Şirince Dorp

Luister even. Ergens beneden je klinkt het getinkel van een pollepel tegen een koperen pot. De lucht ruikt naar geplet fruit, warm brood en gedroogde kruiden. Zonlicht valt op witgepleisterde muren en donkere houten balken. De kasseien verschuiven lichtjes onder je voeten. Şirince ligt in een kom van groene heuvels, ongeveer acht kilometer van het stadje Selçuk. Wijngaarden en perzikboomgaarden beklimmen de hellingen aan alle kanten. Dit dorp laat zich eerst via de neus en de oren horen – de ogen volgen even later.

Eeuwenlang was dit een Grieks-orthodox dorp, en de oude naam was een grap ten koste van zichzelf. Het heette Çirkince, wat in het Turks ruwweg 'de lelijke' betekent. Volgens de legende kozen de eerste kolonisten de naam expres. Ze wilden buitenstaanders weghouden van hun vruchtbare vallei, dus vertelden ze iedereen dat de plek lelijk was. Of het verhaal waar is of niet, weet ik niet. De naam is in ieder geval goed gedocumenteerd en is honderden jaren aan deze vallei blijven kleven.

Toen kwam 1923. Na de oorlog tussen Griekenland en Turkije kwamen de twee landen overeen hun minderheidsbevolking uit te wisselen. De Grieks-christelijke families van dit dorp pakten hun spullen en vertrokken naar Griekenland. Moslimfamilies, ontworteld uit de regio rond Thessaloniki in Noord-Griekenland, arriveerden om hun plaats in te nemen. Ze erfden huizen, kapellen en boomgaarden die gebouwd waren door mensen die ze nooit hadden ontmoet. In 1926 kreeg het dorp zijn huidige naam, Şirince, wat 'aangenaam' betekent. De oude grap werd eindelijk rechtgezet.

Kijk eens naar de huizen terwijl je loopt. De meeste volgen hetzelfde patroon. De begane grond is van ruwe steen, gebouwd voor dieren, gereedschap en vaten. De bovenverdieping is van vakwerk, wit gepleisterd en steekt vaak met houten beugels over het pad uit. De ramen zijn omlijst met donker hout en sommige kamers op de bovenverdieping vormen afgesloten erkers die het licht vangen. Dit zijn Griekse huizen uit de negentiende eeuw, aangepast door honderd jaar Turks gezinsleven. Weinig dorpen in de regio hebben deze structuur zo volledig behouden.

Şirince staat tegenwoordig vooral bekend om zijn fruitwijnen. De kelders en proefruimtes bevinden zich op de begane grond van de oude huizen. De wijnen worden gemaakt van perzik, braam, moerbei, kweepeer, meloen en meer. Ze zijn zoet, hebben een laag alcoholpercentage en worden in kleine glaasjes geserveerd om te proeven. De wijnbouw gaat hier terug tot de Griekse dorpelingen, die op deze hellingen wijn maakten. De fruitwijnen kwamen later en droegen bij aan de transformatie van een rustig boerendorp tot een toeristische bestemming.

Twee kerken uit de Griekse tijd zijn bewaard gebleven. De kerk van Sint-Johannes de Doper staat in het lager gelegen deel van het dorp, een stenen basiliek uit de negentiende eeuw die is gerestaureerd en soms tentoonstellingen organiseert. Hoger op de heuvel liggen de overblijfselen van een tweede kerk, die meer in verval is geraakt en open is naar de hemel. Binnen in de gerestaureerde kerk zijn nog enkele stukjes beschilderd pleisterwerk op de muren te zien. Deze ruimtes boden onderdak aan de dorpsgemeenschap tot de dag dat de hele gemeenschap vertrok.

De hoofdstraat doet tevens dienst als markt. Op de kraampjes worden handgemaakte kant, olijfoliezeep, gedroogde vijgen, strengen rode paprika, granaatappelsiroop en potten lokale honing verkocht. Dorpsvrouwen bakken gözleme, een dun platbrood dat op een bolvormige ijzeren plaat wordt gebakken en vervolgens met kaas of groenten wordt gevuld. Olijfolie is hier een serieuze zaak – de omliggende olijfgaarden leveren de olijfolie aan kleine lokale persen en proeven wordt aangemoedigd. Prijzen zijn onderhandelbaar, maar wel beleefd. De verkopers hebben elk openingsbod al talloze keren gehoord.

In december 2012 werd dit rustige dorp even een van de meest bekeken plekken op aarde. Aanhangers van de zogenaamde Mayakalenderprofetie beweerden dat de wereld op 21 december van dat jaar zou vergaan. Şirince, zo zeiden ze, had een positieve energie die het dorp zou sparen. Duizenden bezoekers en journalisten stroomden toe voor die datum. Hotels zaten vol, de wijn was uitverkocht en de wereld verging niet. De lokale bevolking vertelt het verhaal nog steeds met een strak gezicht en een kleine glimlach.

Net over de heuvel ligt een van de meest bijzondere scholen van Turkije. Het Nesin Wiskundedorp, opgericht door de wiskundige Ali Nesin, geeft les in zuivere wiskunde aan studenten die er vrijwillig naartoe komen, zowel in de zomer als in de winter, puur voor hun plezier. De lessen vinden plaats in openlucht amfitheaters van steen, te midden van olijfbomen. Er zijn geen examens en geen diploma's. In 2018 ontving Nesin een belangrijke internationale prijs voor de oprichting van de school. Deze ligt op loopafstand van het dorp.

Voorbij de winkels heerst hier nog steeds een agrarisch ritme. In de herfst zijn de druiven- en olijfoogsten binnen, wanneer aanhangers met fruit door de smalle straatjes ratelen. In de lente zijn de heuvels bedekt met wilde bloemen en bloesem van de perzikboomgaarden. Veel families persen nog steeds hun eigen olie en drogen hun eigen kruiden op daken. Loop van de hoofdstraat af en je vindt kippen, houtstapels en binnenplaatsen waar het dagelijks leven grotendeels doorgaat zoals voor de komst van de bezoekers.

Klim, als je kunt, naar de bovenrand van het dorp. De straatjes worden smaller, de drukte minder en de bestrating verandert in ruwe stenen. Vanaf daar heb je een prachtig uitzicht over de hele vallei: pannendaken die de helling afdalen, witte muren tussen cipressen en fruitbomen, en wijngaarden die tot aan de bergkam reiken. Dit uitzicht bereik je na een korte, steile wandeling. Draag schoenen met goede grip, want generaties voeten hebben deze stenen gladgeslepen.

Voordat je vertrekt, zoek een muur in de schaduw en blijf even staan. Luister nog eens – dezelfde pollepel, dezelfde vogels, een scooter die de heuvel oprijdt. Twee gemeenschappen hebben deze plek na elkaar gebouwd, en geen van beide zou het nu lelijk noemen. De vallei heeft haar oude gewoonten van fruit, olie, wijn en gesprekken behouden. Je bevindt je nu midden in die continuïteit, weer een stem die langs het pad klinkt. Haal diep adem voordat de weg je weer naar beneden voert.