Dom Marii Panny

Droga prowadzi przez sosnowy las, by dotrzeć do tego miejsca, a powietrze zatrzymuje chłód wspinaczki. Znajdujesz się wysoko na zalesionym wzgórzu nad ruinami Efezu, wzgórzu od dawna znanym jako Góra Słowika. Ptaki krążą w gałęziach. Woda płynie gdzieś poniżej tarasu. Sam dom jest niewielki, zbudowany z surowego brązowego kamienia, z jednym niskim wejściem i dzwonkiem obok. Ludzie rozmawiają tu cicho, nie pytani. Miejsce to ma swój własny głos.

Tradycja związana z tym domem jest łatwa do opowiedzenia. Chrześcijańskie pisma święte mówią, że Jezus, umierając na krzyżu, powierzył swoją matkę, Maryję, ukochanemu uczniowi. Wczesnochrześcijańska pamięć wiązała tego ucznia, Jana, z Efezem, gdzie, jak wierzono, mieszkał i umarł. Z tych dwóch wątków zrodziło się przekonanie. Że Maria przybyła do Efezu pod opiekę Jana i że spędziła ostatnie lata życia w małym domu na tym wzgórzu, z dala od miasta poniżej.

Warto jasno powiedzieć, co jest znane, a w co wierzy się. Żaden starożytny tekst nie wymienia nazwy tego wzgórza. Stara, rywalizująca tradycja umieszcza koniec życia Maryi w Jerozolimie, gdzie również czczony jest grób. Kościół katolicki nigdy nie wydał formalnego orzeczenia uznającego ten dom za autentyczny. Kościół traktował sanktuarium z szacunkiem, błogosławił jego pielgrzymki i wysłał tu trzech papieży na modlitwę. Wiara i dowody stoją obok siebie na tym tarasie, a sanktuarium nie udaje, że jest inaczej.

Współczesna historia zaczyna się, co zaskakujące, w pokoju chorego w Niemczech. Anna Katarzyna Emmerich, przykuta do łóżka augustianka, która nigdy nie podróżowała, opisała szczegółowe wizje ostatniego domu Maryi w pobliżu Efezu. Kamienny dom na wzgórzu, jego układ, odległość od miasta. Pisarz Clemens Brentano zapisał wizje, a zostały one opublikowane w latach po jej śmierci w 1824 roku. Przez dziesięciolecia relacja pozostawała po prostu księgą wśród ksiąg.

W 1891 roku księża z Izmiru postanowili przetestować księgę na ziemi. Ekspedycja prowadzona przez ojców lazarystów przeszukała te wzgórza z tekstem w ręku. Znaleźli ruiny małego, kamiennego budynku, odpowiadającego opisanej lokalizacji, w pobliżu którego znajdowało się źródło. Znaleźli też coś jeszcze. Prawosławni mieszkańcy wioski Şirince, położonej w dolinie, odbywali już pielgrzymkę do tego miejsca każdego sierpnia, nazywając je Panaya Kapulu, bramą Najświętszego. Odkrycie to było po części ponownym odkryciem lokalnej pamięci.

Archeolodzy, którzy badali to miejsce, ocenili, że widoczne mury stały na znacznie starszych fundamentach, a część materiału pochodziła z pierwszych wieków ery chrześcijańskiej. Budynek, do którego wchodzisz dzisiaj, to odrestaurowana kaplica, odbudowana na tych starych kamieniach w XX wieku. Wewnątrz szukaj namalowanej czerwonej linii biegnącej wzdłuż dolnych ścian. Poniżej linii kamieniarstwo jest oryginalne, znalezione na miejscu. Powyżej – odrestaurowane. To niezwykle szczery przykład architektury.

Wizyty papieskie są udokumentowaną historią. Papież Paweł VI modlił się tutaj w 1967 roku, jako pierwszy papież. Jan Paweł II odprawił mszę w sanktuarium w 1979 roku. Benedykt XVI odprawił mszę na tym tarasie w 2006 roku, przed tłumem rozproszonym wśród drzew. Niezależnie od tego, co ostatecznie udowodnią lub nigdy nie dowiedzą badania archeologiczne, sanktuarium weszło do życia religijnego Kościoła katolickiego na najwyższym poziomie, a wizyty na stałe naznaczyły wzgórze.

Jest to również muzułmańskie miejsce modlitwy, co zaskakuje niektórych odwiedzających. Maryja, zwana po turecku Meryem, jest czczona w islamie jako matka proroka Jezusa, a jej imię nosi cały rozdział Koranu. Jest ona wymieniana w Koranie z imienia częściej niż w Nowym Testamencie. Muzułmanie przybywają tu, aby prosić o jej wstawiennictwo, zwłaszcza o dzieci i zdrowie. W ruchliwe dni kolejka przed kaplicą gromadzi jednocześnie wyznawców kilku wyznań, bez żadnych ceremonii.

Wnętrze kaplicy to jedno małe pomieszczenie, ciemne i proste, z ołtarzem i figurą Maryi w niszy absydy. Światło świec stanowi większość dekoracji. Zwiedzający przechodzą powoli, niektórzy modląc się, inni po prostu patrząc. Mniejszy, boczny pokój tradycyjnie kojarzy się z miejscem spoczynku Maryi. Żadnych zdjęć, żadnego hałasu, najwyżej minutę lub dwie. Wiele osób później mówi, że to właśnie ta małość ich poruszyła.

Pod kaplicą, w kamiennym murze, znajdują się krany, z których płynie woda ze źródła, a pielgrzymi wszelkiego rodzaju ustawiają się w kolejce, by napić się i napełnić butelki. Nieopodal rozciąga się ściana życzeń, rama pokryta tysiącami powiązanych skrawków, serwetek, wstążek i chusteczek, z których każda niesie czyjąś nadzieję zapisaną atramentem lub w pamięci. Zwyczaj ten jest wspólny dla wszystkich religii w tej części świata. Przeczytaj kilka, jeśli pismo jest skierowane na zewnątrz. To prawdziwa księga pamiątkowa sanktuarium.

Sanktuarium prowadzi żywy kalendarz. W kaplicy regularnie odprawiana jest msza święta, a co roku 15 sierpnia, w święto Wniebowzięcia, gromadzą się tu licznie pielgrzymi, kontynuując sierpniową pielgrzymkę, którą mieszkańcy wioski Şirince odbywali na długo przed tym, zanim miejsce to stało się sławne. Efez poniżej dodaje tej historii własnej wagi. W 431 roku w tym mieście zebrał się sobór wczesnego Kościoła, który potwierdził Maryi tytuł Matki Bożej w kościele noszącym jej imię.

Zanim wyjdziesz, odejdź od kolejki i stań pod drzewami oliwnymi na skraju tarasu. Światło przenika przez liście małymi, poruszającymi się kawałkami. Gdzieś za tobą leci woda z kranu, a las kontynuuje swój zwykły bieg. Niezależnie od tego, czy przybyłeś jako pielgrzym, historyk, czy podróżnik wypełniający popołudnie, wzgórze oferuje każdemu te same dwa dary. Chłodne powietrze i długą chwilę ciszy. Zabierz je ze sobą na dół.