Nationaal park Uludağ

De lucht is de eerste verandering. Het is hier koeler, ijler, ruikt naar hars en natte steen, en het geluid van kabbelend water door de sparrentakken klinkt in de verte. Op veel dagen drijven flarden wolken onder ooghoogte. Ergens klinkt een koebel. Onder je voeten ligt granietgrind, dennennaalden of sneeuw, afhankelijk van de maand. De hitte en het verkeer van Bursa liggen nu ver beneden je. Je bent op Uludağ, de Grote Berg, het hoogste punt van de hele Marmara-regio.

De cijfers verdienen even een momentje. De top van Uludağ ligt op 2543 meter boven zeeniveau. De berg werd in 1961 uitgeroepen tot nationaal park, een van de eerste in Turkije, en beschermt de bossen, gletsjermeren en hooggelegen weiden op de bovenste hellingen. In de winter verandert de diepe sneeuw het plateau in het bekendste skigebied van het land. In de zomer trekken dezelfde hellingen wandelaars, picknickende gezinnen en grazende kuddes. De berg kent twee totaal verschillende levens, die elk ongeveer zes maanden duren.

De Ouden kenden deze berg als Olympus. Niet de beroemde berg in Griekenland. Veel hoge bergen in de klassieke oudheid werden Olympus genoemd, en dit was de Mysische Olympus, naar de omliggende regio. Schrijvers uit de oudheid beschreven de sneeuw en de wilde, beboste hellingen. Op een heldere dag kun je vanaf de bergkammen de Zee van Marmara in het noorden zien schitteren. De moderne naam, Uludağ, betekent simpelweg 'grote berg' en werd in de beginjaren van de Turkse Republiek aangenomen.

Eeuwenlang noemden de Turken de berg Keşiş Dağı, de Berg der Monniken. De naam herinnerde aan een echte bevolking. In de Byzantijnse tijd vestigden zich kluizenaars en kloostergemeenschappen op deze hellingen, aangetrokken door de afgelegen ligging, het water en de bossen, en de berg werd een van de belangrijkste kloostercentra van Anatolië. Biografieën van heiligen uit die tijd beschrijven winters met strenge sneeuw en zomers met grazende kuddes. De monniken zijn verdwenen. Hun voorspelling is echter nog steeds relevant.

De meeste bezoekers komen op een aangename manier aan. Een kabelbaan, herbouwd in 2014, klimt vanaf de rand van Bursa omhoog en de route is bijna negen kilometer lang, een van de langste kabelbanen ter wereld. De gondel doorkruist boomgaarden, vervolgens kastanje- en beukenbossen, dan donkere sparrenbossen, met de stad die steeds kleiner wordt op de achtergrond. In minder dan een half uur passeer je klimaatzones waar je normaal gesproken een dag voor nodig hebt om te voet te gaan. Kijk hoe de vegetatie verandert naarmate je hoger komt. De berg organiseert zich op basis van hoogte, laag na laag.

Die lagen maken het park tot een botanische proeftuin. Olijf- en laurierbossen maken plaats voor kastanjebossen, dan beukenbossen, en vervolgens een donkere gordel van naaldbomen. De kenmerkende boom is de Uludağ-spar, een soort die van nature alleen in dit deel van de wereld groeit. Boven de 2000 meter houden de bomen volledig op en nemen alpenweiden het over, kort gemaaid, bezaaid met rotsen en zomerbloemen. Botanici hebben tientallen planten op deze berg geregistreerd die nergens anders voorkomen.

De topzone herbergt de meest verborgen schatten van de berg. In de door gletsjers uit de ijstijd uitgesleten dalen liggen verschillende kleine meren, waaronder Aynalıgöl, Karagöl en Kilimligöl. Deze meren zijn koud en helder en het grootste deel van het jaar bevroren. Om ze te bereiken, moet je een flinke wandeling maken vanuit de hotelzone, een tocht van enkele uren over stenige grond. Ga goed voorbereid op pad. Het weer kan op deze hoogte snel omslaan en in de zomer kan er 's middags plotseling mist ontstaan. De beloning is water, rotsen en stilte, zonder menselijke invloed.

Skiën heeft de berg zijn huidige faam bezorgd. Wintersporten begonnen hier in de jaren 30 van de vorige eeuw, waardoor Uludağ de oudste skibestemming van het land is. Generaties Turkse families leerden hier hun eerste bochten maken. Tegenwoordig is er een hotelzone met tientallen liften die de hele winter open is, met de meeste drukte rond Nieuwjaar. De toeristen komen met de auto en de kabelbaan naar Istanbul. Als je hier in de zomer staat, vormen de lege liftmasten boven je hoofd het geraamte van een complete tweede stad.

De bossen herbergen meer dieren dan de meeste bezoekers beseffen. Wilde zwijnen wroeten in het bladerdek van de beukenbomen. Wolven en bruine beren leven in lage dichtheid in de meer afgelegen valleien en mijden mensen. Roofvogels zweven op de wind van de bergkammen. Op de hoofdpaden kom je waarschijnlijk niets groters tegen dan een eekhoorn, maar zorg dat je eten goed opgeborgen is, wandel in gezelschap op lange routes en laat de schemering aan de berg over. Een nationaal park functioneert het best wanneer de bewoners afstand van elkaar houden.

De berg zelf heeft ook een nuttige functie. Het smeltwater voedt de bronnen en beekjes die Bursa beneden van water voorzien, en een beroemd Turks mineraalwater- en frisdrankmerk bottelt al sinds de jaren 30 van de vorige eeuw producten van deze hellingen, waardoor de naam van de berg in winkels door het hele land te vinden is. Aan de voet van de berg voeden warmwaterbronnen al sinds de Romeinse tijd de badhuizen van Bursa. Eén berg, vele producten. Sneeuw, water, hout, weidegrond en nu ook uitzichten.

Voor de meeste dagtoeristen is Sarıalan, een brede open plek bij het plateau van de kabelbaan, het hart van de berg. Gezinnen uit Bursa komen aan met picknickmanden en nestelen zich voor de dag onder de sparren. In de theehuizen worden eindeloos kleine glaasjes thee geschonken, de grills roken, kinderen rennen achter elkaar aan tussen de boomstammen. Het is pretentieloos, luidruchtig en typisch lokaal. Loop echter tien minuten voorbij de laatste picknicktafel en het bos wordt weer stil, en je hebt de berg bijna helemaal voor jezelf.

Zoek een rots met uitzicht voordat je afdaalt. Beneden strekt de vlakte van Bursa zich uit richting de Zee van Marmara, met de stad die zich langs de voet van de berg uitstrekt. Monniken keken hier uit over de winters. Bosbouwers kapten hout, skiërs maakten tientallen jaren lang afdalingen in februari, en de kabelbaan zoemt achter je over de kabel. De berg absorbeert dit alles zonder veel commentaar. Adem de harslucht nog eens in. Het is dezelfde lucht, op dezelfde hoogte, als altijd.