Park Narodowy Uludağ

Powietrze to pierwsza zmiana. Jest tu chłodniej, rzadsze, pachnące żywicą i mokrym kamieniem, a szumi w gałęziach jodeł niczym odległa woda. Strzępy chmur unoszą się poniżej poziomu oczu przez wiele dni. Gdzieś puka krowi dzwonek. Pod stopami grunt to granitowy żwir, igły sosnowe lub śnieg, w zależności od miesiąca. Upał i ruch uliczny Bursy są teraz daleko w dole. Jesteś na Uludağ, Wielkiej Górze, najwyższym punkcie całego regionu Marmara.

Liczby zasługują na chwilę uwagi. Szczyt Uludağ wznosi się na wysokość 2543 metrów nad poziomem morza. Góra została ogłoszona parkiem narodowym w 1961 roku, jednym z najwcześniejszych w Turcji, chroniącym lasy, jeziora polodowcowe i wysokie łąki na jej górnych zboczach. Zimą głęboki śnieg zamienia płaskowyż w najbardziej znany w kraju teren narciarski. Latem te same stoki niosą ze sobą wędrowców, rodziny piknikujące i pasące się stada. Góra żyje dwoma zupełnie różnymi życiami, każde trwające mniej więcej sześć miesięcy.

Starożytni znali tę górę jako Olimp. Nie ten słynny w Grecji. W świecie antycznym wiele wysokich gór nazywano Olimpem, a ten był Olimpem Myzyjskim, od otaczającego go regionu. Pisarze starożytni wspominali o jego śniegach i dzikich, zalesionych zboczach. Z jego grzbietów w pogodny dzień widać Morze Marmara lśniące na północy. Współczesna nazwa, Uludağ, oznacza po prostu wielką górę i została przyjęta we wczesnych latach Republiki Tureckiej.

Wcześniej, przez wieki, Turcy nazywali ją Keşiş Dağı, Górą Mnichów. Nazwa ta przypominała o istnieniu prawdziwej populacji. W czasach bizantyjskich pustelnicy i wspólnoty monastyczne osiedlały się na tych zboczach, przyciąganych odosobnieniem, wodą i lasem, a góra stała się jednym z ważnych ośrodków monastycznych Anatolii. Biografie świętych z tamtej epoki opisują zimy z surowymi opadami śniegu i lata z pasącymi się stadami. Mnichów już nie ma. Ich prognoza pogody nadal obowiązuje.

Większość turystów przybywa w przyjemny sposób. Kolejka linowa, odbudowana w 2014 roku, wjeżdża z obrzeży Bursy, a jej trasa liczy prawie dziewięć kilometrów, co czyni ją jedną z najdłuższych tego typu tras na świecie. Kolejka przecina sady, następnie lasy kasztanowe i bukowe, a następnie ciemne jodły, a miasto kurczy się w tle. W niecałe pół godziny przemierza się strefy klimatyczne, których przejście zajęłoby cały dzień. Obserwuj, jak roślinność zmienia się w miarę wchodzenia. Góra układa się według wysokości, warstwa po warstwie.

Te warstwy sprawiają, że park to prawdziwy tor botaniczny. Kraj oliwek i laurów ustępuje miejsca kasztanowcom, następnie lasom bukowym, a następnie ciemnemu pasowi drzew iglastych. Charakterystycznym drzewem jest jodła Uludağ, odmiana rosnąca naturalnie tylko w tej części świata. Powyżej około 2000 metrów drzewa całkowicie znikają, a ich miejsce zajmują alpejskie łąki, krótko przycięte, usiane skałami i letnimi kwiatami. Botanicy odnotowali na tej górze dziesiątki roślin, które nie rosną nigdzie indziej.

Strefa szczytowa skrywa najcichsze skarby góry. W zagłębieniach wydrążonych przez lodowce epoki lodowcowej leży kilka małych jezior, między innymi Aynalıgöl, Karagöl i Kilimligöl – zimne i czyste, zamarznięte przez większą część roku. Dotarcie do nich wymaga solidnej wędrówki ze strefy hotelowej, trwającej kilka godzin po kamienistym terenie. Bądźcie przygotowani, jeśli się tam wybieracie. Pogoda na tej wysokości zmienia się szybko, a letnie popołudnia mogą nagle spowijać mgły. Nagrodą jest woda, skały i cisza, bez ingerencji człowieka.

Narciarstwo przyniosło górze współczesną sławę. Sporty zimowe rozpoczęły się tu w latach 30. XX wieku, dzięki czemu Uludağ stał się najstarszym ośrodkiem narciarskim w kraju, a pokolenia tureckich rodzin uczyły się pierwszych zjazdów na tych stokach. Dziś strefa hotelowa z dziesiątkami wyciągów działa przez całą zimę, a jej największe zainteresowanie przypada na Nowy Rok. Tłumy przybywają do Stambułu samochodami i kolejką linową. Jeśli stoisz tu latem, puste pylony wyciągów nad głową to szkielet drugiego miasta.

W lasach żyje więcej zwierząt, niż większość turystów zdaje sobie sprawę. Dziki ryją w ściółce bukowej. Wilki i niedźwiedzie brunatne żyją w niewielkim zagęszczeniu w odległych dolinach, unikając ludzi. Ptaki drapieżne żerują na wiatrach wiejących od grzbietów. Na głównych ścieżkach raczej nie spotkasz niczego większego niż wiewiórka, ale trzymaj jedzenie w bezpiecznym miejscu, spaceruj w towarzystwie na długich trasach i zostaw zmierzch górze. Park narodowy działa najlepiej, gdy jego mieszkańcy zachowują dystans.

Góra również zarabia na życie. Jej topniejący śnieg zasila źródła i strumienie, które zaopatrują Bursę poniżej, a słynna turecka marka wody mineralnej i napojów gazowanych butelkowana jest z tych zboczy od lat 30. XX wieku, a nazwa góry trafia na półki sklepowe w całym kraju. U podnóża góry gorące źródła zasilają łaźnie Bursy od czasów rzymskich. Jedna góra, wiele produktów. Śnieg, woda, drewno, pastwisko, a teraz widoki.

Dla większości jednodniowych turystów sercem góry jest Sarıalan, szeroka polana przy stacji kolejki linowej na płaskowyżu. Rodziny z Bursy przybywają z koszami i rozsiadają się pod jodłami na cały dzień. Herbaciarnie nalewają niezliczone ilości piwa z małych kieliszków, grille dymią, dzieci gonią się po pniach. Jest bezpretensjonalnie, głośno i całkowicie lokalnie. Wystarczy jednak dziesięć minut, by minąć ostatni stół piknikowy, a las znów cichnie, a Ty masz górę niemal dla siebie.

Znajdź skałę z widokiem, zanim zejdziesz w dół. Poniżej równina Bursy rozciąga się ku Morzu Marmara, a miasto wkomponowane jest u podnóża góry. Mnisi obserwowali stąd zimy. Leśnicy ścinali drewno, narciarze rzeźbili dekady lutego, a kolejka linowa szumi za Tobą na linie. Góra wchłania to wszystko bez większego komentarza. Odetchnij ponownie żywicznym powietrzem. To to samo powietrze, na tej samej wysokości, co zawsze.