کاخ اسحاق پاشا

باد قبل از رسیدن به دروازه می‌رسد. در این تراس چیزی برای شکستن آن وجود ندارد و گرد و غبار ریز را با خود حمل می‌کند که در عرض چند دقیقه روی لب‌هایتان می‌نشیند. دستتان را روی سنگ بگذارید. بعد از ظهر گرم، تقریباً داغ و کمی زبر است - یک سنگ آتشفشانی زرد-قهوه‌ای که در همان نزدیکی استخراج شده است. در داخل اتاق‌ها، باد با عبور از دهانه‌های خالی پنجره، زیر و بمی آن را تغییر می‌دهد. این صدا بیشتر چیزی است که اینجا خواهید شنید.

کاخ بر روی یک تراس سنگی بالای دشت دوغوبایزید، در ارتفاع حدود ۲۰۰۰ متری قرار دارد. از لبه به بیرون نگاه کنید. دشت صاف و رنگ‌پریده تا افق امتداد دارد و توسط جاده‌ای به سمت شرق به سمت مرز ایران قطع می‌شود. آن جاده نقطه عطف است. این ساختمان در جایی قرار گرفته بود که می‌توانست مسیر کاروان‌ها را زیر نظر داشته باشد و هر کسی که این تراس را در اختیار داشت می‌توانست هر چیزی را که در امتداد آن حرکت می‌کرد، جریمه کند یا مسدود کند.

تاریخ‌گذاری به آن اندازه که کتاب‌های راهنما می‌گویند، مرتب نیست. کتیبه‌ای در داخل بخش حرمسرا تاریخ ۱۷۸۴ را نشان می‌دهد که تکمیل آن بخش را ثابت می‌کند. به طور کلی تصور می‌شود که کار حدود یک قرن قبل آغاز شده باشد. بنابراین، مجموعه ای که در حال قدم زدن در آن هستید، به جای اینکه بر اساس یک نقشه واحد ساخته شود، طی نسل‌ها سرهم شده است و تفاوت در سنگ‌تراشی بین بخش‌ها یکی از جالب‌ترین چیزهایی است که باید به دنبال آن باشید.

این بنا توسط سلطان عثمانی ساخته نشده است. سازندگان آن چیلدیراوغلو، سلسله‌ای محلی بودند که بر این منطقه مرزی در لبه شرقی امپراتوری حکومت می‌کردند. فاصله از پایتخت به خانواده‌هایی مانند این استقلال قابل توجهی می‌داد. کاخی به این اندازه، در این فاصله از استانبول، بیانگر این است که چه کسی واقعاً مرز را اداره می‌کرده است. توجه داشته باشید که این کاخ دارای یک مسجد، یک مقبره، سیاه‌چال‌ها، آشپزخانه‌ها و یک دیوار مستحکم است. این یک دولت کوچک است، نه یک خانه روستایی.

قبل از ورود، جلوی دروازه اصلی بایستید. سنگ اطراف درگاه با نقش برجسته‌های حکاکی شده - گل‌ها، نوارهای هندسی، گل‌های رز - پوشیده شده است و بالای دهانه، سطح به ردیف‌هایی از طاقچه‌های کوچک توخالی که مانند لانه زنبور روی هم چیده شده‌اند، تقسیم می‌شود. این عنصر از معماری اسلامی در شرق دورتر می‌آید. در جای دیگری از این مجموعه، جزئیاتی را خواهید یافت که محققان آنها را به سنت‌های ساختمانی سلجوقی، عثمانی، گرجی، ارمنی و ایرانی مرتبط می‌دانند. این ترکیب، امضای محلی است.

از طریق دروازه، حیاط اول، حیاط عمومی، قرار دارد. ساختمان‌های خدماتی، اصطبل‌ها، انبارها و اتاق‌های نگهبانی به آن راه داشتند. رفت و آمدهایی که با حاکم سروکار داشتند، تا اینجا می‌آمدند و معمولاً جلوتر نمی‌رفتند. مقیاس سخاوتمندانه است و سطوح ساده هستند. سنگ‌تراشی ساده اینجا را با کنده‌کاری‌های درگاهی که از آن عبور کرده‌اید، مقایسه کنید. این ترتیب عمداً چیده شده است: در آستانه قرار دهید، سپس به کار خود برسید.

دروازه دوم به حیاط خصوصی منتهی می‌شود و کنده‌کاری‌ها دوباره تشدید می‌شوند. در یک طرف، مسجد قرار دارد، با یک گنبد و یک محراب کنده‌کاری شده در داخل. در کنار آن، یک اتاق مقبره زیر یک سقف سنگی مخروطی قرار دارد، شکلی که از میان ساختمان‌های سلجوقی و آناتولیایی قبلی امتداد می‌یابد. فضای داخلی مسجد ارزش چند دقیقه‌ای را که صرف می‌کنید، دارد. نور از بالا می‌تابد و نوارهای کنده‌کاری شده اطراف استوانه گنبد هنوز واضح هستند.

در آن سوی آن، حرمسرا، به معنای بخش خصوصی خانواده، قرار دارد. اتاق‌ها با چیدمانی فشرده به حیاط باز می‌شوند و هر کدام یک شومینه سنگی در دیوار دارند. با عبور از میان آنها، شومینه‌ها را بشمارید تا بفهمید چند خانوار در اینجا زندگی می‌کردند. زمستان‌های این فلات سخت است. گرمایش چیز لوکسی نبود و سازندگان از همان ابتدا به وضوح آن را به عنوان یک مشکل طراحی در نظر گرفته بودند.

اغلب گفته می‌شود که این کاخ دارای سیستم گرمایش مرکزی بوده و هوای گرم از زیر کف و از طریق کانال‌هایی در دیوارها منتقل می‌شده است. این را به عنوان یک سنت محلی قوی در نظر بگیرید نه یک واقعیت ثابت. چیزی که شکی در آن نیست این است که دیوارها ضخیم هستند، دهانه‌های پنجره‌ها متوسط هستند و اتاق‌ها طوری چیده شده‌اند که گرما را نگه دارند. آب نیز از بیرون آورده می‌شد و یک سیستم زهکشی در زیر کف وجود دارد.

داستان دیگری به درها مربوط می‌شود. روایت‌ها می‌گویند که این کاخ زمانی درهای طلاکاری شده داشته است و در طول یکی از جنگ‌هایی که این مرز را در قرن نوزدهم درنوردید، آنها را برداشته و به روسیه منتقل کرده‌اند. نسخه‌هایی از این داستان، آنها را در یک مجموعه موزه در آنجا قرار می‌دهد. این داستان با اطمینان در محل تکرار می‌شود و ممکن است درست باشد، اما با آن به عنوان یک سنت رفتار کنید. خودِ درگاه‌ها اکنون در چندین مکان رو به آسمان باز هستند.

چیزی مدرن را متوجه خواهید شد. در طول مرمت، یک سازه سقف محافظ از جنس فلز و شیشه بر روی بخش‌هایی از مجموعه نصب شد. نظرات در مورد آن در بین معماران قوی و عمدتاً منفی است و می‌توانید تصمیم بگیرید که در کجا ایستاده‌اید. با این حال، استدلال عملی واقعی است. برف و آب ذوب شده هر زمستان وارد سنگ‌تراشی می‌شدند و یک ویرانه بدون سقف در این فلات آینده‌ای نامعلوم ندارد.

قبل از ترک، به شیب پشت کاخ نگاه کنید. روی صخره بالا، بقایای سکونتگاه قدیمی‌تر - یک ارگ، یک مسجد که مدت‌ها قبل از کاخ ساخته شده است و اتاق‌هایی که در صخره پایین کنده شده‌اند - قرار دارد. یکی از آن اتاق‌های کنده شده به دوره اورارتویی نسبت داده می‌شود، که نشان می‌دهد مردم بیش از دو هزار سال قبل از بالا رفتن کاخ، روی این صخره کار می‌کردند. مسیر صعود کوتاه است اما زمین سست است.

سپس برگردید و رو به شمال باشید. در یک روز آفتابی، یک مخروط سفید بسیار بزرگ در بالای دشت در آن جهت قرار دارد و بر هر چیز دیگری که در دید است، تسلط دارد. بیشتر روزها در مه یا ابر پنهان می‌شود، بنابراین اگر قابل مشاهده است، بایستید و نگاه کنید. پشت سرتان، پنجره‌های خالی همچنان آن صدای آهسته را در باد ایجاد می‌کنند. قبل از اینکه به پایین برگردید، یک دقیقه اینجا در لبه تراس به آن فرصت دهید.