Bazar Kemeraltı

Zamknij oczy na trzy sekundy i po prostu słuchaj. Gdzieś po lewej stronie zgrzyta metalowy młynek. Szklanki do herbaty brzęczą na huśtającej się tacy. Sprzedawca śpiewnym głosem wykrzykuje ceny, a obok przepływa palona kawa, a za nią grillowane mięso i mydło. Nad głową markizy i liście winorośli filtrują światło słoneczne, tworząc smugi. Teraz otwórz oczy. To Kemeraltı, targowe serce Izmiru, które od około czterystu lat handluje, kłóci się i je w tych uliczkach.

Oto sekret ukryty na widoku. Główna arteria, ulica Anafartalar, zakręca długim, gładkim łukiem, a ulice prawie nigdy nie skręcają w ten sposób przypadkiem. Łuk ten biegnie wzdłuż linii brzegowej nieistniejącego portu. Statki kiedyś cumowały tam, gdzie teraz stoją sklepy. Od XVII wieku wewnętrzna zatoka była stopniowo zasypywana, a targ rozprzestrzenił się po nowym lądzie. Idąc dziś tym łukiem, spacerujesz wzdłuż dawnej linii wodnej.

Kemeraltı stało się centrum handlowym miasta znanego wówczas na świecie jako Smyrna, jednego z największych portów Morza Śródziemnego. Karawany przybywały z głębi Anatolii i z Persji, obładowane jedwabiem, bawełną, suszonymi figami i rodzynkami. Europejscy kupcy utrzymywali magazyny nad wodą. Towary przechodziły tu z rąk do rąk między poganiaczami wielbłądów a kapitanami statków. Bazar stanowił łącznik między dwoma światami – azjatyckimi drogami karawanowymi a europejskimi szlakami żeglugowymi.

Aby poczuć tamtą epokę, wejdź do Kızlarağası Han, karawanseraju ukończonego w 1744 roku. Został on ufundowany przez głównego eunucha pałacu osmańskiego w Stambule, jednego z najpotężniejszych ludzi w imperium. Kupcy spali na piętrze, a zwierzęta i towary wypełniały dziedziniec poniżej. Dziś na dziedzińcu znajdują się kawiarnie, a w arkadach można kupić biżuterię, antyki i pamiątki. Usiądź pod arkadami z kawą po turecku i pozwól, aby kamienna geometria przemówiła sama za siebie.

Kilka kroków dalej wznosi się Meczet Hisar, największy w Izmirze, założony w XVI wieku. Jego nazwa oznacza twierdzę, ponieważ w pobliżu stał niegdyś zamek strzegący starego portu wewnętrznego. Na zewnątrz jest przestronny i spokojny. Wewnątrz mieści się jedno z najwspanialszych pomieszczeń w mieście, z malowanymi dekoracjami i misterną stolarką. Tragarze i sklepikarze wślizgują się tu, by pomodlić się między sprzedażą. Goście są mile widziani poza godzinami modlitwy. Ubierz się skromnie, zdejmij buty i nie spiesz się.

Teraz znajdź ulicę Havra – nazwa oznacza ulicę synagog. Po 1492 roku Żydzi wygnani z Hiszpanii znaleźli schronienie w Imperium Osmańskim, a wielu z nich osiedliło się w Smyrnie. Ich społeczność zbudowała tu niezwykłe skupisko synagog, ciągnących się niemal od ściany do ściany, niektóre z nich pochodzą sprzed wieków. Kilka zostało odrestaurowanych i można je zwiedzać. Sama ulica to głośny targ spożywczy, na którym sprzedaje się ryby, warzywa i pikle. Niewiele miejsc na świecie tak ściśle łączy codzienny handel i dziedzictwo.

Jedzenie to połowa powodu, dla którego warto tu przyjechać. Spróbuj boyoz, gęstego, tłustego ciasta sefardyjskiego, warstwowego i spożywanego na ciepło z jajkiem na twardo – klasycznego śniadania w Izmirze. Spróbuj kumru, tostowanej kanapki z kiełbasą i serem, której miejscowi zaciekle bronią. Palarnie kawy mielą kawę na zamówienie, a stragany z lokmą smażą słodkie krążki ciasta na bulgoczącym oleju. Podążaj za kolejkami lokalnych kupujących. Na tak starym targu tłum doskonale wie, gdzie są dobre rzeczy.

Na górnym krańcu bazaru znajduje się coś o wiele starszego – Agora Smyrny, targowisko rzymskiego miasta. Trzęsienie ziemi zniszczyło Smyrnę w 178 roku n.e., a cesarz Marek Aureliusz pomógł sfinansować jej odbudowę. Najlepiej przetrwało pod ziemią: długie, sklepione galerie z rzędami łuków, chłodne i ciemne, gdzie wciąż płynie starożytny kanał wodny. Stojąc tam, uświadamiasz sobie, że ta dzielnica nieprzerwanie funkcjonuje od prawie dwóch tysięcy lat.

Wracając do uliczek, zwróć uwagę na to, jak skupiają się tu różne rzemiosła – zwyczaj odziedziczony po cechach osmańskich. Na jednej ulicy sprzedają suknie ślubne, na innej guziki i nici, na innej złoto, a jeszcze innej przyprawy i orzechy. W jednym rogu kują kotlarze, a sklepy obuwnicze zajmują cały kwartał. To nie jest ustawione dla zwiedzających – tak targ się organizuje. Jeśli czegoś potrzebujesz na Ziemi, ktoś w Kemeraltı prawdopodobnie to sprzedaje, a ich sąsiad sprzedaje to samo taniej.

Przyjrzyj się roznosicielom herbaty. Przemieszczają się przez tłumy, niosąc tace zawieszone na trzech łańcuchach, wypełnione kieliszkami w kształcie tulipanów. Sklepikarze zamawiają, krzycząc wzdłuż uliczki, a puste kieliszki czekają na odbiór przed drzwiami. Tysiące sklepów działa na tym paliwie. Targowanie się jest normalne w przypadku pamiątek i złota, rzadziej w przypadku jedzenia. Przyjmij herbatę, jeśli sprzedawca ją zaproponuje. Nic cię to nie kosztuje, do niczego nie zobowiązuje i przyjemnie spowalnia dzień.

Nie próbuj poruszać się idealnie, bo prawdziwą atrakcją jest tu zgubienie się. Użyj dwóch kotwic. Na krańcu od strony morza stoi wieża zegarowa placu Konak, zbudowana w 1901 roku, symbol Izmiru. Na górnym krańcu znajduje się Agora. Pomiędzy nimi rozciągają się kryte przejścia, dziedzińce i meczetowe dziedzińce bazaru. Poranki w dni powszednie są najspokojniejsze. W piątki około południa dziedzińce meczetów wypełniają się, a w niedziele wiele sklepów odpoczywa.

Zanim opuścisz uliczki, zatrzymaj się jeszcze raz pod markizą i posłuchaj jeszcze raz. Młynek, taca, śpiewne ceny – dźwięki przetrwały imperia, pożary i sam port. Morze się odsunęło, ale fala ludzi wciąż napływa każdego ranka. Dołączyłeś do niej dzisiaj, kolejny kupujący na starej linii wodnej. Gdzieś na progu ląduje szklanka herbaty. Ten cichy brzęk to prawdziwy dzwon Izmiru.