Kemeraltı Bazaar

Sluit je ogen drie seconden en luister aandachtig. Een metalen molen gilt ergens links van je. Theeglazen klinken op een schommelend dienblad. Een verkoper roept de prijzen op een zangerige toon, en de geur van geroosterde koffie zweeft voorbij, gevolgd door gegrild vlees en zeep. Boven je hoofd filteren luifels en wijnbladeren het zonlicht in vlekken. Open nu je ogen. Dit is Kemeraltı, het markthart van İzmir, en al zo'n vierhonderd jaar wordt er in deze straatjes gehandeld, gediscussieerd en gegeten.

Hier ligt het geheim, verborgen in het volle zicht. De hoofdstraat, Anafartalarstraat, buigt in een lange, vloeiende boog, en straten buigen bijna nooit per ongeluk zo. De boog volgt de kustlijn van een verdwenen haven. Schepen lagen ooit voor anker waar nu winkels staan. Vanaf de zeventiende eeuw werd de binnenbaai geleidelijk aan opgevuld en breidde de markt zich uit over het nieuwe land. Als je vandaag de dag die bocht bewandelt, wandel je langs een oude waterlijn.

Kemeraltı groeide uit tot het handelscentrum van een stad die toen wereldwijd bekend stond als Smyrna, een van de grote havens van de Middellandse Zee. Karavanen arriveerden vanuit het binnenland van Anatolië en Perzië, beladen met zijde, katoen, gedroogde vijgen en rozijnen. Europese kooplieden hadden pakhuizen aan het water. Goederen wisselden hier van eigenaar tussen kameeldrijvers en zeekapiteins. De bazaar vormde de schakel tussen twee werelden: de karavaanroutes van Azië en de scheepvaartroutes van Europa.

Om die tijd te ervaren, kunt u een bezoek brengen aan de Kızlarağası Han, een karavanserai die in 1744 werd voltooid. De bouw ervan werd gefinancierd door de hoofdeunuch van het Ottomaanse paleis in Istanbul, een van de machtigste mannen van het rijk. Kooplieden sliepen boven, terwijl dieren en vracht de binnenplaats beneden vulden. Tegenwoordig vindt u op de binnenplaats cafés en in de arcades worden sieraden, antiek en souvenirs verkocht. Neem plaats onder de bogen met een Turkse koffie en laat de stenen geometrie voor u spreken.

Op een steenworp afstand staat de Hisar-moskee, de grootste moskee van İzmir, gesticht in de zestiende eeuw. De naam betekent vesting, omdat er ooit een kasteel vlakbij stond dat de oude binnenhaven bewaakte. Van buiten is de moskee breed en rustig. Binnen is het een van de mooiste ruimtes van de stad, met beschilderde decoraties en gedetailleerd houtsnijwerk. Dragers en winkeliers glippen er tussen de verkopen door om te bidden. Bezoekers zijn ook buiten de gebedstijden welkom. Kleed u bescheiden, doe uw schoenen uit en neem de tijd.

Zoek nu de Havra-straat op – de naam betekent Synagogestraat. Na 1492 vonden Joden die uit Spanje waren verdreven een toevluchtsoord in het Ottomaanse Rijk, en velen vestigden zich in Smyrna. Hun gemeenschap bouwde hier een opmerkelijke verzameling synagogen, bijna muur aan muur, waarvan sommige eeuwenoud zijn. Verschillende zijn gerestaureerd en kunnen worden bezocht. De straat zelf is een levendige voedselmarkt, waar vis, groenten en ingemaakte groenten worden verkocht. Weinig plaatsen in de wereld combineren dagelijkse handel en erfgoed zo nauw met elkaar.

Eten is al de helft van de reden om hier te komen. Probeer boyoz, een dicht, vettig gebak van Sefardische oorsprong, dat in laagjes wordt getrokken en warm wordt gegeten met een hardgekookt ei – het klassieke ontbijt van İzmir. Probeer kumru, een geroosterde sandwich met worst en kaas die door de lokale bevolking fel wordt verdedigd. Koffiebranders malen de koffie ter plekke en kraampjes met lokma frituren zoete deegringen in bubbelende olie. Volg de rijen van de lokale bevolking. Op zo'n oude markt weet de menigte precies waar de goede dingen te vinden zijn.

Aan de bovenrand van de bazaar ligt iets veel ouder: de Agora van Smyrna, de marktplaats van de Romeinse stad. Een aardbeving verwoestte Smyrna in 178 na Christus en keizer Marcus Aurelius hielp mee de wederopbouw te financieren. Wat het best bewaard is gebleven, bevindt zich ondergronds: lange gewelfde galerijen met rijen bogen, koel en schemerig, waar nog steeds een oude waterloop stroomt. Staand daar besef je dat deze buurt al bijna tweeduizend jaar onafgebroken handel drijft.

In de smalle straatjes valt op hoe de ambachten zich concentreren, een gewoonte die is overgeërfd van de Ottomaanse gilden. In de ene straat worden trouwjurken verkocht, in een andere knopen en garen, in weer een andere goud, en in een andere specerijen en noten. Kopersmeden hameren in een hoek, terwijl schoenwinkels een heel blok vullen. Dit is niet in scène gezet voor de bezoekers – zo is de markt nu eenmaal georganiseerd. Als je iets nodig hebt, is er in Kemeraltı waarschijnlijk wel iemand die het verkoopt, en de buurman verkoopt hetzelfde product goedkoper.

Let op de theelopers. Ze bewegen zich door de menigte met dienbladen die aan drie kettingen bungelen, beladen met tulpvormige theekopjes. Winkeliers bestellen door door de straat te roepen, en lege kopjes staan op de stoep te wachten om opgehaald te worden. Duizenden winkels draaien op deze brandstof. Afdingen is normaal voor souvenirs en goud, minder voor eten. Neem thee aan als een verkoper het aanbiedt. Het kost je niets, verplicht je tot niets en vertraagt de dag op een aangename manier.

Probeer niet perfect te navigeren, want verdwalen is hier juist de charme. Gebruik twee ankers. Aan de zeezijde staat de klokkentoren van het Konakplein, gebouwd in 1901, het symbool van İzmir. Aan de bovenkant ligt de Agora. Daartussen strekken zich de overdekte passages, binnenplaatsen en moskeepleinen van de bazaar uit. Doordeweekse ochtenden zijn het er het rustigst. Op vrijdagmiddag vullen de moskeepleinen zich en op zondag zijn veel winkels gesloten.

Voordat u de steegjes verlaat, stop nog even onder een luifel en luister opnieuw. De molen, het dienblad, de ritmische prijskaartjes – de geluiden hebben rijken, branden en de haven zelf overleefd. De zee is weggetrokken, maar de stroom mensen komt nog steeds elke ochtend binnen. U bent er vandaag bij, nog een shopper op de oude waterlijn. Ergens landt een kop thee op een stoep. Dat zachte rinkelen is de ware klok van İzmir.