Starożytne miasto Troja

Najpierw nasłuchuj wiatru. Wieje znad cieśniny Dardanele, stały i słony, uginając suchą trawę między kamieniami wokół ciebie. Świerszcze chrypią w upale. Pod stopami ścieżka to ubita ziemia zmieszana z pokruszoną ceramiką, utwardzoną przez ponad wiek kopania. Ruiny tutaj nie wznoszą się wysoko. Są niskie, brązowe i ciepłe w słońcu, mur przy murze. Nie stoisz na jednym mieście. Stoisz na co najmniej dziewięciu z nich, ściśniętych razem w jednym kopcu.

Archeolodzy nazywają ten kopiec Hisarlik. Pod twoimi stopami znajduje się dziewięć głównych warstw osadniczych, jedna na drugiej, od małego, otoczonego murem miasta założonego około 3000 r. p.n.e. po rzymskie miasto, które przetrwało do późnej starożytności. Każde miasto wznosiło się, prosperowało i upadało. Jego ruiny zostały zrównane z ziemią, a kolejne miasto zostało zbudowane na gruzach. Przez około 4000 lat kopiec rósł metr po metrze. Ponumerowane znaki wokół stanowiska, od Troi Pierwszej do Dziewiątej, wskazują, na którą warstwę patrzysz.

Troja słynie z poematu. Iliada Homera, napisana po grecku około VIII wieku p.n.e., opisuje dziesięcioletnią wojnę toczoną o tę twierdzę. Przez wieki wielu uczonych traktowało tę wojnę jako mit. Później archeolodzy odkryli tu prawdziwą fortecę z epoki brązu, z potężnymi murami, wieżami strażniczymi i warstwami pożaru. Żadna inskrypcja nigdy nie dowiodła, że wojna Homera miała miejsce. Jednak warstwy znane jako Troja Szósta i Troja Siódma pasują do okresu, w którym powstał poemat, i obie noszą ślady przemocy i ognia. Pytanie to pozostaje otwarte, co jest częścią atrakcyjności tego miejsca.

Człowiekiem, który jako pierwszy prowadził tu wykopaliska na wielką skalę, był Heinrich Schliemann, bogaty niemiecki biznesmen, zafascynowany Homerem. Rozpoczął on duże wykopaliska w 1871 roku pod przewodnictwem Franka Calverta, angielskiego mieszkańca, który był właścicielem części kopca i od dawna podejrzewał, co się w nim kryje. Schliemann kopał szybko i intensywnie. Jego robotnicy wykopali ogromny rów prosto przez środek kopca, niszcząc warstwy, których nie uznawał za ważne. Ten wielki rów można zobaczyć do dziś. Od tamtej pory archeolodzy pracują ostrożniej.

W 1873 roku Schliemann znalazł skarb złotej biżuterii, naczyń i broni. Nazwał go Skarbem Priama, na cześć trojańskiego króla z Iliady, i przemycił go z Imperium Osmańskiego. Pomylił się co do nazwy. Złoto pochodziło z Troi Drugiej, miasta o ponad tysiąc lat starszego niż jakakolwiek wojna homerycka. Skarb później trafił do Berlina, zniknął w 1945 roku i odnalazł się po kilkudziesięciu latach w Moskwie, gdzie nadal znajduje się jego znaczna część. Teren, na którym go znaleziono, jest częścią trasy, którą podążasz.

Idź w kierunku wschodniej strony stanowiska, a dotrzesz do murów Troi Szóstej. To najbardziej imponujące kamienie w Troi. Są one pochylone do wewnątrz pod lekkim kątem, wykonane z ciętego wapienia, osadzonego w gładkich ścianach, z podstawą potężnej wieży strażniczej, która wciąż stoi. W późnej epoce brązu mury te wznosiły się o kilka metrów wyżej, zwieńczone cegłą mułową. Przyjrzyj się pionowym szwom dzielącym mur na sekcje. Budowniczowie mogli ich używać do radzenia sobie ze skutkami trzęsień ziemi, które stanowią stałe zagrożenie na tym wybrzeżu.

A koń? Drewniany koń nigdy nie pojawia się w samej Iliadzie. Pochodzi z późniejszych greckich poematów i z Odysei Homera, gdzie wspomina się o tym triku. Nikt nie wie, czy koń istniał naprawdę. Może to wspomnienie machiny oblężniczej, statku lub po prostu wynalazek. Współczesny drewniany koń stoi przy wejściu na teren, zbudowany dla zwiedzających, a dzieci wchodzą do niego prawie codziennie. Legenda czy nie, historia ta przeniosła to niewielkie wzgórze do języków używanych na całym świecie.

W pobliżu centrum kopca poszukaj szerokiej kamiennej rampy, która wznosi się pod łagodnym kątem. Prowadziła ona do cytadeli Troi Drugiej, prawie 5000 lat temu, a Schliemann znalazł swój skarb w jej pobliżu. Rampa jest wyłożona płaskimi kamieniami i równo obrzeżona. Wozy i ludzie wjeżdżali do twierdzy tą drogą, gdy piramidy w Egipcie były jeszcze nowe. Jest to jedna z najstarszych budowli, jakie można zobaczyć w Troi, i jedna z najłatwiejszych do wyobrażenia sobie w praktyce.

Ostatnie miasta na tym wzgórzu były greckie i rzymskie. Nazwali miasto Ilion i traktowali je jako miejsce pamięci. Starożytni pisarze twierdzą, że Aleksander Wielki odwiedził je w 334 r. p.n.e., oddał hołd pobliskiemu grobowcowi Achillesa i złożył ofiary. Rzymscy cesarze faworyzowali to miasto, ponieważ Rzym wywodził swoje korzenie od trojańskiego bohatera Eneasza. Na południowym krańcu wzgórza można usiąść w małym rzymskim odeonie, zadaszonym teatrze muzycznym, którego zakrzywione kamienne siedzenia przetrwały do dziś.

Troja została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1998 roku. Dwadzieścia lat później, w 2018 roku, w wiosce Tevfikiye, niedaleko miejsca, w którym stoisz, otwarto Muzeum Troi. Jego rdzawy sześcian mieści tysiące znalezisk z kopca, w tym eksponaty zwrócone z zagranicznych muzeów. Jeśli ruiny wydają się trudne do odczytania, muzeum pokazuje im twarze, narzędzia i głosy. Wielu odwiedzających twierdzi, że miejsce to nabiera sensu za drugim razem, gdy przedmioty wypełnią luki.

Zanim wyjdziesz, zatrzymaj się w cichym miejscu i skieruj wzrok na północny zachód, w stronę cieśniny. Równina poniżej ciebie była kiedyś szeroką zatoką, powoli zamuloną przez rzeki przez tysiące lat. Statki mogły kiedyś kotwiczyć tam, gdzie teraz przemierzają pola traktory. Zatrzymaj się i pozwól wiatrowi robić to, co zawsze tu robił. Dziewięć miast usłyszało to przed tobą. Jakakolwiek jest prawda kryjąca się za wierszem, ludzie wciąż wybierali to wzgórze, raz po raz, i tego popołudnia ty również.