दल्यान आणि काउनोस खडकातील कबरी

वेलींच्या झुडपात कुठेतरी बोटीच्या इंजिनचा मंद आवाज येतो, आणि माणसापेक्षा उंच असलेल्या त्या वेली वाऱ्याच्या झुळकेने एकमेकांवर घासल्या जातात. नदी हिरवीगार आणि संथपणे पुढे सरकते. एक मासा उडी मारतो, खाली आदळतो आणि दिसेनासा होतो. मग तुम्ही वर पाहता, आणि पाण्यापलीकडचा कडा तुम्हाला पूर्णपणे थांबवतो. नदीच्या वर, खडकावर कोरलेली मंदिरांची दर्शनी रूपे उभी आहेत — स्तंभ, दरवाजे, त्रिकोणी कळस — जणू काही इमारती डोंगरातून बाहेर पडण्याचा प्रयत्न करत आहेत.

शहराच्या नावापासून सुरुवात करा, कारण ते इथल्या भूदृश्याचे वर्णन करते. तुर्की भाषेत दल्यान म्हणजे मासेमारीचा बंधारा — मासे पकडण्यासाठीचा एक अडथळा. हे शहर एका वळणदार कालव्यावर वसलेले आहे, जो तुमच्या मागे आतल्या बाजूला असलेल्या कोयजेगिझ सरोवराला भूमध्य समुद्राशी जोडतो. या दोन्हींच्या मध्ये, नदी वेलींच्या झुडपांमधून अनेक कालव्यांच्या जाळ्यात विभागली जाते. ऋतूनुसार मासे वर-खाली फिरतात आणि पिढ्यानपिढ्या इथे बंधाऱ्यांनी त्यांची शिकार केली आहे. या ठिकाणाची विचारसरणी बोटींची आहे, गाड्यांची नाही.

आता त्या कोरलेल्या दर्शनी भागांबद्दल बोलूया. त्या कबरी आहेत, ज्या जवळच्या प्राचीन शहर काउनोसच्या शासकांसाठी आणि प्रमुख घराण्यांसाठी इसवी सन पूर्व चौथ्या शतकात कोरण्यात आल्या होत्या. त्यातील सर्वात भव्य कबरी ग्रीक मंदिरांच्या दर्शनी भागासारख्या आकाराच्या आहेत, ज्यात स्तंभांच्या मध्ये दोन खांब आणि वर एक कोरलेले त्रिकोणी कळस आहे. प्रत्येकाच्या आत मृतांसाठी दगडी बाक असलेली एक लहान खोली आहे. त्यांना उंच कड्यावर कोरल्यामुळे मृत व्यक्ती जिवंत जगाच्या वर, नदीकडे तोंड करून राहत असत — सर्वांना दिसत, पण जवळपास कोणीही तिथे पोहोचू शकत नसे.

त्या रांगेत पुढे पाहा, जोपर्यंत तुम्हाला ती कबर सापडत नाही जी कधीच पूर्ण झाली नाही. एक दर्शनी भाग तर अर्धवटच थांबतो — वरचा भाग तपशीलवार कोरलेला, तर खालचा भाग अजूनही खडबडीत खडक. जणू काही वाक्याच्या मध्येच थांबलेला एक धडा. कोरणारे वरून खाली काम करत, उतरताना कड्याचा पृष्ठभाग कापत असत, त्यामुळे त्यांना खालून आधाराची कधीच गरज भासली नाही. कशामुळे तरी कामात व्यत्यय आला — इतिहासात त्याची नोंद नाही — आणि तेव्हापासून तो दगड वाट पाहत उभा आहे.

ज्या लोकांनी या कबरी बांधायला लावल्या ते कॅरियन होते, आणि त्यांचे शहर, काउनोस, लिसियाच्या सीमेवर वसलेले होते, ज्यांच्या खडकातील कबरींशी ह्या कबरींचे खूप साम्य आहे. प्राचीन काळातही काउनोसचे लोक बाहेरील लोकांना असामान्य वाटत असत. ग्रीक इतिहासकार हेरोडोटसने त्यांच्या वैशिष्ट्यपूर्ण चालीरीतींबद्दल लिहिले आहे — त्याच्या मते, ते पुरुष, स्त्रिया आणि मुलांच्या मोठ्या गटांमध्ये एकत्र मद्यपान करण्यासाठी जमत असत, ज्यामुळे त्याचे वाचक आश्चर्यचकित आणि आकर्षित झाले. दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर, स्वतःच्याच वेगळ्या पद्धती असलेले एक सीमावर्ती शहर. काही गोष्टी टिकून राहतात.

तुम्ही पलीकडच्या तीरावर असलेल्या काउनोस शहराला भेट देऊ शकता. कोणाला आठवत असेल तेव्हापासून, एक लहान वल्ह्याची होडी येथून नदी पार करत आहे, आणि हा छोटासा प्रवासच या ठिकाणचे आकर्षण आहे. या ठिकाणी तुम्हाला डोंगराच्या उतारावर कोरलेले एक नाट्यगृह, रोमन स्नानगृहे, मंदिराच्या सज्जा आणि जुन्या बंदराच्या चौकाजवळ एक झऱ्याचे घर आढळेल. हे शहर एका खडकाकडे चढत जाते, जिथून कालव्यांचे विस्तीर्ण दृश्य दिसते. येथे निवांतपणे दोन तास घालवा.

अवशेषांमध्ये उभे राहिल्यावर तुमच्या लक्षात एक विचित्र गोष्ट येईल: समुद्र नाहीसा झाला आहे. काउनोस हे एक बंदर होते, तरीही आता किनारा कित्येक किलोमीटर दूर आहे. हे नदीनेच केले. शतकानुशतके, तिने डोंगरांवरून गाळ वाहून आणला आणि किनारा समुद्राच्या दिशेने ढकलला, ज्यामुळे बंदराचा दलदलीत रूपांतर होऊन त्याचा गळा दाबला गेला. पाणी ओसरल्याने व्यापारही मंदावला. या किनाऱ्यावर हे चित्र सामान्य आहे, पण फार कमी ठिकाणी ते इतके स्पष्टपणे दिसते — एक कार्यरत बंदर हळूहळू स्वतःच्याच नदीमुळे किनाऱ्यावर ढकलले गेले.

कालव्यांच्या दुसऱ्या बाजूने पुढे गेल्यास, ते इस्तुझू बीचवर उघडतात, जो नदीचा त्रिभुज प्रदेश आणि मोकळा समुद्र यांच्यामध्ये चार किलोमीटरपर्यंत पसरलेला एक अरुंद वाळूचा पट्टा आहे. एका बाजूला गोडे पाणी, दुसऱ्या बाजूला खारे पाणी आणि मध्ये बारीक वाळू. हे भूमध्य समुद्रातील लॉगरहेड समुद्री कासवांच्या (ज्यांचे शास्त्रीय नाव कॅरेटा कॅरेटा आहे) घरट्यांसाठीच्या महत्त्वाच्या किनाऱ्यांपैकी एक आहे. उन्हाळ्याच्या रात्री, मादी कासवे अंडी घालण्यासाठी या वाळूवर स्वतःला ओढून घेतात, जसे त्यांचे पूर्वज फार पूर्वीपासून करत आले आहेत.

१९८० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात, तो समुद्रकिनारा जवळजवळ एक रिसॉर्ट बनणार होता. कासवांच्या घरट्यांच्या वाळूवरच एका मोठ्या हॉटेल प्रकल्पाची योजना आखण्यात आली होती. जून हायमॉफ नावाची एक ब्रिटिश-जन्मलेली महिला — स्थानिक लोक तिला कॅप्टन जून म्हणत — येथे एका बीच हटमध्ये स्थायिक झाली होती, आणि तिने या प्रकल्पाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय मोहीम चालवली, ज्यामुळे पर्यावरणवादी आणि वृत्तपत्रांच्या मथळ्यांनी दल्यानकडे लक्ष वेधले. तो विकास थांबवण्यात आला, आणि १९८८ मध्ये त्या परिसराला औपचारिक संरक्षण मिळाले. लोकांनी पुरेसा जोरदार विरोध केल्यामुळे कासवांनी आपला समुद्रकिनारा टिकवून ठेवला.

या संरक्षणाला कठोर अंमलबजावणी आहे, आणि पर्यटक त्याचाच एक भाग आहेत. घरटी बांधण्याच्या हंगामात, मादी कासवे आणि पिल्लांना त्रास होऊ नये म्हणून समुद्रकिनारा रात्री बंद केला जातो. दिवसा, चिन्हांकित क्षेत्रांपासून दूर राहा आणि तुम्हाला दिसणारे तारेचे पिंजरे जागेवरच राहू द्या — ते घरट्यांचे भक्षकांपासून संरक्षण करतात. समुद्रकिनाऱ्याच्या दूरच्या टोकाला, एक पुनर्वसन केंद्र जखमी सागरी कासवांवर उपचार करते, आणि तुम्ही तिथे भेट देऊ शकता. जर तुम्हाला पाण्यात एखादे कासव दिसले, तर त्याचा पाठलाग न करता किंवा त्याला खाऊ न घालता त्याचे कौतुक करा.

ही नदी स्वतःच एका मंद अर्थव्यवस्थेसारखी चालते. निळे खेकडे उथळ पाण्यातून अलगदपणे फिरतात, कालव्यांमध्ये मुलेट माशांचे थवे जमतात आणि मच्छीमार सहकारी संस्था अजूनही नदीमुखाजवळील बंधाऱ्यांवर काम करते. दिवसभर बोटी शहर, कबरी, समुद्रकिनारा आणि तलाव यांच्यामध्ये ये-जा करत असतात. तलावाच्या काठावर, सुलतानीये येथील गरम पाण्याचे झरे आणि चिखलाची स्नानं अशा स्नानार्थींना आकर्षित करतात, जे स्वतःला चिखलाने माखवून घेतात आणि उन्हात भाजून घेतात — स्थानिक लोक या चिखलाला सर्व प्रकारच्या फायद्यांचे श्रेय देतात, आणि या श्रद्धेचा आनंद एक परंपरा आणि एक उत्तम छायाचित्र म्हणून घेणेच योग्य ठरते.

आज कधीतरी, इंजिन बंद करून, स्वतःला पुन्हा पाण्यावर तरंगताना अनुभवा. वेली सळसळतात. नदी संथपणे वाहते. सुमारे चोवीस शतकांपासून जशा आहेत तशाच त्या कबरी खाली पाहत आहेत, आणि वाळूच्या बेटापलीकडे कुठेतरी, एक कासव अंधाराची वाट पाहत लाटांमध्ये गोल फिरत आहे. शासक, इतिहासकार, प्रचारक, मच्छीमार — येथील प्रत्येकाने या नदीच्या सभोवताली काम केले, तिच्या विरोधात कधीही नाही. काही शांत क्षणांसाठी, तुम्हीही अगदी तेच करत असता.