एफिसस

पायाखालचा संगमरवरी पृष्ठभाग गुळगुळीत आणि किंचित निसरडा आहे. दोन हजार वर्षांच्या पावलांनी रस्त्याचा पृष्ठभाग गुळगुळीत केला आहे, आणि पावसानंतर तो खरोखरच धोकादायक बनतो. दिवसाच्या मध्यभागी प्रकाश त्यावर आदळतो आणि संपूर्ण रस्ता पांढराशुभ्र झगमगतो. उतारावरील पाइनच्या झाडांमधून रातकिड्यांचा सतत आवाज येत असतो. पुढे कुठेतरी एक गट एका मार्गदर्शकाच्या मागे जात आहे आणि त्यांचे आवाज उभ्या भिंतींमधून विचित्रपणे घुमत आहेत. एफिसस गजबजलेले, तेजस्वी आणि पायाखाली कठीण आहे.

हे रोमन पूर्वेकडील सर्वात मोठ्या शहरांपैकी एक होते. त्याच्या लोकसंख्येचे अंदाज वेगवेगळे आहेत आणि पुरातत्वशास्त्रज्ञ ते काळजीपूर्वक वापरतात, परंतु हे शहर साम्राज्यातील सर्वात मोठ्या शहरांपैकी एक होते. येथे एक बंदर, हजारो लोकांसाठी एक नाट्यगृह, पक्के आणि स्तंभयुक्त रस्ते, सार्वजनिक शौचालये, स्नानगृहे, कारंजे आणि एक ग्रंथालय होते. आज तुम्ही ज्या भागातून चालता त्यापैकी बहुतेक भाग रोमनकालीन आहे, जरी हे स्थळ तेव्हाही जुने होते आणि शतकानुशतके येथे वस्ती होती.

सेल्ससचे ग्रंथालय ही प्रत्येक छायाचित्रातील इमारत आहे आणि ती लक्ष देण्यास पात्र आहे. दुसऱ्या शतकाच्या सुरुवातीला, गायस ज्युलियस अक्विलाने त्याचे वडील, सेल्सस, जे या प्रांताचे रोमन गव्हर्नर होते, त्यांच्या सन्मानार्थ पैसे देऊन ही इमारत बांधली. तुम्हाला जे दिसत आहे तो एक दर्शनी भाग आहे — स्तंभांचे दोन मजले, ज्यांच्यामधील कोनाड्यांमध्ये पुतळे आहेत. आतील भाग एकच सभागृह होता, ज्यात हस्तलिखिते ठेवण्यासाठी कोनाडे होते. दुहेरी भिंतीमुळे पुस्तकांमध्ये ओलावा शिरत नसे.

दोन गोष्टींमुळे ही इमारत असामान्य ठरते. पहिली गोष्ट म्हणजे, सेल्ससला या इमारतीच्या आत, जमिनीखालील एका तळघरात दफन केले आहे. शहराच्या भिंतींच्या आत दफन करण्यास सहसा परवानगी नव्हती, त्यामुळे हा एक मोठा अपवाद होता. दुसरी गोष्ट म्हणजे, हा दर्शनी भाग दृश्यात्मक अभियांत्रिकीचा एक उत्कृष्ट नमुना आहे. मधले स्तंभ कडेच्या स्तंभांपेक्षा मोठे आहेत आणि मधोमध पाया किंचित वरच्या दिशेने वक्र आहे. या प्रभावामुळे इमारत तिच्या प्रत्यक्ष आकारापेक्षा अधिक रुंद आणि भव्य दिसते.

तुम्ही पाहत असलेला दर्शनी भाग पुन्हा जोडण्यात आला आहे. तो खूप पूर्वी, बहुधा भूकंपामुळे कोसळला होता आणि त्याचे तुकडे शतकानुशतके एका ढिगाऱ्यात पडून होते. ऑस्ट्रियन पुरातत्वशास्त्रज्ञांनी १९७० च्या दशकात मूळ दगडांचा वापर करून त्याची पुनर्बांधणी केली. या पद्धतीला ॲनास्टायलोसिस म्हणतात, आणि यामुळे फक्त खाली पडलेली मूळ वस्तूच पुन्हा जागेवर बसवता येते. कोनाड्यांमधील पुतळे प्रतिकृती आहेत. मूळ पुतळे अनेक वर्षांपूर्वी व्हिएन्नाला गेले होते, आणि ते तेथील एका संग्रहालयात आहेत.

बंदराच्या रस्त्यापासून वरच्या बाजूला, टेकडीच्या उतारावर कोरलेले 'ग्रेट थिएटर' उभे आहे. ते खूप मोठे आहे. साधारणपणे २५,००० लोकांसाठी बसण्याची क्षमता तिथे आहे, आणि अगदी खाली उभे राहूनही तुम्हाला त्याच्या भव्यतेची कल्पना येते. थोडे वर चढा आणि मागे वळा. खालील सरळ रस्ता पश्चिमेकडे, एकेकाळच्या बंदराच्या दिशेने जातो. जहाजे तिथे माल उतरवत असत, आणि प्रवासी याच रस्त्याने थेट शहरात जात असत.

या नाट्यगृहाचा उल्लेख नव्या करारात आढळतो. 'प्रेषितांची कृत्ये' या पुस्तकात इफिससमधील एका गोंधळाचे वर्णन आहे, ज्यात देवी आर्टेमिसची लहान चांदीची मंदिरे बनवणारे चांदीकाम करणारे कारागीर सामील होते. त्यांनी पौलाच्या उपदेशाला विरोध केला, कारण त्यांच्या मते त्यामुळे त्यांच्या व्यापाराला धोका निर्माण झाला होता, आणि नाट्यगृहात एक जमाव जमला. तुम्ही या वर्णनाचा कोणताही अर्थ लावा, पण ते एका खऱ्या गोष्टीकडे निर्देश करते. येथील आर्टेमिसची उपासना हा एक मोठा आणि फायदेशीर उद्योग होता, ज्यात कार्यशाळा, यात्रेकरू आणि स्मृतिचिन्हे होती.

मंदिराची मात्र मोठी उणीव आहे. ते आधुनिक सेलचुकजवळ सपाट जमिनीवर उभे होते आणि प्राचीन लेखकांनी त्याची गणना सात आश्चर्यांमध्ये केली होती. त्याची एकापेक्षा जास्त वेळा पुनर्बांधणी झाली आणि अखेरीस ते वापरातून बाहेर पडले. आज त्या जागेवर एक दलदलीचे मैदान आहे, जिथे विखुरलेल्या ड्रमपासून बनवलेला एकच स्तंभ उभा आहे, ज्याच्या माथ्यावर अनेकदा बगळ्याचे घरटे असते. तरीही तिथे जा. त्याची प्रतिष्ठा आणि अवशेष यांमधील विरोधाभास हेच या भेटीचे मुख्य आकर्षण आहे.

टेरेस हाऊसेससाठी वेगळे तिकीट लागते आणि ते पैसे वसूल होतात. ही श्रीमंत कुटुंबांची घरे होती, जी डोंगराच्या उतारावर एकावर एक अशा रचनेत बांधलेली होती. आतमध्ये मोझॅकच्या फरश्या, लाल आणि पिवळ्या रंगाच्या पॅनल्ससह रंगवलेल्या भिंती, संगमरवरी आवरण, अंगणे आणि फरशीखाली गरम पाण्याचे झरे आहेत. संपूर्ण संकुलावर एक आधुनिक छत आहे आणि उंच केलेल्या पायवाटांच्या प्रणालीमुळे तुम्ही खोल्यांमध्ये खाली पाहू शकता. येथील रंगवलेले प्लास्टर हे एक आश्चर्य आहे.

लहानसहान गोष्टी रोजचे जीवन जगवतात. तिथे एक सार्वजनिक शौचालय आहे, ज्यात दगडाच्या आसनांचा एक लांब बाक आहे आणि त्याखालून वाहत्या पाण्याचा एक प्रवाह आहे. जिथे लोक वाट पाहत असत, त्या फरशीच्या दगडांवर खेळाचे पट कोरलेले आहेत. संगमरवरी रस्त्यावरील दुकानांच्या फरशीवर मोझॅकचे ठिगळे टिकून आहेत. एका फरशीच्या दगडावर एका स्त्रीच्या डोक्याशेजारी एक कोरलेला पावलाचा ठसा आहे, ज्याबद्दल पर्यटकांना अनेकदा वेश्यागृहाची जाहिरात असल्याचे सांगितले जाते. त्या कथेला प्रस्थापित सत्य मानण्याऐवजी एक लोककथा समजा.

इफिससबद्दलची सर्वात महत्त्वाची गोष्ट अदृश्य आहे. हे शहर आपल्या बंदरावर अवलंबून होते आणि खाडीला पाणी पुरवणारी नदी गाळ वाहून आणत असे. शतकानुशतके किनारपट्टी पश्चिमेकडे सरकली. गाळ काढण्याचे वारंवार प्रयत्न झाले, पण ते गती राखण्यात अयशस्वी ठरले. जहाजे येणे थांबले. आज समुद्र कित्येक किलोमीटर दूर आहे आणि जुन्या बंदराची जागा शेतजमीन घेतली आहे. एखादे शहर सुशासित, सुनिर्मित आणि उत्तम जोडणी असलेले असूनही, चिखल वाहून आणणाऱ्या नदीपुढे हरू शकते.

तुमच्या भेटीची वेळ बसच्या वेळेनुसार ठरवा. क्रूझ जहाजे कुशादासी येथे थांबतात आणि मोठे गट सकाळच्या मध्यात येतात व दुपारच्या सुरुवातीला निघून जातात. त्या वेळेच्या आधी आणि नंतर हे स्थळ खूपच शांत असते. या अवशेषांना दोन दरवाजे आहेत, एक वरचा आणि एक खालचा, आणि त्यांच्यामध्ये टॅक्सी धावतात. वरच्या बाजूने प्रवेश केल्यास संपूर्ण शहरातून उतारावरून खाली चालत जावे लागते आणि नाट्यगृहाजवळ पोहोचावे लागते, जी उष्णतेमध्ये अधिक सोपी दिशा आहे.

इफिससचा शेवट रोमसोबत झाला नाही. हे शहर बायझंटाईन राजवटीखाली चालू राहिले आणि ख्रिस्ती धर्माने त्याला नवीन रूप दिले. व्हर्जिन मेरीशी संबंधित एक मोठे चर्च बंदराच्या रस्त्याजवळ उभे आहे. सेल्चुक येथील टेकडीवर सेंट जॉनच्या बॅसिलिकाचे अवशेष आहेत, जे एका कबरीवर बांधले गेले होते, जी पारंपारिकपणे प्रेषिताची मानली जाते, आणि तिच्या वर एक किल्ला व खाली एक मशीद आहे. रोमन रस्ते बांधल्यानंतरही हे स्थळ बराच काळ बदलत राहिले.

शेवटी ग्रंथालयाच्या दिशेने परत खाली चाला. संगमरवरी रस्ता शोधा आणि फरसबंदीवर उमटलेल्या चाकांच्या खुणा पाहा. पिढ्यानपिढ्या गाड्यांनी, एका वेळी एक भार वाहून, त्या तयार केल्या होत्या. मग त्याच दगडावर तुमच्या स्वतःच्या पायांकडे पाहा. इफिसस हे असे भग्नावशेष नाही ज्याची कल्पना करावी लागेल. तिथले पृष्ठभाग मूळ आहेत. तुमच्या बुटांखालील प्रत्येक चकचकीत ठिपका, एखाद्या सामान्य दिवशी, काहीतरी सामान घेऊन कुठेतरी जाणाऱ्या व्यक्तीनेच तयार केला आहे.