Παζάρι Κεμεράλτι

Κλείστε τα μάτια σας για τρία δευτερόλεπτα και απλώς ακούστε. Ένας μεταλλικός μύλος ουρλιάζει κάπου στα αριστερά σας. Ποτήρια τσαγιού χτυπούν σε έναν περιστρεφόμενο δίσκο. Ένας πωλητής ανακοινώνει τις τιμές με τραγουδιστή φωνή, και ο καβουρδισμένος καφές περνάει, ακολουθούμενος από ψητό κρέας και σαπούνι. Από πάνω, τέντες και αμπελόφυλλα φιλτράρουν το φως του ήλιου σε κηλίδες. Τώρα ανοίξτε τα μάτια σας. Αυτό είναι το Κεμεράλτι, η καρδιά της αγοράς της Σμύρνης, και εδώ και περίπου τετρακόσια χρόνια πραγματοποιούνται εμπορικές συναλλαγές, διαφωνίες και φαγητό σε αυτά τα σοκάκια.

Εδώ είναι το μυστικό που κρύβεται σε κοινή θέα. Η κύρια αρτηρία, η οδός Αναφαρταλάρ, λυγίζει σε μια μακριά, ομαλή καμπύλη, και οι δρόμοι σχεδόν ποτέ δεν καμπυλώνουν έτσι τυχαία. Η καμπύλη ακολουθεί την ακτογραμμή ενός εξαφανισμένου λιμανιού. Τα πλοία κάποτε αγκυροβολούσαν εκεί που βρίσκονται τώρα καταστήματα. Από τον δέκατο έβδομο αιώνα και μετά, ο εσωτερικός κόλπος σταδιακά γεμίστηκε και η αγορά εξαπλώθηκε σε όλη τη νέα γη. Καθώς περπατάτε σε αυτή την καμπύλη σήμερα, περπατάτε κατά μήκος μιας παλιάς ισάλου γραμμής.

Το Κεμεράλτι εξελίχθηκε στο εμπορικό κέντρο μιας πόλης που τότε ήταν γνωστή στον κόσμο ως Σμύρνη, ένα από τα μεγάλα λιμάνια της Μεσογείου. Καραβάνια έφταναν από την ενδοχώρα της Ανατολίας και από την Περσία, φορτωμένα με μετάξι, βαμβάκι, αποξηραμένα σύκα και σταφίδες. Οι Ευρωπαίοι έμποροι διατηρούσαν αποθήκες κοντά στο νερό. Τα εμπορεύματα άλλαζαν χέρια εδώ μεταξύ καμηλοπάρηδων και καπετάνιων. Το παζάρι ήταν ο σύνδεσμος μεταξύ δύο κόσμων - των δρόμων των καραβανιών της Ασίας και των ναυτιλιακών οδών της Ευρώπης.

Για να νιώσετε εκείνη την εποχή, μπείτε στο Κιζλαραγάσι Χαν, ένα καραβανσεράι που ολοκληρώθηκε το 1744. Χρηματοδοτήθηκε από τον αρχιευνούχο του οθωμανικού παλατιού στην Κωνσταντινούπολη, έναν από τους πιο ισχυρούς άνδρες της αυτοκρατορίας. Οι έμποροι κοιμόντουσαν στον επάνω όροφο, ενώ ζώα και φορτία γέμιζαν την αυλή από κάτω. Σήμερα, η αυλή φιλοξενεί καφετέριες, και οι στοές πωλούν κοσμήματα, αντίκες και αναμνηστικά. Καθίστε κάτω από τις καμάρες με έναν τούρκικο καφέ και αφήστε τη γεωμετρία της πέτρας να μιλήσει.

Λίγα βήματα μακριά υψώνεται το Τζαμί Χισάρ, το μεγαλύτερο στη Σμύρνη, που ιδρύθηκε τον δέκατο έκτο αιώνα. Το όνομά του σημαίνει φρούριο, επειδή κάποτε υπήρχε ένα κάστρο που φύλαγε το παλιό εσωτερικό λιμάνι. Έξω, είναι πλατύ και ήρεμο. Εσωτερικά, είναι ένα από τα ωραιότερα δωμάτια της πόλης, με ζωγραφισμένη διακόσμηση και λεπτομερή ξυλόγλυπτα. Αχθοφόροι και καταστηματάρχες μπαίνουν για να προσευχηθούν ανάμεσα στις πωλήσεις. Οι επισκέπτες είναι ευπρόσδεκτοι εκτός των ωρών προσευχής. Ντυθείτε σεμνά, βγάλτε τα παπούτσια σας και αφιερώστε χρόνο.

Τώρα βρείτε την οδό Χάβρα — το όνομα σημαίνει Οδός Συναγωγής. Μετά το 1492, οι Εβραίοι που εκδιώχθηκαν από την Ισπανία βρήκαν καταφύγιο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και πολλοί εγκαταστάθηκαν στη Σμύρνη. Η κοινότητά τους έχτισε εδώ ένα αξιοσημείωτο σύμπλεγμα συναγωγών, που στέκονται σχεδόν ο ένας από τον άλλον, μερικές από τις οποίες χρονολογούνται αιώνες πριν. Αρκετές έχουν αναπαλαιωθεί και είναι επισκέψιμες. Ο ίδιος ο δρόμος είναι μια θορυβώδης αγορά τροφίμων, που πουλάει ψάρια, χόρτα και τουρσιά. Λίγα μέρη στον κόσμο συνδυάζουν τόσο στενά το καθημερινό εμπόριο και την πολιτιστική κληρονομιά.

Το φαγητό είναι ο μισός λόγος για να έρθετε. Δοκιμάστε το boyoz, ένα πυκνό, λαδωμένο γλυκό Σεφαραδίτικης προέλευσης, που τραβιέται σε στρώσεις και τρώγεται ζεστό με ένα σφιχτό αυγό — το κλασικό πρωινό της Σμύρνης. Δοκιμάστε το κουμούρι, ένα φρυγανισμένο σάντουιτς με λουκάνικο και τυρί που οι ντόπιοι υπερασπίζονται σθεναρά. Οι καφετιέρες αλέθουν κατά παραγγελία και οι πάγκοι με λουκμά τηγανίζουν γλυκές ροδέλες ζύμης σε λάδι που φουσκώνει. Ακολουθήστε τις ουρές των ντόπιων αγοραστών. Σε μια τόσο παλιά αγορά, το πλήθος ξέρει ακριβώς πού βρίσκονται τα καλά πράγματα.

Στο πάνω άκρο του παζαριού βρίσκεται κάτι πολύ παλαιότερο - η Αγορά της Σμύρνης, η αγορά της ρωμαϊκής πόλης. Ένας σεισμός κατέστρεψε τη Σμύρνη το 178 μ.Χ. και ο αυτοκράτορας Μάρκος Αυρήλιος βοήθησε στη χρηματοδότηση της ανοικοδόμησης. Αυτό που σώζεται καλύτερα είναι το υπόγειο: μακριές θολωτές στοές με σειρές από καμάρες, δροσερές και σκοτεινές, όπου εξακολουθεί να τρέχει ένα αρχαίο κανάλι νερού. Στέκεστε εκεί κάτω, συνειδητοποιείτε ότι αυτή η γειτονιά έχει συνεχώς δουλειές για σχεδόν δύο χιλιάδες χρόνια.

Πίσω στα σοκάκια, παρατηρήστε πώς τα επαγγέλματα συγκεντρώνονται, μια συνήθεια που κληρονομήθηκε από τις οθωμανικές συντεχνίες. Ένας δρόμος πουλάει νυφικά, ένας άλλος κουμπιά και κλωστή, ένας άλλος χρυσός, ένας άλλος μπαχαρικά και ξηρούς καρπούς. Οι χαλκουργοί χτυπούν με σφυρί τη μία γωνία, ενώ τα καταστήματα υποδημάτων γεμίζουν ένα ολόκληρο τετράγωνο. Αυτό δεν είναι σκηνοθετημένο για τους επισκέπτες - έτσι οργανώνεται η αγορά. Αν χρειάζεστε κάτι στη Γη, κάποιος στο Κεμεράλτι πιθανότατα το πουλάει, και ο γείτονάς του πουλάει το ίδιο πράγμα φθηνότερα.

Παρακολουθήστε τους δρομείς τσαγιού. Κινούνται μέσα στα πλήθη κρατώντας δίσκους που κρέμονται από τρεις αλυσίδες, γεμάτες με ποτήρια σε σχήμα τουλίπας. Οι καταστηματάρχες παραγγέλνουν φωνάζοντας στο δρομάκι, και τα άδεια ποτήρια περιμένουν στις πόρτες για παραλαβή. Χιλιάδες καταστήματα λειτουργούν με αυτό το καύσιμο. Οι διαπραγματεύσεις είναι φυσιολογικές για σουβενίρ και χρυσό, λιγότερο για φαγητό. Δεχτείτε τσάι αν σας το προσφέρει ένας πωλητής. Δεν σας κοστίζει τίποτα, δεν σας υποχρεώνει σε τίποτα και επιβραδύνει ευχάριστα την ημέρα.

Μην προσπαθήσετε να πλοηγηθείτε τέλεια, γιατί το να χαθείτε εδώ είναι το πραγματικό αξιοθέατο. Χρησιμοποιήστε δύο άγκυρες. Στο άκρο προς τη θάλασσα βρίσκεται ο πύργος με το ρολόι της πλατείας Κονάκ, που χτίστηκε το 1901, το σύμβολο της Σμύρνης. Στο πάνω άκρο βρίσκεται η Αγορά. Ανάμεσά τους εκτείνονται τα στεγασμένα περάσματα, οι αυλές και οι αυλές των τζαμιών του παζαριού. Τα πρωινά τις καθημερινές είναι πιο ήρεμα. Οι Παρασκευές γύρω στο μεσημέρι γεμίζουν τις αυλές των τζαμιών, και πολλά καταστήματα ξεκουράζονται τις Κυριακές.

Πριν φύγετε από τα σοκάκια, σταματήστε για άλλη μια φορά κάτω από μια τέντα και ακούστε ξανά. Ο μύλος, ο δίσκος, οι τραγουδιστές τιμές - οι ήχοι έχουν επιβιώσει από αυτοκρατορίες, πυρκαγιές και το ίδιο το λιμάνι. Η θάλασσα έχει φύγει, αλλά η παλίρροια των ανθρώπων εξακολουθεί να έρχεται κάθε πρωί. Συναντηθήκατε μαζί της σήμερα, ένας ακόμη αγοραστής στην παλιά γραμμή του νερού. Κάπου ένα ποτήρι τσάι προσγειώνεται στο κατώφλι ενός σπιτιού. Αυτό το μικρό κουδούνισμα είναι η αληθινή καμπάνα της Σμύρνης.