baie geld gemaak. Die toring is die laaste groot stuk van daardie operasie wat nog staan.

Die struktuur is ongeveer sewe-en-sestig meter hoog en die mure is etlike meters dik aan die basis. Daardie dikte is hoekom dit oorleef het. Istanbul lê naby 'n aktiewe breuklyn, en aardbewings het baie meer elegante geboue omgewerp. Hierdie een is herhaaldelik beskadig, geplak, herdak en versterk, maar die kern het vir byna sewe eeue gehou. Die boonste dele en die keël bo-op is baie later as die Middeleeuse klipwerk daaronder.

In 1453 het die Ottomane die stad ingeneem, en die Genuese kolonie het oorgegee eerder as om te veg. Die mure is afgebreek. Die toring is toegelaat om te bly, en dit het van werk verander. Onder Ottomaanse bewind het dit op verskillende tye as 'n tronk, 'n winkel, 'n waarnemingspos en bowenal as 'n brandwag gedien. Istanbul was grootliks van hout gebou. Hele distrikte het gereeld gebrand, en iemand moes hier bo wees om rook te soek.

Die brandwagte het in skofte gewerk, dag en nag, en op die balkon geloop. Wanneer hulle rook gesien het, het hulle 'n sein gelig en 'n trom geslaan, en boodskappers het in die strate afgehardloop. Dit was een van die belangriker werk in die stad en een van die eensaamste. Dink daaraan terwyl jy op dieselfde sirkelvormige balkon loop. Vir 'n baie lang tyd was iemand hier bo in elke soort weer, in die hoop om niks te sien nie.

Dan is daar die vlug. In die sewentiende eeu het die reisskrywer Evliya Celebi opgeteken dat 'n man met die naam Hezarfen Ahmed Celebi vlerke aan sy arms vasgemaak het, van hierdie toring gespring het en oor die Bosporus gesweef het om op die Asiatiese kus te land. Dit is 'n afstand van etlike kilometers. Die verslag bestaan; die gebeurtenis self kan nie geverifieer word nie. Turkse tradisie hou dit vas, en die man het 'n lughawe wat na hom vernoem is. Beskou dit as 'n baie goeie storie met een bron.

Neem die hysbak so ver as wat dit gaan, klim dan die laaste trappe. Wanneer jy op die balkon uitkom, waai die wind dadelik. Van hier af organiseer die stad homself. Die Goue Horing sny links van jou in. Die ou skiereiland verrys oorkant, met sy koepels en minarette wat teen die rant gestapel is. Die Bosporus maak regs oop, met die Asiatiese kant daaragter. Baie min stede kan so vinnig van een plek af verstaan word.

Kies die landmerke stadig uit. Die grootste koepel op die oorkantse horison behoort aan 'n groot keiserlike moskee op sy heuwel. Nader aan die water kan jy brûe, veerbootterminale en vissersbote sien. Agter jou val die dakke van die distrik in digte rye weg, met wasgoedlyne en dakkafees. Op 'n helder dag kan jy die Prinse-eilande in die See van Marmara sien, laag en donker aan die horison.

Die buurt hieronder het al baie keer van identiteit verander. Dit was Genuese, toe 'n distrik van Griekse, Armeense, Joodse en Italiaanse families onder Ottomaanse bewind, toe 'n Europese kwartier van ambassades en teaters in die negentiende eeu. Bevolkingsuitruilings en politieke druk het daardie gemeenskappe gedurende die twintigste eeu uitgedun. Hul kerke, sinagoges en skole is steeds daar onder tussen die woonstelblokke, dikwels agter gewone deure in gewone strate.

Die toring self het in 2020 'n museum onder die Turkse Ministerie van Kultuur geword, en die binne-uitstallings is herontwerp. Voor dit was dit dekades as 'n restaurant en nagklub, met aandete-vertonings op die boonste verdieping. Ouer inwoners van die stad onthou dat hulle hier geëet het. Dit was baie dinge, en om 'n monument te wees, is slegs die mees onlangse rol daarvan.

Kyk na die dak vanaf die plein wanneer jy terugkom. Daardie koniese kap is nie Middeleeus nie. Die toring is oor die eeue met verskeie verskillende dakke bedek, en die huidige een dateer uit 'n moderne restourasie. Foto's uit die negentiende eeu toon 'n heeltemal ander profiel. Die silhoeët wat op elke poskaart in hierdie buurt gedruk is, is in werklikheid die nuutste deel van die gebou.

Voordat jy die plein verlaat, sit 'n oomblik op 'n trappie. Rondom jou staan mense in die ry, eet roomys en stry oor watter straat na die water afloop. Byna sewehonderd jaar gelede het 'n Genuese handelaar ruweg hier gestaan en gekyk hoe sy toring voltooi word, en verwag dat sy stad binne 'n stad sou hou. Dit het nie. Die toring het. Drink jou drankie klaar, kies 'n afdraande baan en laat die strate jou na die brug neem.