Dalyan en Kaunos Rotsgraven

Een bootmotor bromt ergens tussen het riet, en het riet zelf – hoger dan een mens – ruist tegen elkaar in de wind. De rivier glijdt er langzaam voorbij, groen en traag. Een vis springt, plonst in het water en is verdwenen. Dan kijk je omhoog, en de klif aan de overkant van het water houdt je volledig tegen. Hoog boven de rivier, uitgehouwen in de rotswand, staan de gevels van tempels – zuilen, deuropeningen, driehoekige frontons – alsof gebouwen uit de berg proberen te stappen.

Begin met de naam van het stadje, want die verklaart het landschap. Dalyan betekent visvangst in het Turks – een barrière om vissen te vangen. Het stadje ligt aan een kronkelend kanaal dat het Köyceğiz-meer, landinwaarts achter je, verbindt met de Middellandse Zee. Tussen de twee splitst de rivier zich in een doolhof van kanalen door de rietvelden. Vissen trekken met de seizoenen mee, en visvangst wordt hier al generaties lang gedaan. Boten, geen auto's, bepalen hoe deze plek denkt.

En dan die uitgehouwen gevels. Het zijn graven, uitgehouwen in de vierde eeuw voor Christus voor de heersers en vooraanstaande families van Kaunos, de nabijgelegen oude stad. De meest imposante graven hebben de vorm van Griekse tempelfronten, met twee zuilen tussen pilasters en een gebeeldhouwd driehoekig fronton erboven. Binnenin bevindt zich een kleine kamer met stenen banken voor de doden. Doordat ze hoog in de rotswand werden uitgehouwen, bevonden de doden zich boven de wereld van de levenden, met uitzicht op de rivier – zichtbaar voor iedereen, maar voor bijna niemand bereikbaar.

Kijk langs de rij tot je het graf vindt dat nooit is afgemaakt. Eén gevel stopt halverwege – het bovenste gedeelte is gedetailleerd uitgehouwen, het onderste deel is nog ruwe rots. Het is een les die midden in een zin is bevroren. De beeldhouwers werkten van boven naar beneden en hakten de rotswand weg terwijl ze afdaalden, waardoor ze nooit steigers van onderaf nodig hadden. Iets onderbrak het werk – de geschiedenis vermeldt niet wat – en de steen ligt er sindsdien te wachten.

De opdrachtgevers van deze graven waren Kariërs, en hun stad, Kaunos, lag op de grens met Lycië, waarvan de rotsgraven sterk op deze lijken. De inwoners van Kaunos vonden buitenstaanders zelfs in de oudheid al bijzonder. De Griekse historicus Herodotus schreef over hun bijzondere gewoonten – hij beweerde dat ze in grote groepen, met mannen, vrouwen en kinderen, samenkwamen om te drinken, wat zijn lezers zowel schandaliseerde als fascineerde. Kortom, een grensstad met een eigen manier van leven. Sommige dingen blijven bestaan.

Je kunt Kaunos zelf bezoeken aan de overkant van de rivier. Al zolang men zich kan herinneren, vaart hier een kleine roeiboot over de rivier, en de korte overtocht draagt bij aan de charme. Op de locatie vind je een theater dat tegen de heuvel is uitgehouwen, Romeinse baden, tempelterrassen en een fonteinhuis bij de oude havenagora. De stad klimt omhoog naar een acropolisrots met een weids uitzicht over de kanalen. Trek er een paar uur voor uit, op je gemak.

Als je tussen de ruïnes staat, valt je iets vreemds op: de zee ontbreekt. Kaunos was een haven, maar de kust ligt nu kilometers verderop. Dat heeft de rivier veroorzaakt. Eeuw na eeuw voerde de rivier slib vanuit de bergen mee en duwde de kustlijn richting zee, waardoor de haven in een moeras veranderde. De handel liep terug naarmate het water zich terugtrok. Dit patroon is kenmerkend voor deze kust, maar weinig plaatsen laten het zo duidelijk zien: een werkende haven die langzaam strandt door zijn eigen rivier.

Volg de kanalen de andere kant op en je komt uit op İztuzu Beach, een smalle zandbank van ruim vier kilometer lang tussen de rivierdelta en de open zee. Zoet water aan de ene kant, zout aan de andere, met fijn zand ertussen. Het is een van de belangrijkste broedstranden van de Middellandse Zee voor onechte karetschildpadden, wetenschappelijk bekend als Caretta caretta. 's Nachts in de zomer klimmen de vrouwtjes het zand op om eieren te leggen, zoals hun voorouders al heel lang doen.

Eind jaren tachtig dreigde dit strand bijna een resort te worden. Er was een groot hotelcomplex gepland, pal op het broedstrand. Een in Groot-Brittannië geboren vrouw genaamd June Haimoff – door de lokale bevolking Kaptan June genoemd – had zich hier in een strandhut gevestigd en leidde een internationale campagne tegen het project, waardoor natuurbeschermers en krantenkoppen naar Dalyan werden getrokken. De ontwikkeling werd stopgezet en in 1988 kreeg het gebied officiële bescherming. De schildpadden behielden hun strand omdat de mensen luid genoeg protesteerden.

De bescherming is effectief en bezoekers maken er deel van uit. Tijdens het broedseizoen wordt het strand 's nachts afgesloten, zodat vrouwtjes en pasgeboren schildpadjes niet worden gestoord. Overdag moet u uit de buurt blijven van de gemarkeerde zones en de draadkooien die u mogelijk ziet, laten staan – ze beschermen de nesten tegen roofdieren. Aan het uiteinde van het strand bevindt zich een rehabilitatiecentrum voor gewonde zeeschildpadden, dat u kunt bezoeken. Als u een schildpad in het water tegenkomt, bewonder hem dan zonder hem te achtervolgen of te voeren.

De rivier zelf is een rustig, maar hectisch geheel. Blauwe krabben glijden door de ondiepten, harder zwemmen in scholen in de kanalen en de visserscoöperatie is nog steeds actief bij de stuwen in de buurt van de riviermonding. De hele dag varen er bootjes tussen het stadje, de graven, het strand en het meer. Aan de oever van het meer trekken de thermische bronnen en modderbaden bij Sultaniye badgasten aan die zich grijs kleden en in de zon bakken – de lokale bevolking schrijft de modder allerlei heilzame eigenschappen toe, een overtuiging die je het beste kunt koesteren als traditie en die zich leent voor prachtige foto's.

Op een gegeven moment vandaag bevindt u zich weer op het water met de motor uit, drijvend. Het riet ruist. De rivier stroomt. De graven kijken neer zoals ze al zo'n vierentwintig eeuwen doen, en ergens voorbij de zandbank cirkelt een schildpad in de golven, wachtend op de schemering. Heersers, historici, activisten, vissers – iedereen hier werkte rond deze rivier, nooit ertegen. Een paar rustige minuten lang doet u precies hetzelfde.