केमेराल्टी बाजार

तीन सेकंदांसाठी डोळे मिटा आणि फक्त ऐका. तुमच्या डावीकडे कुठेतरी एक धातूची दळणयंत्राची किंचाळी ऐकू येते. एका झुलत्या तबकडीवर चहाचे ग्लास खणखणतात. एक विक्रेता गाण्याच्या सुरात भाव ओरडून सांगतो, आणि भाजलेली कॉफी, त्यानंतर भाजलेले मांस आणि साबणाचा वास येतो. डोक्यावर, छत आणि वेलींची पाने सूर्यप्रकाश गाळून काही ठिकाणी पसरवतात. आता डोळे उघडा. हे आहे केमेराल्टी, इजमिरचे बाजारपेठेचे हृदय, आणि सुमारे चारशे वर्षांपासून या गल्ल्यांमध्ये व्यापार, वादविवाद आणि खाणेपिणे चालत आले आहे.

हेच ते गुपित आहे जे उघडपणे लपलेले आहे. मुख्य रस्ता, अनाफार्तालार स्ट्रीट, एका लांब, गुळगुळीत कमानीत वळतो, आणि रस्ते सहसा अपघाताने असे वळत नाहीत. ही कमान एका लुप्त झालेल्या बंदराच्या किनाऱ्याला अनुसरते. जिथे आता दुकाने उभी आहेत, तिथे एकेकाळी जहाजे नांगरून ठेवली जात होती. सतराव्या शतकापासून, आतील खाडी हळूहळू भरली गेली आणि बाजारपेठ त्या नवीन भूभागावर पसरली. आज जेव्हा तुम्ही त्या वळणावरून चालता, तेव्हा तुम्ही एका जुन्या जलरेषेवरून फिरत असता.

केमेराल्टी हे त्या काळी जगाला स्मर्ना म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या शहराचे व्यापारी केंद्र बनले, जे भूमध्य समुद्रातील महान बंदरांपैकी एक होते. अनातोलियाच्या अंतर्भागातून आणि पर्शियामधून रेशीम, कापूस, सुकी अंजीर आणि मनुका यांनी भरलेले व्यापारी तांडे येत असत. युरोपियन व्यापाऱ्यांनी पाण्याजवळ गोदामे ठेवली होती. येथे उंटचालक आणि खलाशी यांच्यात मालाची देवाणघेवाण होत असे. हा बाजार दोन जगांना जोडणारा दुवा होता — आशियातील व्यापारी तांड्यांचे मार्ग आणि युरोपमधील सागरी मार्ग.

तो काळ अनुभवण्यासाठी, १७४४ मध्ये पूर्ण झालेल्या किझलारागासी हान या व्यापारी सराईमध्ये प्रवेश करा. याला इस्तंबूलमधील ओटोमन राजवाड्याच्या मुख्य खोजाने निधी दिला होता, जो साम्राज्यातील सर्वात शक्तिशाली व्यक्तींपैकी एक होता. वरच्या मजल्यावर व्यापारी झोपत असत, तर खालील अंगणात जनावरे आणि माल भरलेला असे. आज या अंगणात कॅफे आहेत आणि कमानींमध्ये दागिने, पुरातन वस्तू आणि स्मृतिचिन्हे विकली जातात. कमानींखाली तुर्की कॉफी घेऊन बसा आणि दगडांच्या भूमितीलाच बोलू द्या.

थोड्याच अंतरावर हिसार मशीद आहे, जी इजमिरमधील सर्वात मोठी मशीद असून तिची स्थापना सोळाव्या शतकात झाली. तिच्या नावाचा अर्थ किल्ला असा आहे, कारण एकेकाळी जवळच जुन्या अंतर्गत बंदराचे रक्षण करणारा एक किल्ला होता. बाहेरून ती प्रशस्त आणि शांत दिसते. आतमध्ये, रंगीत सजावट आणि तपशीलवार लाकडी कामासह, ती शहरातील सर्वात सुंदर खोल्यांपैकी एक आहे. हमाल आणि दुकानदार विक्रीच्या मधल्या वेळेत प्रार्थना करण्यासाठी आत शिरतात. प्रार्थनेच्या वेळेव्यतिरिक्त इतर वेळीही अभ्यागतांचे स्वागत आहे. सभ्य पोशाख घाला, आपले बूट काढा आणि निवांत वेळ घ्या.

आता हावरा स्ट्रीट शोधा — या नावाचा अर्थ 'सिनॅगॉग स्ट्रीट' (ज्यू प्रार्थनास्थळांची गल्ली) असा आहे. १४९२ नंतर, स्पेनमधून हद्दपार झालेल्या ज्यूंनी ओटोमन साम्राज्यात आश्रय घेतला आणि त्यापैकी बरेच जण स्मर्नामध्ये स्थायिक झाले. त्यांच्या समाजाने येथे सिनेगॉगचा (ज्यू प्रार्थनास्थळांचा) एक उल्लेखनीय समूह उभारला, जे जवळजवळ एकमेकांना लागून उभे आहेत आणि त्यापैकी काही तर शतकांपूर्वीचे आहेत. त्यापैकी अनेकांची पुनर्बांधणी करण्यात आली आहे आणि त्यांना भेट देता येते. ही गल्ली स्वतःच एक गजबजलेली खाद्यपदार्थांची बाजारपेठ आहे, जिथे मासे, पालेभाज्या आणि लोणची विकली जातात. जगात अशी फार कमी ठिकाणे आहेत जिथे दैनंदिन व्यापार आणि वारसा इतक्या जवळून एकत्र येतात.

येथे येण्याचे अर्धे कारण खाणे हेच आहे. सेफार्डिक मूळ असलेली, थरांमध्ये ओढून उकडलेल्या अंड्यासह गरम गरम खाल्ली जाणारी 'बोयोझ' ही घट्ट, तेलकट पेस्ट्री चाखून बघा — हा इजमिरचा एक पारंपरिक नाश्ता आहे. सॉसेज आणि चीज घालून बनवलेले टोस्टेड सँडविच 'कुमरू' चाखून बघा, ज्याचा स्थानिक लोक जोरदार पुरस्कार करतात. कॉफी रोस्टर्स मागणीनुसार कॉफी दळून देतात आणि लोकमा स्टॉल्सवर उकळत्या तेलात पिठाचे गोड गोल तळले जातात. स्थानिक खरेदीदारांच्या रांगांच्या मागे चाला. इतक्या जुन्या बाजारात, चांगल्या वस्तू कुठे मिळतात हे गर्दीला अचूकपणे माहीत असते.

बाजाराच्या वरच्या टोकाला त्याहूनही जुनी एक गोष्ट आहे — स्मर्नाचा अ‍ॅगोरा, रोमन शहराचा बाजार. इ.स. १७८ मध्ये एका भूकंपाने स्मर्ना उद्ध्वस्त झाले आणि सम्राट मार्कस ऑरेलियसने त्याच्या पुनर्बांधणीसाठी निधी देण्यास मदत केली. जे सर्वात चांगल्या प्रकारे टिकून आहे ते जमिनीखाली आहे: कमानींच्या रांगा असलेल्या लांब, थंड आणि मंद प्रकाशाच्या घुमटाकार गॅलरी, जिथे एक प्राचीन जलवाहिनी अजूनही वाहते. तिथे खाली उभे राहिल्यावर तुमच्या लक्षात येते की हा परिसर जवळजवळ दोन हजार वर्षांपासून अविरतपणे व्यवसाय करत आहे.

गल्ल्यांमध्ये परतल्यावर, व्यापार कसा एकत्र जमतो ते पाहा; ही सवय ओटोमन व्यापारी संघटनांकडून (गिल्ड्स) वारसा म्हणून मिळाली आहे. एका रस्त्यावर लग्नाचे कपडे विकले जातात, दुसऱ्यावर बटणे आणि धागे, तिसऱ्यावर सोने, तर चौथ्यावर मसाले आणि सुकामेवा. एका कोपऱ्यात तांब्याचे कारागीर हातोडे ठोकत असतात, तर बुटांची दुकाने संपूर्ण ब्लॉकभर पसरलेली असतात. हे पर्यटकांसाठी रचलेले नाही — बाजारपेठेची रचनाच अशी आहे. तुम्हाला जगातली कोणतीही वस्तू हवी असेल, तर केमेराल्टीमध्ये ती बहुधा कोणीतरी विकत असेल, आणि त्यांचा शेजारी तीच वस्तू स्वस्तात विकतो.

चहा विकणाऱ्यांकडे लक्ष द्या. ते गर्दीतून फिरत असतात, तीन साखळ्यांना लटकवलेले ट्रे घेऊन, ज्यात ट्यूलिपच्या आकाराचे ग्लास भरलेले असतात. दुकानदार गल्लीत ओरडून ऑर्डर देतात आणि रिकामे ग्लास दारावर उचलण्यासाठी ठेवलेले असतात. हजारो दुकाने याच इंधनावर चालतात. स्मृतीचिन्हे आणि सोन्यासाठी घासाघीस करणे सामान्य आहे, पण खाण्यापिण्याच्या वस्तूंसाठी ते कमी होते. जर विक्रेत्याने चहा देऊ केला तर तो घ्या. त्यासाठी तुम्हाला काहीही खर्च येत नाही, तुमच्यावर कोणतेही बंधन येत नाही आणि त्यामुळे तुमचा दिवस आनंददायीपणे मंदावतो.

अचूकपणे मार्ग शोधण्याचा प्रयत्न करू नका, कारण इथे हरवणे हेच खरे आकर्षण आहे. दोन नांगर वापरा. समुद्राकडील टोकाला १९०१ मध्ये बांधलेला कोनाक चौकाचा घड्याळ मनोरा उभा आहे, जो इजमिरचे प्रतीक आहे. वरच्या टोकाला अगोरा आहे. त्यांच्यामध्ये बाजाराचे आच्छादित मार्ग, अंगणे आणि मशिदीची आंगणे पसरलेली आहेत. आठवड्याच्या दिवसांची सकाळ सर्वात शांत असते. शुक्रवारी दुपारच्या सुमारास मशिदीची आंगणे भरून जातात आणि रविवारी अनेक दुकाने बंद असतात.

गल्ल्यांमधून बाहेर पडण्यापूर्वी, पुन्हा एकदा एखाद्या मंडपाखाली थांबा आणि पुन्हा ऐका. दळणयंत्राचा आवाज, तबकडीचा आवाज, लयबद्ध भाव — हे आवाज साम्राज्ये, आगी आणि खुद्द बंदराच्याही पलीकडे टिकून राहिले आहेत. समुद्र दूर गेला आहे, पण लोकांची लाट आजही दररोज सकाळी येते. आज तुम्हीही त्यात सामील झालात, त्या जुन्या जलरेषेवरील आणखी एक खरेदीदार. कुठेतरी चहाचा ग्लास दाराच्या पायरीवर पडत आहे. तो लहानसा किणकिणाट म्हणजे इजमिरची खरी घंटा आहे.