इशाक पाशा पॅलेस

तुम्ही दरवाजापर्यंत पोहोचण्याआधीच वारा येतो. या उंचवट्यावर त्याला तोडायला काहीच नाही, आणि तो बारीक धूळ वाहून आणतो, जी काही मिनिटांतच तुमच्या ओठांवर स्थिरावते. दगडावर हात ठेवा. दुपारी तो उबदार, जवळजवळ गरम आणि किंचित खडबडीत असतो — जवळच उत्खनन केलेला एक पिवळसर-तपकिरी ज्वालामुखी खडक. खोल्यांमध्ये, रिकाम्या खिडक्यांमधून वाहताना वाऱ्याचा सूर बदलतो. इथे तुम्हाला ऐकू येणारा बहुतेक आवाज हाच असेल.

हा राजवाडा डोगुबायझितच्या मैदानावर, सुमारे २,००० मीटर उंचीवर, एका खडकाळ उंचवट्यावर वसलेला आहे. कडेवरून बाहेर पहा. क्षितिजापर्यंत सपाट आणि फिकट मैदान पसरलेले आहे, ज्याला पूर्वेकडे इराणी सीमेकडे जाणारा एक रस्ता छेदतो. तोच रस्ता महत्त्वाचा आहे. ही इमारत अशा ठिकाणी बांधली गेली होती जिथून व्यापारी तांड्याच्या मार्गावर नजर ठेवता येईल, आणि ज्याच्या ताब्यात हा उंचवटा असेल तो त्यावरून जाणाऱ्या प्रत्येक गोष्टीवर कर लावू शकत असे किंवा अडथळा आणू शकत असे.

मार्गदर्शक पुस्तकांमध्ये सुचवल्याप्रमाणे या वास्तूचा कालनिर्णय तितका सुस्पष्ट नाही. अंतःपुराच्या भागातील एका शिलालेखावर १७८४ ही तारीख आहे, जी त्या भागाच्या पूर्णत्वाची निश्चिती करते. साधारणपणे असे मानले जाते की या कामाला सुमारे एक शतक आधी सुरुवात झाली होती. त्यामुळे, तुम्ही ज्या संकुलातून चालत आहात ते एकाच आराखड्यानुसार बांधण्याऐवजी पिढ्यानपिढ्या एकत्र जुळवून तयार केले गेले आहे, आणि वेगवेगळ्या भागांमधील दगडकामातील फरक ही पाहण्यासारख्या अधिक मनोरंजक गोष्टींपैकी एक आहे.

हे ओटोमन सुलतानाने बांधले नव्हते. याचे बांधकाम करणारे चिल्दिरोग्लू हे स्थानिक घराणे होते, जे साम्राज्याच्या पूर्वेकडील सीमेवरील या सीमावर्ती जिल्ह्यावर राज्य करत होते. राजधानीपासूनच्या अंतरामुळे अशा कुटुंबांना मोठे स्वातंत्र्य मिळाले होते. इस्तंबूलपासून इतक्या दूर असलेला, या आकाराचा राजवाडा म्हणजे सीमेवर खऱ्या अर्थाने कोणाचे राज्य होते, याचेच एक प्रतीक आहे. लक्षात घ्या की यात एक मशीद, एक कबर, तुरुंग, स्वयंपाकघर आणि एक तटबंदीची भिंत आहे. हे एक छोटेसे सरकारी घर आहे, एखादे ग्राम्य नाही.

आत जाण्यापूर्वी मुख्य प्रवेशद्वारासमोर उभे राहा. प्रवेशद्वाराच्या सभोवतालचा दगड कोरीव नक्षीने झाकलेला आहे — फुले, भौमितिक पट्टे, गुलाबाच्या आकाराची नक्षी — आणि प्रवेशद्वाराच्या वरच्या बाजूला पृष्ठभाग मधमाश्यांच्या पोळ्याप्रमाणे रचलेल्या लहान पोकळ कोनाड्यांच्या थरांमध्ये विभागलेला आहे. तो घटक पूर्वेकडील इस्लामिक वास्तुकलेतून आला आहे. संकुलात इतरत्र तुम्हाला असे तपशील आढळतील, जे विद्वान सेल्जुक, ओटोमन, जॉर्जियन, आर्मेनियन आणि पर्शियन बांधकाम परंपरांशी जोडतात. हे मिश्रण ही स्थानिक ओळख आहे.

दरवाजातून आत गेल्यावर पहिले, सार्वजनिक अंगण आहे. त्यातूनच सेवा इमारती, तबेले, कोठारे आणि पहारेकऱ्यांच्या खोल्या उघडत होत्या. राज्यपालांशी संबंधित काम असलेली वाहतूक इथपर्यंतच येत असे आणि सहसा पुढे जात नसे. आकार भव्य आहे आणि पृष्ठभाग सपाट आहेत. तुम्ही नुकत्याच ओलांडलेल्या दरवाज्यावरील कोरीव कामाशी येथील साध्या दगडी बांधकामाची तुलना करा. हा क्रम हेतुपुरस्सर रचला गेला होता: उंबरठ्यावर छाप पाडा, मग कामाला लागा.

दुसरे प्रवेशद्वार खाजगी अंगणात घेऊन जाते आणि तिथे कोरीवकाम पुन्हा अधिक तीव्र होते. एका बाजूला मशीद उभी आहे, जिच्या आत एक घुमट आणि कोरलेली प्रार्थना-कोनाडा आहे. तिच्या बाजूला शंकूच्या आकाराच्या दगडी छताखाली एक कबर-कक्ष आहे, जो सेल्जुक आणि पूर्वीच्या अनातोलियन बांधकामात आढळणारा एक प्रकार आहे. मशिदीचा आतील भाग पाहण्यासाठी लागणारी काही मिनिटे सार्थकी लागतात. प्रकाश उंच भागातून आत येतो, आणि घुमटाच्या मध्यभागी असलेले कोरीव पट्टे अजूनही सुस्पष्ट आहेत.

त्याच्या पलीकडे अंतःपुराचा, म्हणजेच कुटुंबाच्या खाजगी निवासस्थानांचा भाग आहे. एका अंगणातून अरुंद रचनेत खोल्या उघडतात, आणि प्रत्येक खोलीत भिंतीतच एक दगडी शेकोटी बसवलेली आहे. तुम्ही पुढे जाताना शेकोट्या मोजल्यास, येथे किती कुटुंबे राहत होती याचा तुम्हाला अंदाज येईल. या पठारावरील हिवाळा अतिशय कडक असतो. उष्णता ही चैनीची गोष्ट नव्हती, आणि बांधकाम करणाऱ्यांनी सुरुवातीपासूनच याला एक रचनेची समस्या मानले होते हे स्पष्ट दिसते.

या महालात एक केंद्रीय उष्णता प्रणाली होती असे अनेकदा वर्णन केले जाते, ज्यात गरम हवा फरशीखालून आणि भिंतींमधील नलिकांमधून वाहून नेली जात असे. याला एक प्रस्थापित सत्य मानण्याऐवजी एक प्रबळ स्थानिक परंपरा माना. यात शंका नाही की भिंती जाड आहेत, खिडक्या लहान आहेत आणि खोल्यांची रचना उष्णता टिकवून ठेवण्यासाठी केलेली आहे. पाणीदेखील बाहेरून आणले जात असे आणि फरशीखाली पाण्याचा निचरा करण्याची व्यवस्था आहे.

दरवाजांशी एक वेगळीच कहाणी जोडलेली आहे. परंपरेनुसार, या राजवाड्याला एकेकाळी सोन्याचा मुलामा दिलेले दरवाजे होते आणि एकोणिसाव्या शतकात या सीमेवर झालेल्या युद्धांपैकी एका युद्धादरम्यान ते काढून रशियाला नेण्यात आले. या कथेच्या काही आवृत्त्यांनुसार, ते तेथील एका संग्रहालयाच्या संग्रहात आहेत. ही गोष्ट स्थानिक पातळीवर आत्मविश्वासाने सांगितली जाते आणि ती खरीही असू शकते, पण तिला केवळ एक परंपराच माना. आता अनेक ठिकाणी ते दरवाजे आकाशाकडे उघडे आहेत.

तुम्हाला एक आधुनिक गोष्ट लक्षात येईल. जीर्णोद्धाराच्या वेळी, या संकुलाच्या काही भागांवर धातू आणि काचेचे एक संरक्षक छत बसवण्यात आले. वास्तुविशारदांमध्ये याबद्दल तीव्र आणि बहुतांशी नकारात्मक मते आहेत, आणि तुमची भूमिका काय आहे हे तुम्ही ठरवू शकता. तथापि, यामागील व्यावहारिक युक्तिवाद खरा आहे. प्रत्येक हिवाळ्यात बर्फ आणि वितळलेले पाणी दगडी बांधकामात शिरत होते, आणि या पठारावरील छताविना असलेल्या अवशेषांचे भविष्य अनिश्चित नाही.

तुम्ही निघण्यापूर्वी राजवाड्याच्या मागच्या उताराकडे वर पाहा. वरील खडकावर जुन्या वस्तीचे अवशेष आहेत — एक किल्ला, राजवाड्याच्या खूप आधी बांधलेली एक मशीद आणि खाली खडकात कोरलेल्या खोल्या. त्या कोरलेल्या खोल्यांपैकी एक खोली उरार्टियन काळातील मानली जाते, ज्यामुळे असे सूचित होते की राजवाडा बांधण्यापूर्वी दोन हजार वर्षांहून अधिक काळ आधीपासून लोक या खडकावर काम करत होते. चढण छोटी आहे पण जमीन भुसभुशीत आहे.

मग वळून उत्तरेकडे तोंड करा. निरभ्र दिवशी त्या दिशेला मैदानावर एक खूप मोठा पांढरा शंकू उभा असतो आणि तो दृष्टीक्षेपातील इतर सर्व गोष्टींवर वर्चस्व गाजवतो. बहुतेक दिवस तो धुक्यात किंवा ढगांमध्ये लपलेला असतो, म्हणून जर तो दिसत असेल, तर थांबा आणि पाहा. तुमच्या मागे, रिकाम्या खिडक्यांमधून वाऱ्यामुळे तो मंद आवाज येत राहतो. खाली परत जाण्यापूर्वी, टेरेसच्या कडेला येथे एक मिनिट थांबा.